NL

Վանո Սիրադեղյան. «Շակալների խրախճանքը»

ivaadamyan — Mon, 11 May 2026 05:00:28 GMT

Շակալների խրախճանքը

«Երեւի չարժեր չնչին զավզակությանը անդրադառնալով՝ սկսել այս խոսքը, եթե այդ՝ գյադայի տեսակը դարձած չլիներ մեր ժամանակի «հերոսը» - պատգամավորը, մինիստրը, իդեոլոգը... Չգիտես ինչի:
Կարելի էր նաեւ արհամարհել: Տգետին արհամարհելը մտավորական մարդուն սազական զբաղմունք է, մի պայմանով, սակայն, որ քեզ մտավորական են համարում, ոչ թե փալաս: Եւ, որ առավել կարեւոր է, նա, ում հասցեագրված է արհամարհանքդ, առնվազն պիտի իմանա՝ ինչ ասել է մտավորական: Այլապես կստացվի, որ արհամարհել ես, ասենք, 4 համարի տրոլեյբուսին:
Ոչ թե այն իմաստով, որ արհամարհել - տաքսի ես նստել, այլ կողքովդ անցնելիս պարզապես արհամարհել ես ... Տաք է, շարժվում է, ապրում է 60 տարի, այդպես մետաղի ջարդոն կդառնա ու կմտնի ձուլարան, չիմանալով, որ իրեն արհամարհել են: Այնպիսի ժամանակներում, երբ միլիցիայի պաշտոնաթող թաղայինները դառնում են օրենսդիր, իսկ «վետերոկի» վարիչները՝ մինիստր, դժվար թե սրանցից թեթեւակի զզվելու՝ մեր դեմքի արտահայտությունը գնահատվի որպես էսթետի դիրքորոշում: Վախենամ՝ դա ավելի շուտ համարեն գոմիկի երկիմաստ ծամածռություն: Եւ ոնց որ թե իրավունք ունեն խառնելու, որովհետեւ մենք էն գլխից ենք խառնել հասկացողությունները...:

Չի լինում, ու՝ վերջ: Չի լինում հայ մտավորական եւ չինացի մտավորական: Կամ մտավորական ես, կամ չինացի եւ հայ:

... Հիմա գյադաների ժամանակն է: Եւ մի կարճ ժամանակ էլ դեռ այդպես կլինի: Եւ այդպիսի ժամանակներում, երբ հերոսները բանտում են կամ հողի տակ, երբ խրամատները Ազգային ժողովի շենքից հեռու են հարյուրավոր կիլոմետրերով, գյադաները, այսպես, պիտի կամուֆլյաժե բիկինի հագնեն ու պուտանկի «խրոխտ» մարշով գնան-գան իշխանության միջանցքներում: Գնան ու գան: Գնան ու գան...»։

«Գյադաների ժամանակը»

Լևոն Զուրաբյան. Այս «հիբրիդային պատերազմի» սադրիչը Նիկոլ Փաշինյանն է

newslinearmenia — Sun, 10 May 2026 11:24:53 GMT

Արևմուտքն ու Ռուսաստանը առաջին անգամ կատարել են բացահայտ խաղադրույքներ Հայաստանի ներքաղաքական ընտրական պայքարում:
Սա սրում է իրավիճակը Հայաստանում, պառակտում մեր ազգը արևմտամետների և ռուսամետների: Մի քայլ է մնացել, որ Հայաստանը դառնա Արևմուտքի և Ռուսաստանի միջև միջնորդավորված (պրոքսի) պատերազմի կռվադաշտ: Այս «հիբրիդային պատերազմի» սադրիչը Նիկոլ Փաշինյանն է:

Մենք, անկախականներս, 1991 թվականից երկրի արտաքին քաղաքականության հիմքում դրել ենք բոլոր ուղղություններով համագործակցության զարգացման դոկտրինը:

«Հայաստանի խելամիտ ուղի» մեր նախընտրական ծրագրում ներառված է «Երկիր-կամուրջ» նախագիծը, որը ձգտում է Հայաստանում հակամարտող գերտերությունների շահերի ներդաշնակման, և երկաթուղային «Զանգեզուրյան հանգույցի» կառուցման գաղափարը:

Եթե ցանկանում եք Հայաստանը փրկել վերահաս «հիբրիդային» պատերազմից, ընտրեք մեր անկախական քաղաքական ուժի «Խելամիտ ուղին»: Մենք թույլ չենք տա երկրի պառակտումը օտարածին օրակարգերի բաժանարար գծով:

Լևոն Զուրաբյան
ՀԱԿ արչապետի թեկնածու
10✅

Հայ Ազգային Կոնգրես

Լևոն Զուրաբյան. Փաշինյանը կործանեց Արցախը, ՀՀ անկախությունը, 5000 կյանք զոհեց, որը կհետապնդի նրան անգամ գերեզմանում (տեսանյութ)

newslinearmenia — Sat, 09 May 2026 10:25:52 GMT

Այսօր Հայ Ազգային Կոնգրեսի ներկայացուցիչները այցելեցին Հաղթանակի զբոսայգի՝ հարգանքի տուրք մատուցելու մեր հաղթանակները կերտած հերոսների հիշատակին:

ՀԱԿ փոխնախագահ, վարչապետի թեկնածու Լևոն Զուրաբյանը պատասխանեց լրագրողների հարցերին:

Աշոտ Սարգսյան. Անշրջանցելի հիմք հունիսի 7-ին ընտրություններում կողմնորոշվելու համար

newslinearmenia — Sat, 09 May 2026 09:30:41 GMT

ԱՆՇՐՋԱՆՑԵԼԻ ՀԻՄՔ ՀՈՒՆԻՍԻ 7-Ի ԸՆՏՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՒՄ ԿՈՂՄՆՈՐՈՇՎԵԼՈՒ ՀԱՄԱՐ

«Լեւոն Տեր-Պետրոսյանն է, որ իր առաջնորդությամբ հայ ժողովրդին ներքաշել է այս ավանտյուրայի մեջ» (https://www.facebook.com/reel/1469482794972742)։

Կարելի էր մեկ բառով պատասխանել, սակայն նկատի ունենալով մի կողմից՝ նախընտրական շրջանի նրբությունը, մյուս կողմից՝ հարգելով ընթերցողին, անդրադառնանք մի քիչ ընդարձակ՝ ապավինելով միայն փաստերին եւ խոսենք ըստ էության։

«Ավանտյուրայի» սկիզբը, ինչպես հայտնի է, Ղարաբաղյան շարժումն էր 1988-ից, ավարտը՝ 1998թ. սկզբին Մինսկի խմբի ներկայացրած Արցախյան հակամարտության կարգավորման «Փուլային» տարբերակին ընդդիմացումը, դավադիր պետական հեղաշրջումը, փետրվարի 3-ին Նախագահի հրաժարականը — սա է Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի առաջնորդության-պատասխանատվության տասնամյա շրջանը։

Այդ տասնամյակի համար անենք երկու արձանագրում։

Նախ՝ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի առաջնորդած այս տասնամյակի առաջին կեսի մասին՝ որ Համաժողովրդական շարժումն էր՝ դրա սկզբից մինչեւ նույն այդ Շարժման իշխանության վերջնական ձեւավորումը Հայաստանի անկախ պետականության տեսքով, այն է՝ 1988-1991թթ։

Ա) Հայաստանը այս քառամյակում համաշխարհային պատմության ընթացքի վրա ազդող, այդ ընթացքը պայմանավորող գործոն էր։
Սա, որպես փաստ, ամենեւին մեր պատմագրության կամ քաղաքական վերլուծաբանների գնահատականը կամ արձանագրումը չէ։ Սա օտարների գնահատականն ու արձանագրումն է։ Բերենք դրանցից միայն մի քանիսը.
Էլեն Կարիեր - դ’ Անկոս (Ֆրանսիայի ակադեմիայի նախագահ) — «Խորհրդային Միության դեմոկրատացումը սկսվեց հեռավոր Ղարաբաղի լեռներում»։
Ջոզեֆ Լիբերման (ԱՄՆ սենատոր) — «Կոմունիզմի փլուզումը Խորհրդային բլոկի ներսում սկսվեց ոչ թե Ռուսաստանի սրտում, կամ Կենտրոնական Եւրոպայում, այլ՝ Հայաստանում»։
Ստանիսլավ Շուշկեւիչ (Բելառուսի ԳԽ նախագահ), Ֆիլիպ Դիմիտրով (Բուլղարիայի վարչապետ) — «Հայաստանի անհնազանդության համարձակ գործողությունները ոգեշնչեցին նաեւ Կենտրոնական Եւրոպայի գերեվարված ազգերին ՝ հարստացնելով «Սոլիդարնոստի» փորձառությունը եւ ի վերջո հանգեցնելով 1989թ. նրանց խաղաղ հեղափոխությունների ոսկեդարի բարձրակետին»

Վաղուց հայտնի է, որ օտարները ժլատ են ուրիշների մեծագործությունների գնահատման մեջ։ Դեռ 5-րդ դարում դա արձանգրում եւ հիանալի ձեւակերպում է պատմահայր Մովսես Խորենացին. «...մանավանդ, որ պարծանք ու պատիվ չէր օտար ազգերի քաջությունը եւ արիական գործերը հիշատակելը»։ Այդպես եղել է միշտ, այդպես է նաեւ հիմա, ուստիեւ՝ օտարներից վերը բերված քաղվածքները ավելի քան բավարար են որպես մեր առաջին թեզի ապացույց։
Հայաստանի ողջ պատմության ընթացքում մեկ դրվագ կա, որում Հայաստանը պատմագիտության մեջ գնահատվել ու ճանաչվել է որպես համաշխարհային պատմության ընթացքի վրա ազդող գործոն։ Դա Տիգրան Մեծի թագավորության (մ.թ.ա. 95-55թթ.) աշխարհակալության 20-ամյա շրջանն է (մ.թ.ա. 87-66թթ.)։

Այսինքն՝ Հայաստանը իր ողջ պատմության ընթացքում երկու անգամ է, որ հասել է համաշխարհային պատմության ընթացքի վրա ազդող, այն պայմանավորող գործոն լինելու դերի՝ երկու հազարամյակ առաջ՝ մոտ 20 տարի Տիգրան Մեծի, եւ 4 տարի՝ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի առաջնորդության շրջանում։
Ով ինչքան էլ թպրտա, սա է անշրջանցելի պատմական իրողությունը։

Բ) Հիմա 1988-1998թթ. ամբողջ տասնամյակի մասին՝ Հայաստանի պատմության ետնախորքում.

Հայոց պատմության առնվազն վերջին հազարամյակում անհնար է գտնել որեւէ տասնամյակ, որն իր գրանցած ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐՈՎ հավասարվի 1988-1998 թվականների տասնամյակին, այն է՝ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի առաջնորդության, քաղաքական պատասխանատվության տասնամյա շրջանին։
Եւ սա, դեռ նկատի չունենալով այդ տասնամյակի ելակետային ողբալի ռեսուրսները ու միայն մեզ տրված ահռելի դժվարությունների ու մարտահրավերների հանգամանքը։
Հարյուրավոր ու հազարավոր փաստաթղթերով ամրագրված այս փաստը պետք է արձանագրած լիներ առաջին հերթին հայ պատմագիտությունը։ Այն, որ չի արձանագրել, չի նշանակում փաստի բացակայություն։ Նշանակում է ակնհայտ փաստի ամոթալի անտեսում։ Մի ամբողջ գրքով եւ տասնյակ հոդվածներով տողերիս հեղինակը ներկայացրել է, թե ինչպես եւ ինչու է այս շրջանի պատմությունը եղծվել, կեղծվել, ուրացվել։

Այսինքն՝ Ն. Փաշինյանի կողմից «ավանտյուրա» գնահատվող նշյալ տասնամյակը, մեր ողջ պատմության անվիճելի քաղաքական բարձրակետերից, կուլմինացիաներից մեկն է, այն կուլմինացիաներից, որոնք կազմել են մեր ազգային ինքության, դրանով իսկ՝ ազգային կենսունակության, ազգի պահպանման հիմնասյուներից մեկը։

Պատկերացնո՞ւմ եք՝ ինչ տեղի կունենար այն մարդու հետ, որը, ասենք, քրիստոնեության ընդունումից տասնամյակներ հետո հայտարարեր, թե , Տրդատ թագավորը ու Գրիգոր Լուսավորչը քրիստոնեության ընդունումով Հայաստանը ներքաշեցին «ավանտյուրայի» մեջ։ Ի՞նչ կլիներ այն մարդու հետ, ով գրերի գյուտից հետո հայտարերեր, թե Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծած գրերը եւ Վռամշապուհ թագավորի օժանդակությամբ ուսումնական համակարգի հայկականացումը ազգի համար կործանարար «ավանտյուրա» էր ընդամենը։ Ի՞նչ կլիներ այն մարդու հետ, ով Ավարայրի ճակատամարտից ու դրա շնորհիվ քրիստոնեության ազատ դավանելու իրավունք նվաճելուց հետո հայտարարեր, թե այդ ճակատամարտը Վարդան Մամիկոնյանի առաջնորդությամբ իրականացված մի «ավանտյուրա» էր։

Չափազանցությո՞ւն եք տեսնում ասածներիս մեջ։ Խնդրեմ՝ կրկին ոչ թե մեր, այլ իրենց գնահատականում, որպես կանոն, ժլատ օտարի գնահատականը. «Լեւոնը քաղաքական լեզվի համար արեց այն, ինչ Մեսրոպ Մաշտոցն արել էր խոսակցական հայերենի համար» (Գրահամ ՈՒոթսոն. Եւրախորհրդարանի «Լիբերալների եւ դեմոկրատների հանուն Եւրոպայի դաշինք (ALDE) խմբակցության ղեկավար)։ Այսինքն՝ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի ավանդը քաղաքական մտքի բնագավառում համեմատվում ու հավասարեցվում է Մաշտոցի մեծագործությանը հայոց լեզվի բնագավառում։

Բերածս օրինակները, որպես մեր պատմության բարձրակետեր, մի ընդհանրություն ունեն. Քրիստոնեության ընդունումը, գրերի գյուտը ամրապնդեցին մեր ազգային ինքնության առանցքը, Ավարայրը՝ կռիվ էր ձեւավորված այդ առանցքը պահպանելու համար։ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի բերած քաղաքական լեզուն ազգային ինքնության այդ նույն առանցքը իրական քաղաքական մտքով ապահովելն է՝ մի բան, որ պակասել էր դարեր շարունակ, մի պակաս՝ որի պատճառով պարտվել ու կորցրել էինք անընդհատ։ Ահա, Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի բերած քաղաքական մտքի գործադրման շնորհիվ էր, որ դարեդար իրար հաջորդած շարունակական այդ պարտություններին ու կորուստներին հաջորդեց հաղթանակների ու ձեռքբերումների մի ամբողջ տասնամյակ։ Նրա բերած քաղաքական այդ մտքի շրջանցումն էր, որ 1998-ից հետո մեզ վերադարձրեց նոր պարտությունների ու աղետների՝ Արցախի կորուստ, Հայաստանի վտանգված ներկա ու անկանխատեսելի ապագա։

Փաշինյանը, Հանրապետության հիմնադիր նախագահի առաջնորդության շրջանը «ավանտյուրա» գնահատելով, ոչ թե իր արյունակից նախորդ-նախնիների նման շրջանցում, այլ, նրանց գերազանցելով, փորձում է ոչնչացնել քաղաքական այդ խոսքը, միտքը ընդհանրապես՝ ուղիղ ճանապարհ բացելով եւ արագացված ընթացք տալով ազգի ոչնչացմանը։ Սա փաստ է, եւ այս փաստը եթե ոմանց անհավատալի կարող է թվալ, ապա միայն արտառոցության բերմամբ։
***
Հ. Գ. 1. Հիմա հրաշալի մի գործիք կա՝ Արհեստական բանականությունը։ Նրան հարցնում եմ. «Ադրբեջանական պաշտոնական պատմագրության մեջ կամ այդ երկրի ղեկավարների կողմից Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի առաջնորդության շրջանը (1988-1998թթ.) երբեւէ բնութագրվե՞լ կամ գնահատվե՞լ է որպես «ավանտյուրիստական»։ Պատասխանում է. «Ադրբեջանական պաշտոնական պատմագրության կամ ղեկավարների կողմից Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի ղեկավարման ժամանակաշրջանը «արկածախնդրական» բնութագրելը փաստաթղթավորված ապացույցներով չի հաստատվում: Այս եզրույթը հանդիպում է ադրբեջանական մամուլում, սակայն չի կարող համարվել պաշտոնական պատմագրության կամ ղեկավարության պաշտոնական գնահատական»:
Այսինքն՝ Ն. Փաշինյանը, Հայաստանի վարչապետ լինելով, իջնում է մի մակարդակի, որին իրեն թույլ չի տվել իջնել անգամ ադրբեջանական ակադեմիական պատմագրությունը, որին իրենց թույլ չեն տվել իջնել այս երկրի ղեկավարներից որեւէ մեկը։
Գնահատականը թողնում եմ ընթերցողին, քանի որ հրապարակային խոսքի կանոնները թույլ չեն տալիս երեւույթին արժանի բառերի օգտագործում....
Իմիջայլոց, մենք էլ ունենք Պատմության ինստիտուտ ու դրանում նորագույն պատմության բաժին։ Եթե այս զառանցանքի հեղինակը լիներ դեղին մամուլի լուսանցներում յոլա գնացող մի լրագրող, կարելի էր արհամարհել։ Բայց դրա հեղինակը երկրի դե-յուրե ղեկավարն է, եւ համապատասխան պատմաբան-մասնագետների լռելը նրա հետ համաձայնություն ու նրան հանցակից լինել է։

Հ.Գ. 2. 2007-2011թթ Ն. Փաշինյանը Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի գործունեության մասին բարձրագույն գնահատականներով, երբեմն դիֆերամբներով, մի տասնյակից ավելի հրապարակումներ ունի։ Դրանց համար ընդհանուր վերնագիր կարող է ծառայել իր իսկ մի խոսքը «Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը մի վատ խասյաթ ունի՝ նա վերջում միշտ ճիշտ է դուրս գալիս»։
Հիմա ինչպե՞ս է նա նույն մարդու նույն գործունեությունը գնահատում «ավանտյուրա»։ Պատասխանի երկու տարբերակ կարող է լինել.

1. Ադրբեջանական պատվեր. Ալիեւի արժանապատվությունը իրեն թույլ չի տա նման անհեթեթություն ասել՝ ստիպում է Նիկոլին։
2. Անմեղսունակության վիճակ. Մարդը ենթակա է ցանկացած հիվանդության, այդ թվում՝ հոգեկան։

Երկուսն էլ կործանարար են արդեն ոչ թե պետության ու երկրի, այլ ազգի համար։ Երկուսն էլ առարկայական ու անշրջանցելի հիմք՝ հունիսի 7-ի ընտրություններում Հայաստանի Հանրապետության ընտրողի կողմնորոշման համար։ Եւ այդ հիմքը տալիս է ինքն՝ Փաշինյանը։

ՀԱԿ վարչության անդամ
Աշոտ Սարգսյան

Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ավանդը Արցախյան ազատագրական պայքարում. Շուշիի ազատագրումը (տեսանյութ)

Redactor — Sat, 09 May 2026 08:14:25 GMT

Լևոն Տեր-Պետրոսյան. «Առաջինը Ղարաբաղի հարցն է»

«Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը Արցախի հարցում հսկայական եւ անուրանալի գործ է արել։ Ամենեւին պատահական չէ, որ երբ զինված ուժերը գրավում էին Շուշին, գրավում էին 7-8 շրջաններ, եւ երբ մենք սարսափով մտածում էինք, թե մեզ թուրքերը կամ կուտեն, կամ ամբողջ աշխարհը մեզ ագրեսոր կճանաչի, ոչ թուրքերը մեզ կերան, ոչ ագրեսոր ճանաչեցին։ Սա լուրջ արտաքին քաղաքականության արդյունք էր, շատ լուրջ՝ ե՛ւ Ռուսաստանի հետ, ե՛ւ Միացյալ Նահանգների հետ, չափազանց լուրջ, չափազանց ծանրակշիռ արտաքին քաղաքականության արդյունք էր». Վազգեն Սարգսյան, 1998թ.

Շուշին ազատագրվել Է 1992 թվալակի մայիսի 9-ին:

2020 թվականին նոյեմբերի 10-ի Հայաստանի վարչապետ Փաշինյանի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի նախագահների միջև ձեռք բերված՝ ղարաբաղյան պատերազմը դադարեցնելու մասին եռակողմ համաձայնության արդյունքում, Շուշին հանձնվեց թշնամուն...

Տեսանյութում՝ Վազգեն Սարգսյանը, Ռեբերտ Քոչարյանը, Սամվել Բաբայանը, Մանվել Գրիգորյանը, Աստվածատուր Պետրոսյանը, Նորատ Տեր-Գրիգորյանցը, Գուրգեն Դալիբալթայանը, Արկադի Տեր-Թադևոսյանը (Կոմանդոս), Սասուն Միքայելյանը, Ժիրայր Սեֆիլյանը, Լևոն Խեչոյանը՝ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի մասին:

«Մայիսի 9-ին հանդիպում եղավ Բաքվում»․ Կազիմիրովը փակագծեր է բացել 90–ականներից

ivaadamyan — Sat, 09 May 2026 07:28:56 GMT

Ադրբեջանի նախագահ Հեյդար Ալիևը 1994 թ.-ին հրաման է տվել ստորագրել Լեռնային Ղարաբաղի հետ հրադադարի մասին համաձայնագիրը։ Հայաստանը համաձայնել է միանալ ավելի ուշ։

Sputnik Արմենիա մուլտիմեդիոն մամուլի կենտրոնում կայացած տեսակամրջի ժամանակ այս մասին ասաց Ռուսաստանի միջնորդական առաքելության նախկին ղեկավար, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության գծով ՌԴ նախագահի նախկին լիազոր ներկայացուցիչ, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի նախկին համանախագահ Վլադիմիր Կազիմիրովը։

Կազիմիրովի խոսքով՝ Ղարաբաղյան հակամարտության հարցում միջնորդությամբ սկզբում փորձել է զբաղվել Իրանը, սակայն դա եղել է 1992թ. մայիսի 7-ին։ Երկու օր անց Շուշին ընկավ, և իրանցիները դադարեցրին իրենց ջանքերը։

«Մինչ այդ` 1991թ.–ի սեպտեմբերին, Ելցինն ու Նազարբաևն այցելել էին հակամարտության գոտի (Երևան, Բաքու, Ստեփանակերտ, Գյանջա)։ Սեպտեմբերի 23-ին նրանք խորհրդակցություն են անցկացրել Ժելեզնովոդսկում։ Այնտեղ հրադադարի փորձ է եղել, բայց չափազանց հետաձգված (հրադադարը պետք է լիներ հաջորդ տարվա սկզբին)։ Նման ժամկետներն անիրագործելի են։ Ավելի ուշ աշխատանքն ընթացել է երկու ճանապարհով՝ ռուսական միջնորդություն և Մինսկի խումբ»,-ասաց Կազիմիրովը։

Կարճաժամկետ հրադադարի հաջողվել է հասնել ռուսական միջնորդության շրջանակներում։ Մոտ 10 նման դեպք է եղել, ամենաերկար զինադադարը՝ երկարաձգումներով, տևել է 50 օր (1993թ. աշնանը)։

«Վերջիվերջո հենց Ռուսաստանը, ոչ թե Մինսկի խումբն է իր ձեռքը վերցնում կողմերի հանդիպման հարցը։ Մայիսի 9-ին հանդիպում եղավ Բաքվում և ես, որպես միջնորդ, ստիպված եղա զանգել թե՛ Երևան, թե՛ Ստեփանակերտ և կարդալ կրակի դադարեցման մասին տեքստը, որը պատրաստել էի»,-ասաց Կազիմիրովը։

Ներկա էր Հեյդար Ալիևը։ Նա հանձնարարեց պաշտպանության նախարար Մամեդովին ստորագրել Լեռնային Ղարաբաղի հետ հրադադարի մասին համաձայնագիրը։

«Հետո Հեյդար Ալիևն ինձնից պահանջեց, որ աշխատեմ Հայաստանի մասնակցության ուղղությամբ։ Ես ինչպես կարող էի` համոզում էի Ալիևին, որ այդ «համարը չի անցնի», ես գիտեմ հայերի կոշտ դիրքորոշումը, նրանք դրան չեն գնա։ Պարզապես հարգանքից դրդված` ստիպված եղա զանգել և մոտ մեկուկես ժամ անց հանկարծ Հայաստանից համաձայնություն է գալիս։

Հայաստանը պատրաստ է միանալ այն հրադադարին, որը ձևակերպված է Ադրբեջանի և Լեռնային Ղարաբաղի միջև»,-ասել է Կազիմիրովը։

Հենց այդ կերպ ի հայտ եկավ «եռյակի» հրադադարը՝ հակամարտության բոլոր կողմերի մասնակցությամբ։ Այն տարիների Ռուսաստանն առաջինը Լեռնային Ղարաբաղը ճանաչեց որպես հակամարտության կողմ։ Դա, նրա խոսքով, չի նշանակում Ղարաբաղը ճանաչել որպես պետություն, բայց կասկած չկար, որ այն հակամարտության կողմ է։ Լեռնային Ղարաբաղը սեփական Զինված ուժերն ուներ, հրամանատարությունը և այդ ԶՈւ-ի կողմից վերահսկվող բավականին մեծ տարածք։ Առկա էին հակամարտության կողմի բոլոր նշանները։

Բայց այդպիսիք չուներ Լեռնային Ղարաբաղի ադրբեջանական համայնքը։ Եթե ադրբեջանցիները ծառայում էին, ապա դա անում էին Ադրբեջանի բանակում։

«Նրանց վերահսկողության տակ ինչ-որ սեփական տարածք նույնպես չկար»,-նշեց Կազիմիրովը։

Նա ասաց նաև, որ հակամարտության կողմ Լեռնային Ղարաբաղը փաստացի ճանաչվել է նաև ԵԱՀԿ Բուդապեշտի գագաթնաժողովում: Այնտեղ չեն հիշատակվում կողմերը, միայն մի տեղ խոսվում «հակամարտության բոլոր կողմերի» մասին։

«ԵԱՀԿ-ն կարծես խոստովանում էր, որ հակամարտությանը երեք կողմ է մասնակցում»,-նշեց Կազիմիրովը։

Ինչ վերաբերում է արևմտյան գործընկերների դիրքորոշմանը, ապա նրանք սկզբում պարզապես արհամարհում էին հրադադարը։ Ավելի ուշ սկսեցին «կրակի դադարեցման ուղղությամբ աշխատելու» կոչեր հնչել։ Բայց աստիճանաբար արևմտյան երկրները ճանաչեցին հրադադարը, որին հաջողվել էր հասնել Ռուսաստանի օգնությամբ։

Ամենայն Հայոց Կաթողիկոս Գարեգին Բ-ի ուղերձը՝ Մայիսի 9-ի կապակցությամբ

newslinearmenia — Sat, 09 May 2026 07:00:05 GMT

Ն. Ս. Օ. Տ. Տ. ԳԱՐԵԳԻՆ Բ ԱՄԵՆԱՅՆ ՀԱՅՈՑ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍԻ ՈՒՂԵՐՁԸ ՀԱՂԹԱՆԱԿԻ ԵՎ ԽԱՂԱՂՈՒԹՅԱՆ ՕՐՎԱ ԱՌԻԹՈՎ

Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնից Հաղթանակի և խաղաղության օրվա առիթով Հայրապետական Մեր օրհնությունն ենք բերում մեր ժողովրդին ի Հայաստան և ի սփյուռս: Մայիսի 9-ը մեզ համար թանկ հիշատակների օր է, երբ պանծացնում ենք մեր ժողովրդի զավակների սխրանքները Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում և արցախյան հերոսամարտում։

Հայրենական մեծ պատերազմում կերտված փառավոր հաղթանակը վկայությունն է ժողովուրդների համախմբյալ և միասնական պայքարի ընդդեմ ֆաշիզմի, ընդդեմ անարդարության և չարիքի։ Մեր ժողովուրդն իր կարևոր ավանդն է ունեցել այս հաղթության մեջ։

Տասնամյակներ շարունակ այս օրը մեզ համար նշանավորվել է նաև արցախյան գոյամարտի հաղթանակով։ Այսօր, երբ բռնազավթված և հայաթափված է Արցախը, պարտավոր ենք շարունակել հետամուտ լինել հայրենազրկված արցախահայության իրավունքների պաշտպանությանը։ Անցյալի այս իրադարձությունները մեզ պետք է ամուր և հաստատակամ պահեն զորեղ ու անվտանգ պետության կերտման մեր տեսիլքների իրագործման ճանապարհին։

Հաղթանակի և խաղաղության օրը մեզ պետք է հիշեցնի դժվարին այդ օրերին մեր ժողովրդի դրսևորած միասնականության, քաջարի ոգու և հանուն ազգի ու հայրենիքի, հանուն խաղաղության մեր հերոսների զոհողության մասին։ Այս նվիրական օրն իր խորհրդով նաև պետք է ամրապնդի մեզանում նախանձախնդրությունն ու պարտավորությունը հոգատարություն դրսևորելու պատերազմի վետերանների, զոհվածների և անհայտ կորածների ընտանիքների հանդեպ։

Աղոթում ենք Մեծ հայրենականում և արցախյան հերոսամարտում իրենց կյանքն ընծայած հայորդիների հոգիների համար, որոնց հայրենասիրությունն այսօր էլ ոգեշնչող օրինակ է սերունդների համար՝ նույն պատասխանատվությամբ ու նվիրումով ապրելու, արարելու և պայքարելու ի սեր հայրենի մեր երկրի։
Առ Բարձրյալն աղոթքով հայցում ենք աշխարհին խաղաղություն և ժողովուրդներին՝ բարօրություն: Թող Հարուցյալ Տերն Իր Աջի հովանու ներքո անվտանգ ու ապահով պահպանի մեր հայրենիքն ու համայն ժողովրդին՝ հույսով և հավատով ամուր ու սիրով՝ միասնական:

Շնորհք, սէր և խաղաղութիւն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի եղիցին ընդ ամենեսեանս. Ամէն։

Մայր Աթոռ

Առաքել Սեմիրջյան. Սենց հայտարարություններ լսելուց հետո նորմալ երկրներում այլ պրոցեդուրաներ են իրականացվում

newslinearmenia — Sat, 09 May 2026 06:30:08 GMT

Չեմ պատկերացնում մարդ տրամաբանության հետ ինչքան շատ խնդիրներ պետք է ունենա, որ հայտարարի, եթե մենք հաղթել էինք Ղարաբաղյան պատերազմում, բա ինչու մեր մանկապարտեզներն ու դպրոցները վերանորոգված չէին, ու շարունակելով էս միտքը հանգի նրան, որ իբր դա նշանակում է, որ մենք իրականում չէինք հաղթել պատերազմը:

Հատուկ բանականության հետ խնդիրներ ունեցողների համար ասեմ, որ Խորհրդային Միությունն էլ հաղթել էր ֆաշիստական Գերմանիային ու Ճապոնիային, բայց Խորհրդային Միությունում մարդիկ շատ ավելի վատ էին ապրում քան պարտված Ճապոնիայում ու Գերմանիայում ու հիմա պետք է որոշ « գործիչներ» հայտարարեին, որ, եթե հաղթանակած երկրում կենցաղային պայմանները ավելի վատն են պարտված երկրից նշանակում է հաղթանակ չկա...

«Երկաթյա տրամաբանություն»

Սենց հայտարարություններ լսելուց հետո նորմալ երկրներում հաստատ այլ պրոցեդուրաներ են իրականացվում...

Arakel Sem

Լևոն Զուրաբյան. Մենք տոնում ենք Հաղթանակը, իսկ նրանց համար դա «թակարդ» է, պարտությունը՝ «ազատագրում կապանքներից»

newslinearmenia — Sat, 09 May 2026 06:08:04 GMT

Սիրելի հայրենակիցներ,

Շնորհավորում եմ մեր Մեծ Հաղթանակների օրվա կապակցությամբ և փառաբանում մեզ դրանք պարգևած Մեծ Հերոսներին:

Մեր անկախ պետությունը ստեղծվեց հաղթանակներով: Մեր անկախացումը և 1990-ականներին Լեռնային Ղարաբաղի ժողովրդին սպառնացող ցեղասպանությունից և վտարումից փրկությունը շաղկապված գործընթացներ էին, որոնց գլխավոր խորհուրդը հայ ժողովրդի երկու հատվածների ազատությունն էր և սեփական ճակատագիրը տնօրինելու անօտարելի իրավունքն և ձգտումը:

Այսօր, ցավոք Արցախն ընկած է այն բանից հետո, երբ ենթարկվեց ցեղասպանության և վտարման: Այն մարդիկ, ովքեր իրենց բախտախնդիր և ոճրագործ քաղաքականությամբ մեր հայ ժողովրդին ներքաշեցին 2020-2023 թվականների կործանարար պատերազմների մեջ, մարդիկ, ովքեր դարձան հայ ժողովրդի պարտությունների և նվաստացման խորհրդանիշը, այսօր փորձում են ծածկել իրենց հանցավոր անկարողությունը, ողորմելիությունը և դավաճանությունը, վարկաբեկելով մեր փառապանծ Հաղթանակները, ներկայացնելով դրանք որպես «թակարդ», իսկ պարտության ահավոր հետևանքները որպես մեր պետությունը «թակարդից հանելու» բարեբախտություն:

Նիկոլ Փաշինյանն ու իր թիմը, Արցախը կործանելուց հետո, հիմա էլ ջանասիրաբար աշխատում են Հայաստանի ժողովրդի ստրկացման և ադրբեջանացման հեռանկարի համար: Նրանց համար Հաղթանակը ոչ թե սրբություն է, այլ «թակարդ», իսկ պարտությունը` «ազատագրում կապանքներից»:

Հայ ժողովրդի պատվի և կյանքի հարց է ազատվել նման ճղճիմ «գաղափարներ» կրող ղեկավարներից և գոնե Հայաստանի Հանրապետությունը փրկել ինքնիշխանության և ազատության կորստից:

Մենք տոնում ենք Հաղթանակը և հաստատում ինքնիշխան ազատության մեր կամքը:

ՀԱԿ վարչապետի թեկնածու
Լևոն Զուրաբյան

Ապեր Նահապետյան. Փաշինյանը վիրավորում է ամբողջ հայ ազգին

newslinearmenia — Sat, 09 May 2026 05:51:50 GMT

Նիկոլ Փաշինյանը անառողջ շեղվածություն ունի Լևոն Տեր-Պետրոսյանի նկատմամբ ու դա ունի իր բացատրությունը։

Լևոն Տեր-Պետրոսյանը ուղղակի մարդ չէ, նա հայոց պատմության մի մասն է։ Մարդ, ով իրագործեց մի ամբողջ ազգի դարավոր երազանքը` ստեղծեց հայոց անկախ պետականություն։ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը հաղթանակած նախագահ է, իսկ Փաշինյանը պարտության խորհրդանիշն է ու Հայաստանի անկախությունը մսխած մարդ։ Այս իրավիճակում նրան այլ բան չի մնում անել, քան պղծել ու խեղաթյուրել պատմությունը, որպեսզի ինքն իր մեջ թեթևացնի մեղքի հսկայական բեռը։

Բայց նա չունի բավարար կոգնիտիվ հմտություններ գիտակցելու, որ Ղարաբաղյան Շարժումը «թակարդ» անվանելով նա չի վիրավորում Լևոն Տեր-Պետրոսյանի (առհասարակ Լևոն Տեր Պետրոսյանին վիրավորել հնարավոր չէ), նա վիրավորում է հայ ազգին, վիրավորում է համազգային շարժումն ու զարթոնքը։ Ու վստահեցնում եմ ձեզ, ժողովուրդը, այդ թվում անուղղելի նիկոլականները վաղ թե ուշ հասկանալու են Նիկոլի ճղճիմությունը։

Նիկոլ Փաշինյանի թիվ 1 հակառակորդը հենց Նիկոլ Փաշինյանն է։ Նրա անկումը անխուսափելի է ու Նիկոլ Փաշինյանին կործանելու է հենց Նիկոլ Փաշինյանը։ Նա ներքուստ զգում է դա, բայց չունի խելք հասկանալու, թե ինչ է կատարվում իր ներսում ու հենց դրա պատճառով է նա դարձել հոգեշեղված թշվառ արարած։

Մայիսիննյան իր ուղերձում վարչախմբի ղեկավարը նույնիսկ մեկ անգամ չօգտագործեց Արցախ բառը, չնայած նրան, որ Մայիսի 9-ը նաև Շուշիի ազատագրման ու Արցախի Պաշտպանության Բանակի օրն է։
Փոխարենը նա դրական տոնով օգտագործեց «Ադրբեջան» բառը։

Վարչապետը երևի մոռացել է, որ և Արցախյան, և Ապրիլյան և 44-Օրյա պատերազմում ադրբեջանական բանակը հայ գերիների ու անգամ զոհված տղաների դիերըի հետ վարվել է ամենաանմարդկային կերպով, ոչնչով չզիջելով նրան, թե ինչպես են Աուչվիցում և այլ ճամբարներում գտնվող մարդկանց հանդեպ վարվել ֆաշիստական զորքերը։

Ապեր Նահապետյան

Հարութ Ուլոյան. Փաշինյանին ծափահարողները հայ ժողովրդի ծագումնաբանությունն էլ կասկածի տակ կդնեն (տեսանյութ)

newslinearmenia — Sat, 09 May 2026 05:34:38 GMT

Եթե որոշ մարդիկ հասել են մի մակարդակի, որ ծափահարում են այն մտքին, թե հանուն Ղարաբաղի Հայաստանը դեպի թակարդ է առաջնորդվել, ապա վաղը նրանց ոչինչ չի խանգարի նույն կերպ ծափահարել անկախության ու պետականության վերաբերյալ նման խոսույթների ժամանակ: Ոչ մի տարբերություն չկա: Հայ ժողովրդի ծագումնաբանությունն էլ կասկածի տակ կդնեն:

Հարութ Ուլոյան

Ամբողջական՝ տեսանյութում՝

Լևոն Տեր-Պետրոսյան. «Բանակի հարցում մենք մի փոքր այլ ճանապարհ ընտրեցինք» (տեսանյութ)

newslinearmenia — Sat, 09 May 2026 05:00:08 GMT

«Մենք պետք է ձգտենք խաղաղության, բայց խաղաղության ձգտելու ամենահիմնական կռվաններից մեկն էլ բանակի հզորությունն է՝ ռազմական ուժը, որը ես դիտում եմ ոչ թե պատերազմի գործոն, այլ խաղաղության գործոն»։

Լևոն Տեր-Պետրոսյան, 1997թ

Բանակի հարցում մենք մի փոքր այլ ճանապարհ ընտրեցինք, քան Ադրբեջանը։ Նրանք իրենց բանակն ստեղծեցին առճակատման ուղիով, մենք փորձեցինք դա անել մեղմ քաղաքական բանակցությունների միջոցով, ինչը մեզ հաջողվեց։ Մենք իրավունք չունեինք ընտրելու Ադրբեջանի ճանապարհը։ Իհարկե, եթե հարցին վերաբերվեինք մաթեմատիկորեն, կարելի էր ասել՝ եթե Ադրբեջանն ազգայնացնում է չորս ռուսական դիվիզիաները, ի՞նչն է խանգարում, որ մենք էլ ազգայնացնենք Հայաստանում գտնվող ռուսական բանակի երեք դիվիզիաները։ Բայց խանգարող հանգամանքները շատ էին, մենք չէինք կարող հաշվի չառնել մեր աշխարհաքաղաքական դիրքը եւ մերկացնել մեր սահմանները ռուսական բանակներից։ Այդ իսկ պատճառով մենք բանակցությունների շնորհիվ հասանք նրան, որ այդ երեք դիվիզիաներից երկուսը հանձնվեցին Հայաստանի իշխանություններին, մեկը պահպանվեց որպես ռուսական բանակի ստորաբաժանում, եւ համապատասխան պայմանագրով ճշտվեց այդ դիվիզիայի կարգավիճակը։

Ես կարծում եմ, բանակի ստեղծման հարցում մենք շատ ճիշտ քաղաքականություն էինք ընտրել։ Ես չեմ ընդունում ընդդիմադիր մամուլում արծարծվող ոչ մի մեղադրանք՝ կապված բանակի ստեղծման հարցում հապաղման հետ։ Եթե մենք ընտրեինք ադրբեջանական ճանապարհը, շատ ավելի ծանր կացության մեջ կլինեինք։ Չէինք ունենա այն, ինչ այսօր ունենք, իսկ դրա կողքին մենք կարող էինք ունենալ մեծ կորուստներ, որոնք անդառնալի կարող էին լինել։

Լևոն Տեր-Պետրոսյան
11 նոյեմբերի, 1992թ.

Փիրուզա Մելիքսեթյան. ՈՒրացման մանիֆեստ

newslinearmenia — Sat, 09 May 2026 04:40:09 GMT

ՈՒրացման մանիֆեստ (երբ «հայրենիքը» հռչակվում է թակարդ)

Իսկ դուք գիտեի՞ք, որ Հայաստանի ողջ ժամանակակից պատմությունը, մեր նահատակների սուրբ զոհողությունը,
1988-ի համազգային զարթոնքն ընդամենը «ճակատագրական սխալ» ու «որոգայթ» են եղել։
Ես չգիտեի։
Իմացա՛։ Որտեղի՞ց։ Ժանգոտ ֆալցետի աբսուրդային ու ցինիկ դերասացությունից, ինչը մեկ անվանում ունի՝ պետականության հիմնարար գաղափարի ապամոնտաժում:

Պարզվում է՝ երբ հայ զինվորը սարերում արյուն էր թափում, նա ոչ թե Հայրենիք էր պաշտպանում, այլ «թակարդ» էր լարում սեփական ժողովրդի համար։
Երբ Հայաստանի ու Արցախի հրապարակներում միլիոնավոր մարդիկ «Մի՜-ա՜-ցու՜մ» էին որոտում, նրանք ոչ թե արդարություն էին տենչում, այլ «ճակատագրական սխալ» էին գործում։
Ճի՛շտ է՝ ասվածն իրականում անմեղսունակություն է ու բացահայտ հիմարություն։

Բայց սա՛ է 2026-ի մայիսի 8-ին Սյունիքի բարձունքից ու Կոռնիձորի շեմից մեզ մատուցված նորօրյա «ճշմարտությունը»։
Եթե Ղարաբաղյան շարժումն ու Արցախի գոյությունը հռչակվում են «թակարդ», ապա նույն տրամաբանությամբ վաղը «թակարդ» կհայտարարվի ցանկացած բան, որը պահանջում է պաշտպանություն, զոհողություն կամ պատասխանատվություն։

Հստակեցնենք՝ ի՞նչ է «որոճում» Կոռնիձորից ճառող սույն բենեֆիցիանտը։

Ըստ նրա՝ մեր տեսակը 1991-ից ի վեր ապրել է «թակարդում», իսկ ազատագրված հայրենիքն ու արժանապատվությունն ընդամենը «զարգացմանը խանգարող» հանգամանքներ են եղել։

Լսե՛ք այս տողերը, որտեղ ամեն բառը մի-մի հարված է մեր պետականության հիմքերին.
«Ղարաբաղի շարժումը ճակատագրական սխալ է եղել մեզ համար։ Մենք շատ դժվար ճանապարհով ենք գնացել և դժվար արձանագրումներ ենք արել, դրանից ամենադժվարը եղել է այն, որ մեր պետությունը իր ստեղծման առաջին օրից՝ 1991 թվականից, գտնվել է թակարդում: Մենք այսօր մեր պետությունը թակարդից հանել ենք և դրել ենք բոլորովին այլ՝ զարգացման տրամաբանության վրա:
Մենք հաղթահարել ենք մաքառման, գոյատևման տրամաբանությունը և դուրս ենք եկել զարգացման տրամաբանություն:
Սուտ է, մինչև 2020 թվականը չի եղել խաղաղություն, ամեն տարի Հայաստան-Ադրբեջան սահմանին ունեցել ենք զոհ և վիրավոր, մենք երբեք չենք ունեցել խաղաղություն: Մենք մեզ խաբել ենք, թե կարող ենք Ղարաբաղի հարցը լուծել այնպես, ինչպես հեռուստացույցներով մեզ ասել են, դա եղել է ամենամեծ սուտն ու կեղծիքը:
Մեզ խաբել են, թե մենք Ղարաբաղի համար ենք վատ ապրում, դա սուտ է եղել, իրենք իմացել են, որ սրա հետևանքը ծանր է լինելու»:

Փաստորեն, ըստ «ֆալցետի», մաքառելն ու գոյատևելը սխալ էր, իսկ հանձնվելն ու ուրանալը՝ «զարգացման տրամաբանություն»։

Բայց սա դեռ սկիզբն է։
Հաջորդում է սոցիալական նախանձի ու պառակտման ամենաէժան քարոզը.
«Հայաստանի հաշվին Ղարաբաղում թոշակներն ու աշխատավարձերը բարձր են եղել, իսկ այն մարդիկ, ովքեր սա մոռանում են՝ ուտող-ուրացող են, երախտամոռ են»։

Սա ասում է մի մարդ, ով Արցախի հայաթափումից հետո փորձում է հայաստանցուն ու արցախցուն թշնամացնել հաշվապահական թվերով՝ սեփական դավաճանությունը քողարկելով «թանկ թոշակի» մասին առասպելներով։

Եվ վերջապես՝ ցինիզմի գագաթնակետը, որը հնչում է որպես հոգեգարի զառանցանք.
«Էսօր ինչ խոսում են, ասում են՝ բա Ղարաբաղը, բա Արցախը։
Բա Ղարաբաղը, բա Արցախը։
Բա Ղարաբաղը, բա Արցախը։
Նախորդ շրջանում էլ՝ ինչ խոսել ենք, ասել են՝ բա Ղարաբաղը, բա Արցախը։
Բա Ղարաբաղը, բա Արցախը։
Բա Ղարաբաղը, բա Արցախը։
Վերջում ինչ պարզվե՞ց։ Ասում են՝ հող ենք կորցրել։
Էդ հողը ինչո՞վ ա մերը էղել։ Մի հատ բացատրեք՝ ինչո՞վ ա մերը էղել։
Ինչո՞վ ա մերը էղել։
Ընդեղ դպրո՞ց ենք կառուցել, մանկապարտե՞զ ենք կառուցել, ընդեղ ապրե՞լ ենք։ Մի հատ բացատրեք՝ ինչո՞վ ա մերը էղել։
Մերը չի՛ էղել։ Մերը չի՛ էղել։
Ոչ միայն մերը չի էղել, այլև օգտագործվել ա նրա համար, որ Հայաստանն էլ մերը չլինի։ Ես պատասխանատու ասում եմ՝ իրականությունն էն ա, որ Հայաստանը մերը չէր, հիմա մերն ա։ Որովհետև դուք տեր եք ՀՀ-ին»։

Այս մեջբերումը ոչ թե սովորական տեքստ է, այլ ուրացման լպիրշ «բենեֆիս», որի ենթատեքստից բացահայտ դավաճանության գարշահոտ է փչում, ինչը նշանակում է՝ հող նախապատրաստել հաջորդ հանձնումների համար։

ՈՒ եթե վաղը թշնամին պահանջի Սյունիքի մի գյուղ կամ Տավուշի մի բլուր, սույն բենեֆիցիանտը նույն ֆալցետով հարցնելու է՝ «իսկ ինչո՞վ էր դա մերը, որտե՞ղ է գրված»։

Սյունիքյան «պրեմիերայի» գլխավոր դերասացը, որքան էլ աբսուրդ է, դեռևս զբաղեցնում է ՀՀ վարչապետի աթոռը։
Մի մարդ, որի համար Արցախում դարերով ապրած, շենացրած ու արարած հայը «տեր լինելու» փաստարկ չէ։
Ըստ սրա՝ Հայրենիքն ընդամենն անհրաժեշտ «գործիք» էր, որը պետք էր նետել թշնամու երախը, որպեսզի ինքը՝ սեփական ձախողումների մեջ խճճվածը, հայտարարի՝ «Հայաստանը մերը չէր, հիմա մերն ա»։
Ո՞ր Հայաստանը, պարո՛ն ուրացող։ Այն Հայաստա՞նը, որը երբեք այսքան անտեր, այսքան անպաշտպան ու այսքան արժեզրկված չի եղել։ Հայաստանը դադարում է «մերը» լինել այն վայրկյանին, երբ նրա պատմությունը հռչակվում է «սխալ», նրա սրբությունները՝ «որոգայթ», իսկ սահմանները՝ «պայմանական»։
Ի դեպ, այդ տխմար հարցադրումը՝ «Ինչո՞վ ա մերը էղել», սովորական տգիտություն չէ։ Սա հայրենազրկման հստակ բանաձևն է։

Եթե պետության ղեկավարը կասկածի տակ է դնում սեփական հողի պատկանելությունը, նա ոչ թե հարց է հնչեցնում, այլ իրավական ու բարոյական «դաբրո» է տալիս ագրեսորին՝ վերցնելու այն ամենը, ինչն ինքը դեռ չի հասցրել հանձնել։ Սա սեփականության վկայականը պատռելու և թշնամուն ասելու պես մի բան է՝ «եկ, սա իմը չէ, տեր չեմ, տար»։
Ըստ այս կործանարար տրամաբանության՝ որքան փոքրանա Հայաստանը, այնքան մենք «ավելի ազատ» կլինենք։
Իսկական «Պլան Բարբարոսա»՝ իրականացված ներսից, որը ոչ թե զարգացում է, այլ պետականության կամավոր ինքնասպանություն։

Ղարաբաղցի-հայաստանցի պիղծ խաղաքարտը նորից շրջանառության մեջ է։ Թոշակների ու աշխատավարձերի տարբերությունը հաշվելով՝ սա փորձում է արթնացնել ստորին բնազդները, որպեսզի մարդն ուրախանա եղբոր կորստով, միայն թե սեփական ստամոքսը մի քանի գրամով ավելի լցվի։ Սա փողոցային բոսյակության բարձրագույն դրսևորումն է՝ լպիրշություն, որը չունի կարմիր գծեր։

Եթե այս ուրացում-տրամաբանությունը վերընտրվի, հաջորդ «թակարդը», որից մեզ «կազատեն», լինելու է մեր գոյության իրավունքը։ Որովհետև սրանց համար «իրական» Հայաստանն այն տարածքն է, որտեղ կարելի է միայն ուտել, «քեռակին դոմփել», ընդդիմադիրներ «շինել», քննել վարչապետի «առնանդամը» և մոռանալ սեփական պատիվն ու նախնիների շիրիմները։ Եվ ամենակարևորը՝ չունենալ ազգային արժանապատվություն, անցյալ ու հիշողություն։

Պատմությունը չի ներում ուրացողներին։ Իսկ ուրացողն «ուժեղ» է այնքան ժամանակ, քանի դեռ հանդուրժում ենք, որ մեր հաղթանակները կոչվեն «թակարդ», իսկ Հայրենիքը՝ «սխալ»։

ՈՒրացումը չի բերում խաղաղություն, այլ բերում է անդունդ։

Եթե այսօր մենք համակերպվենք «սխալ» լինելու մտքի հետ, ապա վաղը մեզնից կմնա անդեմ մի տարածք, որտեղ անցյալը մոռացված է, իսկ ապագան՝ ծախված։

Տեր լինենք մեր հիշողությանը, քանի դեռ այն մեզնից չեն «ազատել»։

Փիրուզա ՄԵԼԻՔՍԵԹՅԱՆ

Լևոն Տեր-Պետրոսյան. Առաջինը Ղարաբաղի հարցն է (տեսանյութ)

ivaadamyan — Fri, 08 May 2026 12:39:33 GMT

Հատված ՀՀՇ 8-րդ համագումարի ընթացքում ՀՀ Առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ելույթից, 1996թ.

1992-ին Շուշին ազատագրվեց, 2020-ին՝ դավաճանվեց... (տեսանյութեր)

ivaadamyan — Fri, 08 May 2026 11:29:56 GMT

Մայիսի 8-ն Արցախյան պատերազմի պատմության մեջ ամենակարևոր օրերից է. 34 տարի առաջ սկսվեց «Հարսանիք լեռներում» անվանումը կրող ռազմագործողությունը, որն ավարտվեց մայիսի 9-ի լուսաբացին՝ Շուշիի ազատագրմամբ:

Բարձունքի վրա գտնվող Շուշին ադրբեջանցիները դարձրել էին հայկական բնակավայրերի ռմբակոծման հարթակ: Ստեփանակերտը պարբերաբար հրետակոծում էին հենց Շուշիից:

Ռազմական գործողությունների ելքն կանխորոշվեց արդեն իսկ մայիսի 8-ին: Գիշերը` ժամը 2.30-ին, Քիրսի ռազմական դիրքերը գրավելուց և Լաչին-Շուշի ճանապարհը հսկողության տակ վերցնելուց հետո հայկական զորքը վաղ առավոտյան արդեն Շուշիում էր, լուսաբացին բերդաքաղաքի Սբ. Ղազանչեցոց եկեղեցու ավերված գմբեթին արդեն ծածանվում էր հայկական եռագույնը: Իսկ երեկոյան տրված դադարը հակառակորդի համար պարզապես հնարավորություն էր՝ հատկացված միջանցքով բերդաքաղաքից հեռանալու համար։

Մայիսի 9-ին Շուշին արդեն ազատագրված էր։ Բերդաքաղաքի գրավումից հետո պատերազմը ընթացավ մինչև 1994թ. մայիսի 12-ը: Սակայն, Շուշիից հետո պատերազմի ավարտն արդեն տեսանելի էր, այն բեկումնային պահ էր դարձել Ղարաբաղյան պատերազմում:

Շուշիի ռազմական գործողության փայլուն ավարտը, մանավանդ կորուստների և տևողության նվազագույն չափը, որ հարուցել է ռազմարվեստի մասնագետների հիացումը, առաջին հերթին հայ մարտիկների խիզախության, գրոհի լավ կազմակերպման և ՀՀ իշխանությունների արդյունքն էր:

Սակայն 2020 թվականին նոյեմբերի 10-ի Հայաստանի վարչապետ Փաշինյանի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի նախագահների միջև ձեռք բերված՝ ղարաբաղյան պատերազմը դադարեցնելու մասին եռակողմ համաձայնության արդյունքում, Շուշին հանձնվեց թշնամուն...

Արխիվային տեսանյութ՝ Շուշիի համար, համազարկով կրակ.

Արխիվային տեսանյութում՝ Կոմանդոսը Շուշիի ազատագրման համար շնորհակալություն է հայտնում ՀՀ առաջին նախագահ ՝ Լևոն Տեր-Պետրոսյանից.

Հարութ Ուլոյան. Մի բան, որը պատմական առումով ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ աներևակայելի սխրանք

newslinearmenia — Fri, 08 May 2026 05:46:22 GMT

Լևոն Տեր-Պետրոսյանի գլխավոր արժանիքը

Դեռ 90-ականներից սկսած թե՛ հայ, թե՛ արտասահմանյան տարբեր քաղաքական գործիչներ, քաղաքագետներ, վերլուծաբաններ, լրագորղներ, ինչպես նաև հասարակության տարբեր շրջանակներ, գնահատելով Հայաստանի առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ներդրումը հայ ժողովրդի պատմության մեջ, գրեթե մշտապես, որպես առաջնային արժանիք, մատնանշում են Տեր-Պետրոսյանի ներդրումը կոնկրետ 1988 թվականից սկիզբ առած Ղարաբաղյան շարժման, Հայաստանի անկախության ձեռքբերման և Ղարաբաղյան առաջին պատերազմում ձեռք վերված հաղթանակի մեջ։ Իմ կարծիքով, սակայն, այդ բոլոր ձևակերպումների մեջ կորում կամ լղոզվում է շատ ավելի մեծ արժանիք, առանց որի շեշտադրման, մյուս արժանիքները կորցնում են իրանց բովանդակությունը։

1988 թվականին, երբ ինքնաբուխ կերպով պոռթկացած Ղարաբաղյան շարժման ղեկավարումը ստանձնեց Ղարաբաղ կոմիտեն և շարունակեց առաջ տանել Շարժման օրակարգը, այն է՝ Լեռնային Ղարաբաղի ինքնավար մարզը Ադրբեջանի կազմից տեղափոխել Հայաստանի կազմ, այդ ողջ ժամանակահատվածում Հայկական խորհրդային հանրապետության համար, այնուամենայնիվ, Շարժումը պատասխանատվություն չէր կրում։ Կար Խորհրադային Միությունը և, ըստ էության, այդ Միության կազմում եղած հանրապետությունները որևէ դերակատարում չունեին միմյանց հետ քաղաքականապես փոխհարաբերվելու և գրեթե ամեն ինչ կառավարվում էր Կրեմլից՝ ԽՄ վերնախավի կողմից։ Հենց այս պարզ իրողության գիտակցմամբ էր, որ Շարժումն ու Կոմիտեն իրենց խոսույթը գլխավորապես ուղղում էին ոչ թե տեղի՝ Հայաստանի կոմկուսի իշխանություններին, այլ՝ Կրեմլին։ Նրանք, ըստ էության, ուղիղ բանավեճի կամ առճակատման մեջ էին հենց ԽՄ ղեկավարության ու անձամբ Գարբաչովի հետ։

Երբ ակնհայտ դարձավ, որ Խորհրդային պետությունը չի պատրաստվում այդ հարցը լուծել, կամ, ավելի ճիշտ, Ադրբեջանին «լիազորել» է այդ հարցը լուծել բռնի ուժի գործադրմամբ, Շարժումն աջակցեց Ղարաբաղի ինքնապաշտպանվելու իրավունքն իրացնելուն։ Սակայն այդ դիրքորոշումը, ևս, չէր կարող անդրադառնալ Հայակական խորհրդային հանրապետության ճակատագրի վրա․ վատագույն դեպքում՝ Ղարաբաղ կոմիտեի ու Շարժման ղեկավարությունը կգնդակահարվեր, Հայաստանի կոմկուսի ղեկավարը հերթական անգամ կնշանակվեր Կրեմլին հնազանդ ինչ-որ մեկը և դրանով հարցը կփակվեր։ Սակայն աշխարհաքաղաքական զարգացումների, ԽՄ ներքին ճգնաժամերի, Ղարաբաղյան շարժման տարերային բնույթի ներքո, արդեն 1990 թվականի օգոստոսին, Շարժումը, նախ, դարձավ Խորհրդային Հայաստանի ղեկավարություն, այնուհետև առաջնորդեց Հայաստանի անկախացման գործընթացը և 1991 թվականի սեպտեմբերի 21-ին Հայաստանը հռչակեց իր անկախությունը։

ԽՄ փլուզումից հետո, Ղարաբաղի խնդիրն այլևս չէր կարող դիտարկվել ընդհանուր Պետության ներսում եղած «տեղային» խնդիր, և այդ պայմաններում, ընտրվելով Հայաստանի նախագահ, միանգամից կրելով Հայաստանի գոյության պատասխանատվությունը, Տեր-Պետրոսյանը չընկրկեց, չդավաճանեց Շարժմանը և շարունակեց առաջ տանել Ղարաբաղի ինքնորոշման օրակարգը՝ այն հարմարեցնելով այդ պահին առկա միջազգային տրամաբանությանը։

Նորանկախ Հայաստանի իշխանությունները մի կողմից, դիվանագիտական ասպարեզում, ամեն ինչ անում էին, որպեսզի իրադրությունը չսրվի ու հակամարտությունը չվերածվի ռազմական բախման, իսկ մյուս կողմից ամեն ինչ անում էին, որպեսզի ռազմական միջամտություններն արժանանան համարժեք պատասխանի։ Ու չնայած արտաքին ու տեղի որոշ սադրանքներին, որոնց նպատակը Հայաստանը պաշտոնապես պատերազմի մեջ ներքաշելն էր, Տեր-Պետրոսյանի ու իր թիմի դիվանագիտական աշխատանքի շնորհիվ ոչ միայն կասեցվեց նման սցենարի հավանականությունը, ոչ միայն Հայաստանը որևէ պաշտոնական դիրքորոշմամբ ռազմական գործողությունների պատասխանատվություն չկրեց, այլև արձանագրվեց Ղարաբաղի հաղթանակն ու Ղարաբաղը ճանաչվեց որպես հակամարտության կողմ։
Լևոն Տեր-Պետրոսյանը շարունակաբար օրակարգում պահեց Ղարաբաղի հարցը՝ շատ լավ գիտակցելով, որպես անկախ պետություն, դրա պատասխանատվությունն ու դրանից բխող հետևանքները, որոնք Հայաստանի համար դրսևորվեցին տարատեսակ ճգնաժամերի ու շրջափակման՝ որոշ դուսպրծուկների ու թշվառների կողմից որպես «ցուրտ ու մութ», կամ, արդեն, որպես «ավանտյուրա» որակվող տարիների տեսքով։

Մինչև 2023 թվականի հայտնի դեպքերը, «Ղարաբաղը հայկական պահելու» օրակարգը եղել է Տեր-Պետրոսյանի գլխավոր, եթե ոչ՝ միակ, մտահոգությունը։ Մինչև Ղարաբաղի հայաթափումը, չի եղել Տեր-Պետրոսյանի մի ֆունդամենտալ ելույթ կամ հայտարարություն, որում կարմիր թելի պես չարձանագրվի այդ մտահոգությունն ու չմատնանշվի տվյալ պահի առաջնահերթությունները։

Ո՞րն է, ըստ այդմ, Լևոն Տեր-Պետրոսյանի գլխավոր արժանիքը։ Այդ արժանիքը, իմ համեստ կարծիքով, հենց այդ հանգամանքն է՝ Ղարաբաղի խնդիրն չդավաճանելը, Ղարաբաղի խաչն արժանապատվորեն կրելը։ Մի բան, որը պատմական առումով ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ աներևակայելի սխրանք։

Հարութ Ուլոյան

Ռուբեն Վարդանյան. Դուք չե՞ք ամաչում

newslinearmenia — Thu, 07 May 2026 16:04:44 GMT

ՀՀ Մարդու իրավունքների պաշտպան Անահիտ Մանասյանի պատասխանի առնչությամբ

(Փոխանցվել է ընտանիքի հետ հեռախոսազրույցի ընթացքում)

«Ինձ հաջողվեց ծանոթանալ ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպան Անահիտ Մանասյանի՝ իմ դիմում- խնդրանքի պատասխանին: Հրապարակայնորեն չեմ գնահատի նրա այդ դիրքորոշումը։ Թողնում եմ նրա խղճին։ Պարզապես կասեմ՝ անկեղծորեն ցավում եմ։ Աստված ձեզ դատավոր։

Բայց այս պատասխանից հետո կոնկրետ հարցեր են առաջանում ոչ միայն մարդու իրավունքների պաշտպանի ինստիտուտի, այլև Հայաստանի Հանրապետության վարչապետի հետ կապված։

Եթե Ադրբեջանի բանտերում գտնվող հայ քաղաքացիների պաշտպանությունը ՀՀ օմբուդսմենի մանդատի մեջ չի մտնում, ապա ո՞ւմ մանդատն է սա։ Մեր երկրում ո՞վ է պատասխանատու այս հարցի համար։ Ե՞րբ է նշանակվել այդ անձը։ Ինչո՞ւ դրա մասին ոչ ոք չգիտի՝ ո՛չ բանտարկյալների ընտանիքները, ո՛չ հասարակությունը։

Կան մարդիկ, ովքեր Բաքվի բանտերում պահվում են արդեն վեց տարի։ Այս ընթացքում Հայաստանի կառավարությունն այդպես էլ չկարողացավ նրանց հետ կայուն և հասկանալի կապի մեխանիզմ կազմակերպել ՝ ո՛չ երրորդ կողմի` Բաքվում այլ պետությունների դեսպանատների, ո՛չ միջազգային կազմակերպությունների միջոցով։

Ինչո՞ւ։

Ինչպե՞ս է ստացվում, որ Հայաստանի ներկայացուցիչները կարող են Ադրբեջան մեկնել առևտրային, տնտեսական և այլ հարցեր քննարկելու նպատակով, բայց չեն կարողանում կազմակերպել այց հայ գերիների կյանքի, առողջության և իրավական կարգավիճակի հարցերով։ Արդյո՞ք մարդկանց ճակատագիրն առևտրային բանակցություններից առավել կարևոր չէ։

Ինչո՞ւ մինչ օրս բանտարկյալներին ամենաանհրաժեշտ իրերը փոխանցելու նորմալ մեխանիզմ կազմակերպված չէ։ Մի շարք անձինք արդեն ավելի քան մեկ տարի ոչինչ չեն ստանում։ Շատերը նորմալ հագուստ չունեն. հնարավորություն չկա ստանալ այն, ինչ իրականում անհրաժեշտ է՝ հաշվի առնելով նրանց տարիքը, առողջական վիճակը և պահման կենցաղային պայմանները։

Փոխարենը, եթե օգնություն ընդհանրապես հասնում է, այն կազմակերպվում է ոչ պաշտոնական, ոչ թափանցիկ եղանակով՝ առանց հաշվի առնելու բանտարկյալների իրական կարիքները։ Մարդիկ ստանում են ոչ թե այն, ինչ իրենց անհրաժեշտ է, այլ այն, ինչ որոշվել է փոխանցել նրանց ինչ-որ մեկի կողմից. սա օգնություն չէ, այլ ողորմություն:

Այստեղ պահվողների շարքում կան տարեց՝ 70 տարեկանից բարձր մարդիկ, առողջական լուրջ խնդիրներ ունեցող մարդիկ։ Եթե ատամ չունեցող մարդուն չորամիրգ են տալիս, դա օգնություն չէ։ Դա նվաստացում է։

Արդյո՞ք այս ամենը հայտնի է վարչապետին: Nikol Pashinyan / Նիկոլ Փաշինյան

Ո՞վ է անձամբ պատասխանատու այս գործընթացի կազմակերպման համար։ Ինչպիսի՞ն է հաստատված կարգը։ Ինչո՞ւ այն չի պահպանվում։ Չե՞ք ամաչում:

Ամոթ չէ՞ ստանալ խաղաղության մրցանակ, խաղաղության մասին խոսել և ծափահարություններ ընդունել, երբ Հայաստանի քաղաքացիները շարունակում են Բաքվի բանտերում մնալ՝ առանց պատշաճ պաշտպանության, առանց սեփական պետության կողմից համակարգային աջակցության, օգնության ու վերահսկողության։

Հայտարարե՛ք պատասխանատու անձին։ Հրապարակե՛ք աշխատանքի մեխանիզմը։ Բացատրե՛ք՝ վերջին վեց տարիների ընթացքում ի՞նչ է արվել։

Կամ էլ ազնվորեն խոստովանեք, որ այդպիսի պատասխանատու գոյություն չունի, և գերիների՝ իրենց պետությունից օգնություն ակնկալելը անիմաստ է:

Ռուբեն Վարդանյան»

07.05.2026թ.

[ENG] STATEMENT BY RUBEN VARDANYAN

In response to the reply of the Human Rights Defender of the Republic of Armenia, Anahit Manasyan

(Conveyed in a telephone conversation with family)

May 7, 2026

I have reviewed the response of the Human Rights Defender of the Republic of Armenia, Ms. Anahit Manasyan, to my appeal.

I will not publicly assess her position. That is a matter between her and her conscience. I will say simply: I am genuinely sorry. God will be your judge.

However, this response raises very specific questions — not only for the institution of the Human Rights Defender, but for the Prime Minister of the Republic of Armenia.

If the protection of Armenian citizens held in Azerbaijani prisons does not fall within the mandate of Armenia’s Human Rights Defender, then whose mandate is it?

Who has been appointed within the government to be responsible for this matter? When were they appointed? Why do neither the families of the detainees nor society at large know anything about this?

There are people who have been in Baku’s prisons for six years. During this time, the Government of Armenia has failed to establish any sustainable and coherent mechanism for communication with them — neither through third-party countries, including the embassies of states with a presence in Baku, nor through international organizations.

Why?

Why can Armenian officials travel to Azerbaijan on trade, economic, and other matters, but cannot organize a visit concerning the lives, health, and legal situation of Armenian captives? Is the fate of these people not more important than trade negotiations?

Why has a basic mechanism for delivering essential items to the detainees still not been put in place?

A number of people have received no parcels for over a year. Many have no adequate clothing and no way to receive what they genuinely need, given their age, health conditions, and the circumstances of their detention.

Instead, whatever assistance does reach them is organized informally, without transparency, and without regard for the actual needs of the detainees. People receive not what they need, but what someone decided to send. This is not assistance. These are handouts.

Among those detained are people over the age of 70, people with serious health conditions. When people who have no teeth are sent dried fruit, that is not help. That is humiliation.

Is the Prime Minister aware of this?

Who is personally responsible for organizing this process? What is the established procedure? Why is it not being followed?

Have you no shame?

Is there no shame in receiving a peace prize, speaking of peace, and accepting applause — while citizens of Armenia remain in Baku’s prisons without proper protection, without systemic support, without assistance or oversight from their own state?

Name the responsible official. Publish the procedure. Explain what has been done over the past six years.

Or honestly admit that no such official exists — and that the captives have no reason to expect help from their own state.

Ruben Vardanyan

[RU] ЗАЯВЛЕНИЕ РУБЕНА ВАРДАНЯНА

в связи с ответом Защитника прав человека Республики Армения Анаит Манасян

7 мая 2026 года

(передано в телефонном разговоре с семьёй)

Мне удалось ознакомиться с ответом Защитника прав человека Республики Армения госпожи Анаит Манасян на моё обращение.

Я не буду публично оценивать её позицию. Это вопрос между ней и её совестью. Скажу просто: мне искренне жаль. Бог вам судья.

Но после этого ответа у меня возникают вполне конкретные вопросы не только к институту Защитника прав человека, но и к Премьер-министру Республики Армения.

Если защита граждан Армении, находящихся в азербайджанских тюрьмах, не входит в мандат омбудсмена Армении, тогда чей это мандат?

Кто в государстве назначен ответственным за этот вопрос? Когда этот человек был назначен? Почему об этом не знают ни семьи заключённых, ни общество?

Есть люди, которые находятся в бакинских тюрьмах уже шесть лет. За это время правительство Армении не смогло организовать устойчивый и понятный механизм связи с ними – ни через третью сторону, включая посольства других государств, имеющих присутствие в Баку, ни через международные организации.

Почему?

Почему представители Армении могут ездить в Азербайджан по торговым, экономическим и иным вопросам, но не могут организовать поездку по вопросу жизни, здоровья и правового положения армянских пленных? Разве судьба людей не важнее торговых переговоров?

Почему до сих пор не организован нормальный механизм передачи заключённым самых необходимых вещей?

Ряд людей уже более года не получает передач. У многих нет нормальной одежды, нет возможности получить то, что действительно необходимо с учётом возраста, состояния здоровья и бытовых условий содержания.

Вместо этого помощь, когда она вообще поступает, организуется неформально, непрозрачно и без учёта реальных нужд заключённых. Люди получают не то, что им необходимо, а то, что кто-то решил им передать, – это не помощь, а подачки.

Среди удерживаемых есть люди старше 70 лет, люди с серьёзными проблемами со здоровьем. Если людям, у которых нет зубов, передают сухофрукты, это не помощь. Это унижение.

Известно ли об этом Премьер-министру?

Кто персонально отвечает за организацию этого процесса? Каков установленный порядок? Почему он не соблюдается?

Вам не стыдно?

Не стыдно получать премию мира, говорить о мире и принимать аплодисменты, когда граждане Армении продолжают находиться в бакинских тюрьмах без должной защиты, без системной поддержки, помощи и контроля со стороны собственного государства?

Назовите ответственное лицо. Опубликуйте механизм работы. Объясните, что было сделано за последние шесть лет.

Или честно признайте, что такого ответственного нет – и ждать помощи от своего государства пленным не имеет смысла.

Рубен Варданян

Թելման Պետրոսյան. Սա էր հիմնադիր Նախագահի ուղերձը երեկ, և սա է առավել արդիական այսօր

newslinearmenia — Thu, 07 May 2026 14:39:56 GMT

«Մենք մերժում ենք ցանկացած տիպի քաղաքական կողմնորոշում, հավատարմության երդում որևէ գերտերության։ Մենք պետք է ոչ արևմտամետ լինենք, ոչ ռուսամետ։ Միակողմանի կողմնորոշումը որևէ ազգի դեռևս բարիք չի բերել, որովհետև միակողմանի կողմնորոշումը ստեղծում է որոշ բարեկամներ, բայց ստեղծում է նաեւ բազմաթիվ թշնամիներ»։
Լևոն Տեր-Պետրոսյան
22.12.2012 թ.

Հ.Գ Աշխարհաքաղաքական փոթորիկները մեկը մյուսին են հաջորդում, և փոքր պետությունները հաճախ դառնում են մեծ ուժերի բախման դաշտ, առավել ակնհայտ է դառնում, թե որքան հեռատես, խելամիտ և պետական մտածողություն ուներ Հայաստանի Հանրապետության հիմնադիր նախագահը:

Նա հստակ զգուշացնում էր, որ Հայաստանի ապագան չի կարող կառուցվել որևէ գերտերության կույր սպասարկման կամ միակողմանի քաղաքական կողմնորոշման վրա։
Նրա խոսքերը քաղաքական հայտարարություն չէին․ դրանք սառը հաշվարկ էին, պետական մտածողության արդյունք, գրեթե մաթեմատիկական ճշգրտությամբ արված աշխարհաքաղաքական վերլուծություն:
«Ոչ արևմտամետ, ոչ ռուսամետ» գաղափարը շատերը տարիներ շարունակ փորձեցին սխալ ներկայացնել, բայց այսօր իրականությունն ինքն է ապացուցում այդ մոտեցման ճշմարտացիությունը։ Երբ պետությունը ամբողջությամբ կապում է իր անվտանգությունը, տնտեսությունը կամ քաղաքական ապագան մեկ կենտրոնի հետ, ժամանակի ընթացքում կորցնում է ինքնուրույնությունը, դառնում կախված և խոցելի։ Իսկ երբ այդ կենտրոնի շահերը փոխվում են, փոքր պետությունը մնում է միայնակ՝ ծանր հետևանքների առաջ։

Ցավոք, վերջին տարիների իրադարձությունները ևս ապացուցեցին, թե ինչ ողբերգական հետևանքների կարող է բերել միակողմանի «մետությունը»։

Պետությունը դադարում է առաջնորդվել բացառապես սեփական ազգային և պետական շահերով ու սկսում է ամբողջ քաղաքականությունը կառուցել արտաքին կենտրոնների սպասումների վրա, կորցնում է ռազմավարական հավասարակշռությունը։ Եվ հենց այդ սխալ քաղաքական մտածողությունը դարձավ նաև Արցախի ողբերգության ու կործանման պատճառներից մեկը։ Որովհետև իրական քաղաքականության մեջ մշտական բարեկամներ չկան․ կան միայն շահեր։

Այսօր էլ նույն այդ միակողմանի մտածողության օրինակներից է TRIPP-ը, երբ քաղաքական կամ աշխարհաքաղաքական մոտեցումները ներկայացվում են ծայրահեղությունների տրամաբանությամբ՝ կամ սա, կամ նա։ Բայց հենց այդպիսի միաբևեռ մտածողությունն է վտանգավոր փոքր պետությունների համար։ Հայաստանը չի կարող իրեն թույլ տալ ապրել «տրենդերով» կամ արտաքին կենտրոնների հանդեպ էմոցիոնալ կախվածությամբ։ Պետությունը կառավարվում է ոչ թե TRIPP-երով, այլ սառը հաշվարկով, հավասարակշռված դիվանագիտությամբ և բացառապես հայկական շահերով։

Հիմնադիր նախագահը դեռ այն ժամանակ հասկացել էր, որ Հայաստանի միակ ճիշտ ուղին հավասարակշռված, խելամիտ և բացառապես հայկական շահից բխող արտաքին քաղաքականությունն է։ Սա ոչ թե թույլի, այլ իմաստուն և ինքնիշխան պետության քաղաքականություն է։

Այսօր մենք տեսնում ենք, թե ինչպես են աշխարհում անգամ ամենահզոր դաշնակցությունները փոխվում ժամերի ընթացքում, ինչպես են «մշտական բարեկամների» մասին առասպելները փլուզվում իրական քաղաքական շահերի առաջ։ Եվ հենց այս ֆոնին առավել մեծ արժեք է ստանում Լևոն Տեր-Պետրոսյանի պետական դպրոցը՝ սառնասիրտ, հաշվենկատ և իրատես քաղաքականությունը։

Նա երբեք չի առաջնորդվել էմոցիաներով կամ ամբոխահաճո կարգախոսներով։ Նա առաջնորդվել է պետության երկարաժամկետ շահերով։ Այդ պատճառով էլ նրա շատ գնահատականներ, որոնք ժամանակին քննադատվում էին, այսօր դարձել են քաղաքական իրականություն։

Պատմությունը հաճախ ուշ է գնահատում իր իրական պետական գործիչներին։ Բայց ժամանակը ամենաճշգրիտ դատավորն է։ Եվ ժամանակը հերթական անգամ ապացուցում է, որ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը ոչ միայն Հայաստանի հիմնադիր նախագահն էր, այլ նաև այն քաղաքական մտածողը, ով տարիներ առաջ տեսնում էր այն վտանգներն ու գործընթացները, որոնց հետևանքները մենք ապրում ենք այսօր։

Ուժեղ պետությունը կառուցվում է ոչ թե կույր կողմնորոշումների, այլ խելամիտ հաշվարկի, պետական արժանապատվության և ազգային շահի վրա։ Սա էր նրա ուղերձը երեկ, և սա է առավել արդիական այսօր։

ՀԱԿ վարչության անդամ
Թելման Պետրոսյան

Հայ Ազգային Կոնգրեսի նախընտրական ծրագրի շնորհանդեսը (տեսանյութ)

newslinearmenia — Thu, 07 May 2026 12:02:14 GMT

Այսօր՝ մայիսի 7֊ին Էլիտ Պլազա բիզնես կենտրոնի «Քըրքորյան» դահլիճում տեղի ունցավ Հայ Ազգային Կոնգրեսի «Հայաստանի խելամիտ ուղին» նախընտրական ծրագրի շնորհանդեսը:

ԲՈՎԱՆԴԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

Խաղաղության երկաթուղի

Էներգետիկ անվտանգություն

Տեխնոլոգիական հեղափոխություն

Նպաստավոր բիզնես միջավայր

Եկամտաբեր գյուղատնտեսություն

Հեռանկար երիտասարդների համար

Հայ Ազգային Կոնգրեսի «Հայաստանի խելամիտ ուղին» նախընտրական ծրագիրը՝ ամբողջական:

Ներկայացնում ենք նաև շնորհանդեսի ամբողջական եթերը՝

Արման Գրիգորյան. Խորհուրդ արևմտամետների հետ բանավիճողներին

newslinearmenia — Wed, 06 May 2026 05:00:02 GMT

Խորհուրդ արևմտամետների հետ բանավիճողներին

Երբ ձեզ դեմ են տալիս, թե բա ռուսներն իրենց պարտականությունները չկատարեցին էս կամ էն դեպքում, մի մտեք էդ բանավեճի մեջ` թե արդյոք իսկապես կատարե՞լ են, թե՞ ոչ, թե արդյո՞ք մեր էս կամ էն քայլերի պարագայում ռուսներն ուրիշ բան կարող էին անել, թե արդյո՞ք ռուսներն ինչ-որ բաներ չեն արել չցանկանալու կամ չկարողանալու պատճառով, և այլն։

Դա անտակ տակառի մեջ ջուր լցնելուն հավասար բան է։ Մի բան ասելու եք, նրանք 10 իրական կամ մոգոնած օրինակ են բերելու. խաղաղապահները խմում էին թուրքերի հետ, խաղաղապահները բենզին էին ծախում թուքերին, Պուտինն ամսաթվերը խառնել էր ու էդպես շարունակ։

Երկու հարց տվեք միայն։

Առաջին, եթե ռուսների վարքագծի իրենց նկարագրությունն ընդունենք առանց վերապահումների, արդյո՞ք դրանից հետևում է, որ առանց որևէ երաշխիքի ու գործուն աջակցության հույսի, նպատակահարմար է ռուսների հետ առճակատման գնալը (իսկ որ աջակցություն չի լինելու, հաստատ գիտենք։
Հիշեք թեկուզ մի քանի ցուրտ ձմեռվա մասին էն ամերիկացի դիվանագետի ասածը կամ թրամփուղու փաստաթղթում հատուկ կետը, որ էդ նախագիծն անվտանգության առումով որևէ իրավական պարտավորություն ԱՄՆ-ի համար չի ենթադրում կամ Քվիենի հայտնի հարցազրույցը Ազատությանը...)։

Պատասխանն իհարկե գիտենք։ Մենք ռուսների ստրուկը չենք, որ ինչ ուզենան անեն, մենք էլ լուռ ու մունջ հանդուրժենք։ Լավ ենք անում։ Եթե ռուսներն իրենց էդպես են պահում, դա լրիվ արդարացնում է Ռուսաստանի թշնամիների հետ բարեկամանալու մեր փորձերն ու ռուսներին գրողի ծոցն ուղարկելու մեր մտադրությունները։ Բավական է մեզ վախեցնեք հետևանքներով ու մեզ էդ ձևով ստրուկի կարգավիճակում պահեք։

Երբ լսում եք էդ պատասխանը, երկրորդ հարցը տվեք։
Իսկ ազգային արժանապատվության նման վեհապանծ կեցվածքը միայն ռուսների՞ պարագայում է կիրառելի, թե՞ Ադրբեջանի պարագայում նույնպես կարելի է նույն դիրքորոշումն ունենալ առանց հետևանքների մասին մտածելու։

Քաղաքագետ Արման Գրիգորյան

Աշոտ Սարգսյան. Էդ խեղճ Վահագն Խաչատուրյանն ի՞նչ էր արել, որ մի հատ էլ նրան տվեց

newslinearmenia — Tue, 05 May 2026 05:59:21 GMT

Որ Մակրոնը «Պատվո լեգեոն» շքանշան տվեց Նիկոլին, հասկացաք. էս մարդու բազմաքայլ կոմբինացիայով ու գեղեցիկ պասով Ադրբեջանը մի ամբողջ Արցախի հարց լուծեց, Հայաստանի հացի լուծումն էլ ընթացքի մեջ է։

Էդ խեղճ Վահագն Խաչատուրյանն ի՞նչ էր արել, որ մի հատ էլ նրան տվեց... սեղանի մի ծերին հանգիստ հանգիստ նստած՝ իրա մածուն էր ուտում...

ՀԱԿ վարչության անդամ
Աշոտ Սարգսյան

Լևոն Տեր-Պետրոսյան. «Մենք ոչ արևմտամետ պետք է լինենք, ոչ ռուսամետ» (տեսանյութ)

ivaadamyan — Mon, 04 May 2026 17:55:57 GMT

«...Մենք մերժում ենք ցանկացած տիպի քաղաքական կողնորոշում, հավատարմության երդում որևէ գերտերության։ Մենք պետք է ոչ արևմտամետ լինենք, ոչ ռուսամետ։ Միակողմանի կողմնորոշումը որևէ ազգի դեռևս բարիք չի բերել, որովհետև միակողմանի կողմնորոշումը ստեղծում է որոշ բարեկամներ, բայց ստեղծում է նաեւ բազմաթիվ թշնամիներ...»։

Լևոն Տեր-Պետրոսյան

22.12.2012թ

Ամբողջական՝ տեսանյութերում.

Տաթև Զորյան. Տեր-Պետրոսյանը անշահարկելի պատմական գործոն է։ Իսկ դու միայն քո ծառայողական մեքենայի մեջ ես գործոն

newslinearmenia — Sun, 03 May 2026 18:25:42 GMT

Ալեն, Տեր-Պետրոսյանը կարող է և տանից դուրս չգալ, կարող է և գալ, բայց նա անշահարկելի պատմական գործոն է։ Իսկ դու միայն քո ծառայողական մեքենայի մեջ ես գործոն։ Բայց որ վաղը, մյուս օր խաղալիքը ձեռքիցդ վերցնեն, որտեղի՞ց դուրս չես գալու:

ՀԱԿ վարչության անդամ
Տաթև Զորյան

Հիշեցնենք՝ հարցին, թե ինչ կարծիք ունի նախընտրական, մեղմ ասած, կոշտ բանավեճի մասին, ՀՀ Առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը պատասխանել է.
«Ինձ ամենևին չի հետաքրքրում բանավեճ կոչվող այդ բեմադրությունը: Շատ ավելի ինձ մտահոգում են հետընտրական շրջանի իրադարձությունները, որոնք կարող են ճակատագրական լինել մեր երկրի համար»։

Արման Գրիգորյան. Որքան փոքր է հավանականությունը, որ նրանք թիկունքիդ կկանգնեն, այնքան ավելի շռայլ են նրանց ժեստերն ու խոսքերը

newslinearmenia — Sun, 03 May 2026 15:52:10 GMT

Մի շատ կարևոր օրինաչափություն կա և՛ միջանձնային, և՛ միջպետական հարաբերություններում. երբ դու ինչ-որ ռիսկ ես վերցնում քո վրա, որից կարող են նաև շահել ուրիշները, նրանց կողմից քեզ ուղղված քաջալերանքի ու քեզ ձոնված դիֆիրամբների դեցիբելները միշտ հակադարձ համեմատական են քեզ օգնելու պատրաստակամությանը, եթե էդ ռիսկերը քեզ համար փորձանքների վերածվեն։
Որքան փոքր է հավանականությունը, որ նրանք թիկունքիդ կկանգնեն, այնքան ավելի շռայլ են լինելու նրանց ժեստերն ու խոսքերը։

Քաղաքագիտության դոկտոր, ԱՄՆ Լիհայի համալսարանի պրոֆեսոր
Արման Գրիգորյան

Հայ Առաքելական Եկեղեցին նշում է. Սուրբ Խաչի երևման տոն

armenlur — Sun, 03 May 2026 05:00:32 GMT

Սուրբ Խաչի երևման տոն

Սուրբ Խաչի երևման տոնը Երուսաղեմում Սուրբ Խաչի նշանի երևման հիշատակն է: 351 թվականին` ցերեկվա ժամին, Գողգոթայից մինչև Ձիթենյայց լեռը երկնքում երևում է լուսե խաչ: Զարմանահրաշ այդ դեպքի մասին Երուսաղեմի Կյուրեղ եպիսկոպոսը նամակ է գրում Կ. Պոլսի Կոստանդ կայսերը՝ զարմանալի այդ երևույթը համարելով ուղղափառ դավանության ճշմարտության ապացույց: Այդ պատճառով էլ Կյուրեղ Երուսաղեմացին հորդորում է Կոստանդ կայսերը հրաժարվել արիոսականներին պաշտպանելուց:

Երուսաղեմի Կյուրեղ եպիսկոպոսի այդ նամակը թարգմանվել է հայերեն և ամեն տարի ընթերցվում է Ս. Խաչի երևման տոնին: Հայ Առաքելական Եկեղեցին Ս. Խաչի երևման տոնը նշում է Զատկից 28 օր հետո: Ս. Հարության տոնի շարժականության պատճառով Ս. Խաչի երևման տոնը կարող է տատանվել ապրիլի 19-ից մայիսի 23-ը:

Լևոն Տեր-Պետրոսյան. Շատ ավելի ինձ մտահոգում են հետընտրական շրջանի իրադարձությունները

newslinearmenia — Sat, 02 May 2026 16:14:29 GMT

iLur.am-ի հարցին, թե ինչ կարծիք ունի նախընտրական, մեղմ ասած, կոշտ բանավեճի մասին, ՀՀ Առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը պատասխանեց.

— Ինձ ամենևին չի հետաքրքրում բանավեճ կոչվող այդ բեմադրությունը: Շատ ավելի ինձ մտահոգում են հետընտրական շրջանի իրադարձությունները, որոնք կարող են ճակատագրական լինել մեր երկրի համար:

ՔՊ-ական քարոզչությունը՝ Հայաստանի դեմ հիբրիդային պատերազմի մաս. «ՉԻ»

newslinearmenia — Sat, 02 May 2026 05:36:07 GMT

«...Հիմա այս նույն հայհոյախառը լեզվակռիվը Հայաստանի ներսում է, ու միակ տարբերությունն այն է, որ ադրբեջանցիներին փոխարինել են ՔՊ-ական պաշտոնյաներն ու քարոզիչները, «բանավեճի» լեզուն էլ հայերենն է։ Վստահաբար՝ եթե սոցկայքերի այս լեզվակռիվն անգլերեն լիներ, և օգտատերերի անունները՝ փակ, ցանկացած կողմնակի ընթերցող հարյուր տոկոսով համոզված կլիներ, որ դա հայերի ու ադրբեջանցիների միջև հերթական «խլեշն» է։ Չնայած՝ ուշադիր ընթերցողն այնուամենայնիվ կնկատեր տարբերությունը (ադրբեջանցիներն ամեն դեպքում ղարաբաղյան բանակի հաղթանակած հրամանատարներին «տակները շռող» չէին անվանում, ինչպես դա անում են հայի անուն-ազգանունով ՔՊ-ական քարոզիչները)։

Ինչևէ։ Փաստն այն է, որ Ադրբեջանը Հայաստանի ու հայ ժողովրդի դեմ հիբրիդային պատերազմը շարունակում է, և դա անում է ՀՀ իշխանությունների ու ՔՊ-ական քարոզիչների միջոցով։ Լավ, հասկացանք, տեղի է ունեցել պատերազմ, այդ պատերազմում մենք պարտվել ենք ու ստիպված ենք համակերպվել որոշ իրողությունների հետ։ Բայց ուշադրություն դարձրեք՝ Նիկոլն ու իր արսենթորոսյանակերպ զանգվածն իրենց պահում են ոչ թե որպես պարտված կողմի ներկայացուցիչներ, այլ որպես հաղթած պետության (Ադրբեջանի) խոսնակներ։ Ուշադիր լսեք, թե սրանք ինչ են ասում՝ «Ղարաբաղը միշտ էլ Ադրբեջան է եղել», «իրենց սուվերեն տարածքն է, ինչ ուզում՝ անում են», «բա լավ ա՞, որ հայերը 30 տարի իրենց տարածքներն օկուպացրել էին ու իրենց հուշարձաններն ավերում էին, հիմա էլ նույնը իրենք են անում», և այլն։

Հասկանալի է, չէ՞, տարբերությունը։ Եթե Նիկոլ Փաշինյանը ներկայացներ պատերազմում պարտված Հայաստանը՝ նա մոտավորապես այսպիսի մի բան կասեր․ «Ժողովուրդ ջան, դե հիմա մենք փորձեցինք պայքարել հանուն արդարության, բայց այսօրվա աշխարհում, ցավոք, արդարությունը տեղ չունի։ Ի՞նչ արած, թշնամին ուժեղ էր, ու մենք պարտվեցինք»։ Բայց նա չի ասում «պարտվեցինք, թեև մեր պայքարն արդար էր», նա ասում է «Ադրբեջանը հաղթեց, և դա արդար էր, որովհետև մենք էն գլխից սխալ էինք, Ղարաբաղը միշտ էլ ադրբեջանական է եղել, մե՛նք էինք ապուշ, որ գնացինք արկածախնդրության, ու շնորհակալություն Ադրբեջանին, որ մեզ ոչ միայն բուժեց, այլև օգնեց կտրել մեր վզից կապած թոկը և դառնալ ինքնիշխան, հիմա էլ ցորենով-բենզինով-բանով է օգնում»։ Այսինքն՝ նա այս պատերազմի արդյունքներին նայում է ոչ թե հայաստանցու, այլ ադրբեջանցո՛ւ հայացքով։

Ի դեպ, հիբրիդային պատերազմի նպատակներից մեկն էլ հենց դա է՝ թշնամուն համոզել, որ նրա կրած պարտությունը ոչ միայն վերջնական է, այլև այդ ելքն արդարացի էր, հետևաբար՝ հետագա դիմադրության ցանկացած փորձ ավելի ծանր հետևանքներ է ունենալու, և դա նույնպես արդարացի է լինելու»։

Մարկ Նշանյան

Ամբողջական՝ «Չորրորդ իշխանություն»-ում:

RSF. Մամուլի ազատության ինդեքսով Հայաստանը լուրջ հետընթաց է գրանցել

newslinearmenia — Sat, 02 May 2026 05:17:53 GMT

«Լրագրողներ առանց սահմանների» (RSF) կազմակերպությունը հրապարակել է 2026-ի մամուլի ազատության վերաբերյալ զեկույցը։

Ըստ մամուլի ազատության ինդեքսի՝ մամուլի ազատությունն ամբողջ աշխարհում նվազել է՝ հասնելով վերջին 25 տարվա ամենացածր մակարդակին։ Նշվում է, որ աշխարհի երկրների ավելի քան 50-ը դասակարգվում է որպես մամուլի ազատության առումով «դժվար» կամ «լուրջ/շատ լուրջ» իրավիճակում գտնվող երկրների շարքում։

Հայաստանը հետընթաց է գրանցել՝ 180 երկրի շարքում զբաղեցնելով 50-րդ հորիզոնականը՝ ի տարբերություն նախորդ տարվա 34-րդ հորիզոնականի։

Նշվել է, որ՝ լրագրությունը որպես մասնագիտություն Հայաստանում հաճախ արժեզրկվում է և ենթարկվում ատելության խոսքի, քաղաքական գործիչները լրագրողներին մեղադրում են «կոռուպցիայի» կամ իրենց հակառակորդների շահերը սպասարկելու մեջ:

«Լրագրողները հաճախ ճնշումների, վիրավորանքների և բռնության են ենթարկվում ինչպես իշխանության ներկայացուցիչների, այնպես էլ ընդդիմադիր քաղաքական գործիչների և նրանց աջակիցների կողմից՝ խորհրդարանում, փողոցում և սոցիալական մեդիայում», - ասված է զեկույցում: Իրավապաշտպանները նկատում են, որ լրագրողների նկատմամբ բռնության դեպքերը հաճախ մնում են անպատիժ:

Ըստ «Լրագրողներ առանց սահմանների» կազմակերպության, «չնայած Հայաստանն ունի բազմազան մեդիադաշտ, այն բևեռացված է և Հայաստանում ապատեղեկատվության և ատելության խոսքի մակարդակն աննախադեպ է ու պայմանավորված է «ներքաղաքական լարվածությամբ, երկրի սահմաններին անվտանգության խնդիրներով և Ռուսաստանի ու Եվրամիության հետ Հայաստանի բարց հարաբերություններով։

Մամուլի ազատության ինդեքսով Հայաստանը լուրջ հետընթաց է գրանցել»:

Ավետ Գրիգորյան. Շատ ավելի մեծ անակնկալ է սպասվում մեզ՝ Հայաստանի քաղաքացիներիս

newslinearmenia — Fri, 01 May 2026 05:24:14 GMT

Քննարկում են թե ինչ նկարներ պիտի լինեն Հայաստանի քաղաքացու անձնագրում։ Մեկը ինձ կբացատրի թե ինչու պիտի նկարներ դրված լինեն։ Եթե նպատակը աշխարհին Հայաստան ցույց տալն է, ապա հարց տամ, էդ ով պիտի հայ քաղաքացու անձնագիրը ձեռքին էնքան պահի, որ հասկանա Հայաստանը ինչ է, դեռ մի բան էլ ճշտի դա Արարատն է, թե Արագածը, Խոր վիրապն ինչ է, որ հասկանա ռակուրսը հատուկ են էնպես ընտրել, որ Մասիսը չերեւա։ Ենթադրելի է, որ դա արվում է Ադրբեջանի ու Թուրքիայի քիմքին հաճոյանալու համար, բայց մի փոքր նյուանս կա. Ալիեւվը կմերժի էս նախագիծը, քանի որ Հայաստանի քարտեզի վրա ուրվագծված է Արծվաշենը, իսկ ադրբեջանական անկլավները նշված չեն։

Բայց սրանք մանրուք են, քանի որ շատ ավելի մեծ անակնկալ է սպասվում մեզ՝ Հայաստանի քաղաքացիներիս։
Գործող անձնագրում սեւով սպիտակի վրա գրված հավաստիացումը, որ «ԱՆՁԱԳԻՐԸ ԿՐՈՂԻ ՀՈՎԱՆԱՎՈՐՆ Է ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆԸ », այլեւս չկա։ Այսինքն Հայաստանի քաղաքացիների պաշտպանվածությունը թողնված է բախտի քմահաճույքին։

ՀԱԿ վարչության անդամ
Ավետ Գրիգորյան

Երկրի ղեկավար համարվող անձը արդարացնում է եկեղեցի քանդելը

newslinearmenia — Thu, 30 Apr 2026 17:06:15 GMT

Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը հայտարարություն է տարածել.

«Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը խստորեն դատապարտում է Կովկասի մուսուլմանների վարչության հայտարարությունը, որով փորձ է արվում արդարացնել Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից Արցախի հայկական հոգևոր-մշակութային ժառանգության ոչնչացումը, մասնավորապես՝ Ստեփանակերտի Սուրբ Աստվածածին առաջնորդանիստ եկեղեցու հիմնահատակ ավերումը։
Սրբավայրերի պղծումը, յուրացումը կամ ոչնչացումը չի կարող արդարացվել որևէ քաղաքական, վարչական կամ կեղծ իրավական ձևակերպմամբ։ Արցախի անկախության շրջանում կառուցված եկեղեցիները «ապօրինի շինություն» որակելը մերժելի է և այդ պատճառաբանությամբ սրբավայրերը կործանելը, հողին հավասարեցնելը կրոնական ու մշակութային ժառանգության պաշտպանության միջազգային սկզբունքների բացահայտ ոտնահարում է և մշակութային եղեռնագործություն։
Բացահայտ անհիմն և ստահոդ է Կովկասի մուսուլմանների վարչության մեղադրանքը Հայոց Եկեղեցու հասցեին՝ Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև խաղաղության հաստատմանը խոչընդոտելու վերաբերյալ։ Խաղաղությունը խոչընդոտվում է պատմական ճշմարտության կեղծմամբ, բռնի տեղահանված արցախահայերի իրավունքների ոտնահարմամբ, Արցախի հայկական ժառանգության յուրացմամբ և հայկական հետքի հետևողական վերացմամբ։
Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը կոչ է անում միջազգային կրոնական և իրավապաշտպան կազմակերպություններին, մշակութային ժառանգության պաշտպանության բոլոր պատասխանատու կառույցներին գործուն քայլեր ձեռնարկել կասեցնելու Ադրբեջանի կողմից հայկական մշակույթի ոչնչացման ծրագրված քաղաքականությունը»։

Հայոց եկեղեցու պահպանության համահայկական խորհուրդը հայտարարություն է տարածել.

«Հայոց եկեղեցու պահպանության համահայկական խորհուրդն արձանագրում է՝ Կովկասի մուսուլմանների վարչության վերջին հայտարարությունը ոչ այլ ինչ է, քան Բաքվի բռնապետական ռեժիմի բարբարոսություններն արդարացնող՝ կրոնական քողի տակ թաքնված խայտառակ և էժանագին սպասարկություն։

Ստեփանակերտի Սուրբ Աստվածամոր Հովանու մայր տաճարի հիմնահատակ ավերումը և այն «ապօրինի շինություն» անվանելու լկտիությունը բացահայտ ցինիզմի գագաթնակետն է։ Աստծո տունը, կրոնական սրբավայրը պղծողն ու հողին հավասարեցնողը ոչ թե իրավունք է հաստատում, այլ ստորագրում է սեփական վայրենի, ահաբեկիչ էության տակ։ Սա մշակութային եղեռնագործություն է՝ նպատակաուղղված Արցախից հայկական շունչն ու արմատը իսպառ վերացնելուն։

Անբարոյականության հասնող կեղծավորություն է, երբ հայկական եկեղեցիներ քանդողին ու խաչքարեր պղծողին արդարացնողները հանդգնում են Հայոց Եկեղեցուն մեղադրել «խաղաղությանը խոչընդոտելու» մեջ։ Լսե՛ք և լավ հիշե՛ք. էթնիկ զտումների, ավերված վանքերի, սրբապղծության և բռնի տեղահանված արցախահայության արյան ու ճակատագրի վրա դուք ոչ թե խաղաղություն եք կառուցում, այլ նոր արհավիրք։ Արժանապատվության ոտնահարմամբ և հիշողության ջնջմամբ պարտադրվողը խաղաղություն չէ, դա հանձնվողականության ու նվաստացման ակտ է, որը մենք երբե՛ք չենք ընդունելու։

Երբ որևէ հոգևոր կառույց արդարացնում է վանդալիզմը, այն դադարում է կրոնական լինելուց և վերածվում է ոճրագործի հանցակցի։ Բայց ոչ պակաս հանցակից է նաև միջազգային հանրությունը։ Ձեր կույր և խուլ լռությունը, ձեր ստանդարտացված ու անկարող «մտահոգությունները» Բաքվին տալիս են անպատժելիության անսահմանափակ լիցենզիա։

Մենք խստագույնս պահանջում ենք վերջ տալ միջազգային դիվանագիտական կեղծավորությանը: Իրավապաշտպան, կրոնական և մշակութային կառույցները (այդ թվում՝ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ն) կամ դուրս են գալիս վախկոտ դիտորդի կարգավիճակից և կոշտ պատժամիջոցներ պահանջում Ադրբեջանի դեմ, կամ հավասարապես կիսում են այս մշակութային ցեղասպանության մեղքը։ Անհրաժեշտ է անհապաղ գործուղել անկախ միջազգային առաքելություն՝ Արցախ, մշտադիտարկելու խայտառակ ավերածություններն ու պատասխանատվության ենթարկելու այս բարբարոսության հեղինակներին ու կատարողներին։

Բարբարոսի բուլդոզերն ու պատվերով գրված վարչական հայտարարությունները չեն կարող ջնջել հայկական պատմությունը։ Արցախի եկեղեցիների քարերը նույնիսկ ավերված վիճակում ավելի զորեղ են, քան ձեր ողջ պետական քարոզչամեքենան»։

Ադրբեջանագետ Տաթևիկ Հայրապետյանը գրում է.

«Բայց իրոք պատկերացնում ե՞ք՝ ինչ վիճակում ենք, որ այսօր՝ մեր աչքի առաջ, երկրի ղեկավար համարվող անձը արդարացնում ու նորմալ է դարձնում եկեղեցի քանդելը։ Սա այն անձն է, որ ամիսներ շարունակ մոլեռանդ պայքար էր մղում Հայ առաքելական եկեղեցու դեմ՝ իբր «բարեփոխելու»։ Իսկ ավելի մեծ անհեթեթությունն այն է, որ այս անձը փորձում է մնալ ՀՀ վարչապետ։ Ասենք էլի՝ ի՞նչ անի, ի՞նչ ասի, ո՞նց բացատրի հայ հանրությանը, որ ինքը սպասարկում է այլ պետության, ավելի ստույգ՝ Ադրբեջանի շահերը։ Չգիտեմ էլի՝ սրանից ուղիղ էլ ոնց պետք է խոսի․․․
Ես երբեմն հումոր եմ անում, բայց մեզ հետ կատարվողը իրականում աբսուրդ է»։

Նշենք, որ այսօր Փաշինյանը նաև հայտարարել է, որ չի պատրաստվում Ստեփանակերտի Մայր եկեղեցու ոչնչացումը «միջազգային հարց սարքել»:

Մամիկոն Կանոյան. Սա այն դեպքն է, երբ պատմության դատավճիռը արդեն գրված է

newslinearmenia — Wed, 29 Apr 2026 16:29:32 GMT

Պատմությունը միշտ ամեն ինչ իր տեղը դնում է, և որքան էլ ցանկացած իշխանություն փորձի իր համար հարմար իրականություն ստեղծել, ժամանակի ընթացքում մնում է միայն իրական պատկերը։ Այդ պատկերով «Քաղաքացիական պայմանագիրը» Հայաստանի պատմության մեջ կմնա որպես այն իշխանությունը, որի օրոք երկիրը անցավ ծանր կորուստների, խորքային ճգնաժամերի և պետականության թուլացման փուլով։

Այս իշխանության տարիներին կորցվեցին տարածքներ, արժեզրկվեցին երկար տարիների պայքարի արդյունքները, խաթարվեց անվտանգության համակարգը և զգալիորեն թուլացավ պետության սուբյեկտայնությունը։ Միաժամանակ այդ ամենի համար պատասխանատվությունը հետևողականորեն փորձ արվեց տեղափոխել այլոց վրա՝ խուսափելով սեփական սխալների ընդունումից և դրանցից հետևություններ անելուց։

Նրանք իշխանության եկան ուժի, արժանապատվության և ապագայի խոստումներով, սակայն իրականում թողեցին թուլացած պետություն, հասարակության մեջ խորացած բաժանումներ և վաղվա նկատմամբ աճող անվստահություն։

Ամենավտանգավոր հետևանքներից մեկը դարձավ այն, որ քաղաքական մշակույթում գրեթե նորմա դարձավ պատասխանատվության բացակայությունը և պարտությունների համար արդարացումներ գտնելը։

Պատմությունը չի հիշում բացատրությունները, այն հիշում է միայն այն, ինչ մնացել է դրանց հետո։ Եվ հենց այդով է ձևավորվելու այս իշխանության տեղը Հայաստանի պատմության մեջ՝ որպես ժամանակաշրջան, որը կգնահատվի ոչ թե խոսքերով, այլ իրական կորուստներով և դրանց հետևանքներով։

Սա այն դեպքն է, երբ պատմության դատավճիռը արդեն գրված է։ Մնացել է միայն, որ բոլորը վերջապես կարդան։

Մամիկոն Կանոյան
ՀԱԿ վարչության անդամ

Ինչպե՞ս խոսել Թուրքիայի և Ադրբեջանի հետ. Ինքնիշխան խաղաղության հնարավորությունը (տեսանյութ)

newslinearmenia — Wed, 29 Apr 2026 16:07:14 GMT

Ինչպես հաստատել խաղաղություն Ադրբեջանի ու Թուրքիայի հետ և չկորցնել մեր ազգային ինքնությունը:

Հայ Ազգային Կոնգրեսի (ՀԱԿ) վարչապետի թեկնածու, կուսակցության փոխնախագահ Լևոն Զուրաբյանը, Առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի գրասենյակի ղեկավար, ՀԱԿ վարչության անդամ Ավետիս Ավագյանը, ՀԱԿ վարչության անդամներ Արի Անդրանիկյանը և Թելման Պետրոսյանը խոսում են Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ հարաբերությունների և Հայոց Ցեղասպանության հետ կապված հարցերի մասին։

Սամվել Կարաբեկյան. Ձեր ստոկհոլմյան սինդրոմը և մեր իսպանական ամոթը (տեսանյութ)

newslinearmenia — Tue, 28 Apr 2026 16:35:25 GMT

Հայաստանի (!!) կառավարության (!!) նախարարի (!!) արձակած մտքի առնչությամբ..

Ինձ, ինչպես, որքան գիտեմ, շատերին, թվում էր, թե ցինիզմը այնպես թե այսպես ասոցացվում է ինտելեկտ ունենալու հետ:

Պարզվում է սակայն, որ ժամանակակից ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ ցինիզմը հաճախ հարաբերակցվում է կոգնիտիվ ունակությունների ավելի ցածր մակարդակի հետ, բայց ոչ բարձր ինտելեկտի:

Ահավասիկ դրանցից մեկը՝ https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6328999/

ՀԱԿ վարչության անդամ Սամվել Կարաբեկյան

Հարութ Ուլոյան. Ո՞րն է խնդիրը

newslinearmenia — Tue, 28 Apr 2026 11:42:02 GMT

ՀՀ քարտեզի տվյալ ուրվագիծը պատկերված է լինելու նոր անձնագրերում: Նույն ուրվագիծն է կրում նաև Փաշինյանի կողմից բաժանվող «իրական Հայաստան» կրծքանշանը. ՀՀ սահմանները ներառում են աբդրբեջանական հայտնի անկլավներն այն դեպքում, երբ առանձին ուրվագծով առանձնացված է Արծվաշեն էքսկլավը:

Ո՞րն է խնդիրը:

Նմանատիպ ուրվագծերով քարտեզներն, ըստ էության, խաղաղության դեմ ոտնձգություններ են՝ պարունակելով թշնամանքի ու պատերազմի քարոզչություն: Եթե Արծվաշենը «մերն» է, ապա ադրբեջանական անկլավներն՝ «իրենցն» են:

Եթե նմանատիպ քարտեզներ տարածեր, ասենք պետական ինչ-որ ինստիտուտ, Փաշինյանը հանգիստ այդ հիմնարկի ղեկավարին կարող էր աշխատանքից ազատել՝ «պետության մեջ երկրորդ պետություն չհանդուրժելու» մեղադրանքով, այնինչ Փաշինյանն ինքն է նման քարտեզներ տարածում:

Փաշինյանական գաղափարախոսության ու տրամադրությունների ներքո, վաղը, անխուսափելիորեն, «պարզվելու» է, որ կա՛մ Արծվաշենը մերը չէ «այլևս», կա՛մ ադրբեջանական անկլավները պետք է վերադարձնել «օրինական տիրոջը», քանի որ, ասենք, Լևոն Տեր-Պետրոսյանի «ավանտյուրիստական» մոտեցման արդյունքում՝ մենք կորցրել ենք Արծվաշենը և գրավել ենք խեղճ ու կրակ ադրբեջանական անկլավները: Իսկ արդարությունը պետք է վերականգնվի:

Ու հետո Փաշինյանն ինքը, արդեն, կա՛մ առանց Արծվեշենի, կա՛մ ադրբեջանական անկլավները կտրած մի նոր քարտեզ է սկսելու թափահարել ու ձեզ համոզել,որ ինքը մի նոր ինքնակրթման փուլ է անցել ու հասկացել, որ այլ ուրվագծերով քարտեզներն էլ են իրենց մեջ թշնամանքի և անխուսափելի պատերազմի հեռանկար կրում:

Հարութ Ուլոյան

Հասմիկ Հարությունյան. Իրականում սակավամիտ ազգակործանները պարզապես իրենց խաղն են խաղում, որ կոչում են «չորրորդ հանրապետություն»

newslinearmenia — Tue, 28 Apr 2026 11:26:24 GMT

ՀՀ անձնագրի նոր դիզայնն են ներկայացնում՝ կարմիր գույնի անձնագիր, Արագած լեռան նկարով։ Կարմիր գույնի մասին հարցերին պատասխանում են՝ «մեր դրոշի կարմիրն է»։

Կարելի է կարծել՝ կապույտ գույնը բաբոյիս դրոշի գույնն էր (եթե, իհարկե, մի պահ ենթադրենք, թե անձնագրի գույնը պիտի դրոշի գույներով պայմանավորվի)։ Գույնը քննադատողներին ասում են նաև, թե կարմիրը Եվրոպայի շատ երկրների անձնագրերի գույնն է։ Այսինքն, արևմտամետ ենք։ Բայց ասեմ՝ ԱՄՆ-ն էլ մեզնից բավական արևմուտք է, և անձնագիրը կարմիր չէ։ Կարմիր էր սովետական անձնագիրը։ Բայց դա էլ խնդիր չէ, հարցը գույնը չէ։

Իրականում սակավամիտ ազգակործանները պարզապես իրենց խաղն են խաղում, որ կոչում են «չորրորդ հանրապետություն»։ Հետևաբար՝ լրիվ ուրիշ անձնագիր պիտի տպեն։

Իսկ ո՞ր գույնն ավելի կսազի այս իշխանությանը. այո, արնագույնը։

Հասմիկ Հարությունյան

The Washington Times. «8% վարկանիշ ունեցող առաջնորդը չի հաղթում». 168.am

newslinearmenia — Tue, 28 Apr 2026 10:09:07 GMT

The Washington Times. «8% վարկանիշ ունեցող առաջնորդը չի հաղթում. առաջիկա ընտրություններում Փաշինյանը կա՛մ պետք է պարտվի և պատասխանատվության ենթարկվի, կա՛մ ապահովի, որ ընտրություններն ազատ և արդար չլինեն»

«Վերջին մեկ տարվա ընթացքում Հայաստանում տեղի ունեցած ամեն ինչ միանշանակորեն մատնանշում է երկրորդ ուղին։

Նախագիծը տեսանելի է, և դրա բաղադրիչներն արդեն իսկ առկա են։ Սամվել Կարապետյանը՝ Հայաստանի առաջատար ընդդիմադիր գործարարը և Հայ առաքելական եկեղեցու գլխավոր ֆինանսական աջակիցը, որը Փաշինյանի հարձակումների հիմնական թիրախն է, ձերբակալվել է 2025 թվականի հունիսին և մեղադրվել իշխանությունն անօրինական կերպով զավթելու հրապարակային կոչերի մեջ։ Հենց այս ամիս՝ ընտրություններից ընդամենը մի քանի շաբաթ առաջ, նրա տնային կալանքը երկարաձգվել է երեք ամսով։ Սա ապահովում է, որ նա չկարողանա անձամբ քարոզարշավ անցկացնել։ Կարապետյանին կալանավորելու նախորդ որոշումը հրապարակվել էր Փաշինյան ընտանիքին պատկանող կայքում՝ դատարանի կողմից դրա պաշտոնական հրապարակումից ընդամենը մեկ օր առաջ, ինչը վառ կերպով պատկերում էր Փաշինյանի կառավարության կողմից դատական համակարգի վրա ճնշումը։
Ազգային ժողովի ամբիոնից Փաշինյանը հայտարարել է, որ ընդդիմադիր կուսակցություններին ընտրողները «շներ և շնագայլեր» են։ Նա Երևանի մետրոյում բախվել է Լեռնային Ղարաբաղից փախստական մոր հետ՝ արցախցիներին համարելով «դասալիքներ»։

Վերջապես, Փաշինյանը սպառնում է իր սեփական ժողովրդին նոր պատերազմով՝ ևս մեկ ադրբեջանական ներխուժմամբ, եթե չընտրվի։

Transparency International-ի կոռուպցիայի դեմ պայքարի կենտրոնը փաստաթղթավորել է այս օրինաչափությունը՝ նշելով «վարչական ռեսուրսների լայնածավալ չարաշահումը» և զգուշացնելով, որ Հայաստանում ազատ և արդար ընտրությունների պայմաններ չկան։

Փաշինյանի իշխող կուսակցությունն ավելի հեռուն է գնացել։ 24 ժամվա ընթացքում այն վերջերս առաջ է մղել ընտրական օրենսգրքի փոփոխություններ, այդ թվում՝ իշխանություններին տալով ընտրությունների դիտորդներին որակազրկելու նոր լիազորություններ։

Եվրամիությունը սրել է խնդիրը։ Հունիսի 7-ից առաջ «ապատեղեկատվության դեմ պայքարի» համար նախատեսված նրա 14 միլիոն դոլարի փաթեթը՝ զուգորդված «Հիբրիդային արագ արձագանքման խմբի» հետ, որին պաշտոնապես հանձնարարված է խորհրդատվություն տրամադրել Հայաստանի վարչապետի գրասենյակին, հավասարազոր է Փաշինյանին լեգիտիմության կնիք և ինստիտուցիոնալ ռեսուրսներ տրամադրելուն հենց այն պահին, երբ նա դրանց ամենաշատն է կարիք ունենում։

Հայաստանի ընդդիմությունը զգուշացրել է, որ ԵՄ այս աջակցությունը կարող է «կանաչ լույս» տալ ընտրությունների մանիպուլյացիաների համար...»:

Ամբողջական՝ 168.am-ում:

Ռուբեն Վարդանյանին տեղափոխել են Ումբակի բանտային համալիր. NEWS.am

newslinearmenia — Tue, 28 Apr 2026 09:44:42 GMT

«Միջազգային և համեմատական իրավունքի կենտրոնի» ղեկավար, ՄԻԵԴ-ում հայ գերիների շահերի ներկայացուցիչ Սիրանուշ Սահակյանը NEWS.am-ին տեղեկացրեց, որ Ռուբեն Վարդանյանի ընտանիքից տեղեկություն ունի, որ նրան տեղափոխել են Բաքվի Ղարադաղի շրջանի Ումբակի բանտային համալիր:

- Տիկին Սահակյան, Ռուբեն Վարդանյանի վերջին հայտարարությունները՝ ուղղված սկզբում Ադրբեջանի, հետո՝ Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպաններին, անհանգստացնող էին: Հիմա, երբ Կարմիր խաչի գործունեությունը դադարեցված է, իսկ դատավարական ֆարսը ավարտված, որտեղից գոնե ժամանակ առ ժամանակ լուսանկարներ էին հրապարակվում և կարելի էր նրանց արտաքին տեսքի վրա հիմնվելով դատողություններ անել, ի՞նչ տեղեկություններ կան նրա ու մյուս գերիների վիճակի, պահման պայմանների մասին:

- Իրավիճակը անհանգստացնող է ու մտահոգիչ: Ռուբեն Վարդանյանի ընտանիքից տեղեկություն ունեմ, որ Ազգային անվտանգության ծառայության ենթակայության ներքո գտնվող քննչական մեկուսարանից նրան տեղափոխել են Արդարադատության նախարարության ենթակայության քրեակատարողական հիմնարկ՝ Բաքվի Ղարադաղի շրջանի Ումբակի բանտային համալիր: Մեր տեղեկություններով, այս հաստատություն են տեղափոխվել նաև այլ հայ գերիներ:

Ոչինչ հայտնի չէ նոր հաստատությունում նրա և մյուս գերիների պահման պայմանների մասին: Այս հարցում ևս թափանցիկություն չկա, միջազգային իրավունքի նորմերով սահմանված երաշխիքները խախտվում են. մասնավորապես, նախապես ընտանիքի անդամներին չեն հայտնել, թե որտե՞ղ, ե՞րբ են տեղափոխվում ու ռեժիմի, զանգերի մասով ի՞նչ փոփոխություններ են լինելու:

Չկա հավաստի տեղեկություն նրանց առողջության, բժշկական օգնության հասանելիության, տարրական կենսապայմանների մասին: Գիտեք, որ անցած տարվա սեպտեմբերից Ադրբեջանի կառավարության պահանջով այդ երկրում ԿԽՄԿ-ի գործունեության դադարեցվել է, բայց դրանից հետո մեկ անգամ՝ անցած տարվա դեկտեմբերին, ԿԽՄԿ Ժնևյան գրասենյակին հաջողվել էր այց իրականացնել և տեսակցել հայ գերիներին: Դրանից հետո որևէ ստույգ տեղեկություն նրանց վիճակի մասին չունենք:

Կարող եմ միայն ասել, որ այս պահին ընտանիքի անդամների հետ հեռախոսազանգերը պահպանվում են, որոշ տեղեկություններ այդ մասնավոր զրույցների ընթացքում փոխանցվում են, սակայն անմիջական դիտարկման, վիճակի, մոնիտորինգի միջոցով տեղեկություններ հավաքագրող և ամրագրող որևէ կառույց գոյություն չունի, ու սա ստեղծում է տեղեկատվական վակուում: Նյութն ամբողջությամբ՝ սկզբնաղբյուր կայքում:

Ամբողջական հոդվածը՝ սկզբնաղբյուրում

Լևոն Տեր-Պետրոսյանի մամուլի ասուլիսը (տեսանյութ)

newslinearmenia — Mon, 27 Apr 2026 15:34:08 GMT

1997 թվականի սեպտեմբերի 26-ից հետո Հայաստանի Հանրապետության Առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի առաջին հրապարակային հանդիպումը զանգվածային լրատվամիջոցների հետ.

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՄԱՆՈՒԿՅԱՆ, «ԱրմԻնֆո» գործակալություն. – Պարոն Տեր-Պետրոսյան, Դուք տասը տարի լռություն պահպանեցիք, ես կուզեի մատնանշեք՝ ինչը Ձեզ ստիպեց, այնուամենայնիվ, խախտել այդ լռությունը եւ մասնակցել առաջիկա ընտրություններին։ - Ձեր հարցն ինձ շատերն են տալիս, երբեմն նաեւ դրա մեջ քաղաքական բովանդակություն դնելով։ Բացատրեմ. նորմալ երկրում, երբ ամեն ինչ կարգին է, երբ ընտրությունների միջոցով, կանոնավոր կերպով, օրինական ճանապարհով, տեղի են ունենում իշխանության փոփոխություններ, նախկին նախագահն ընդհանրապես քաղաքականությամբ չպետք է զբաղվի։ Պետք է զբաղվի գիտությամբ, այգեգործությամբ, թոռներով, որեւէ ձեւով չպետք է մեկնաբանի իր հաջորդների գործունեությունը։ Նախկին նախագահը քաղաքականության մեջ ինչ-որ պիտի աներ, ինչ-որ պիտի ապացուցեր, ինչ խորհուրդներ որ պիտի տար, արդեն պիտի արած լիներ իր իշխանության շրջանում։ Ես երջանիկ կլինեի, որ այդպիսի երկրում ապրեինք, եւ ես այլեւս երբեք չմիջամտեի քաղաքականությանը։ Հիմա հարցնում են՝ ինչու եմ տասը տարի լռել, եւ ինչու եմ հանկարծ սկսել խոսել, կամ վերադարձել քաղաքականություն։ 2003 թվականի նախագահական ընտրությունների ժամանակ էլ եղել են այսպիսի խոսակցություններ, նույնիսկ փորձել են հիմնավորել, թե անհրաժեշտ է, որ ես մասնակցեմ այդ ընտրություններին։ Բայց ես կտրականապես մերժել եմ, հասկանալով, որ դեռ իմ ժամանակը չէ։ 2003-ը Ստեփան Դեմիրճյանի աստեղային ժամն էր։ Եթե ես առաջադրվեի էլ, այդ ընտրություններում հաղթելու որեւէ շանս չէի ունենա, առավել եւս՝ կխանգարեի Ստեփան Դեմիրճյանին, ինչը բացարձակապես սխալ կլիներ ե՛ւ ինձ համար, ե՛ւ մեր երկրի համար։ Կհարցնեք՝ ի՞նչ է փոխվել հիմա։ Հիմա որոշ բան փոխվել է. նախորդ տարվա խորհրդարանական ընտրություններից հետո հայտնի դարձավ, որ ընդդիմությունը, չէի ասի հուսալքվել, բարոյալքվել, բայց կորցրել է քաղաքական գործոնի այն դերը, որ մինչ այդ ուներ։ Չէի ասի ամայացել էր քաղաքական դաշտը, գուցե դա խաբուսիկ էր, բայց առնվազն չէր երեւում այն ուժը, այն թեկնածուն, որը կկարողանար հաղթահարել ներկա իշխանություններին եւ թույլ չտալ նրանց վերարտադրությունը։ Ահա, սա է իմ վերադարձի պատճառներից մեկը։ Անկեղծ ասած, անձնական առումով ես դրանից որեւէ ակնկալիք կամ քաղաքական հավակնություն (ամբիցիա) չունեմ։ Ես լիովին բավարարված, ինքնաբավ մարդ եմ։ Մինչեւ 1988 թվականն էլ այդպիսին եմ եղել, զբաղվել եմ գիտությամբ։ Դա ինձ մեծագույն հաճույք է պատճառել։ Չէի ասի մեծ գյուտեր, հայտնագործություններ եմ կատարել, բայց իմ բնագավառում եղել եմ միջազգային մակարդակի պրոֆեսիոնալ։ Դեռեւս 80-ական թվականներին գրքեր եւ հոդվածներ եմ հրապարակել արտասահմանում՝ Բելգիայում, Իտալիայում, Ֆրանսիայում։ Այսինքն, ես լրիվ բավարարված մարդ եմ եղել գիտության մեջ, եւ քաղաքականությունը թողնելուց հետո կրկին զբաղվել եմ իմ սիրած գործով ու մեծագույն ստեղծագործական հաճույք ստացել։ Վերջին տասը տարիներն անձնական առումով ինձ համար եղել են ամենաերջանիկ եւ ամենաազատ տարիները, երբ ո՛չ աշխատանքային պլաններն էին ինձ խեղդում, ո՛չ «Գլավլիտն» ու հրատարակչություններն էին խոչընդոտներ առաջացնում։ Ինչ ուզում, երբ ուզում՝ գրում եւ հրատարակում էի, առանց որեւէ արգելքի։ Եթե իմ վերադարձի պատճառներից մեկը, ինչպես նշեցի, ներկա վարչախմբին հաղթահարելու ունակ ուժի բացակայությունն էր, ապա մյուս պատճառը՝ պարտքի գիտակցությունն էր, մանավանդ նկատի ունենալով, որ ես էլ որոշակի մեղք ունեմ այդ վարչախմբի կայացման գործում։ Վերջին հաշվով, ես եմ այդ մարդկանց հրավիրել Հայաստան։ Թեեւ պատասխանատու չեմ, թե դրանից հետո նրանք ինչպիսի պաշտոններ են զբաղեցրել՝ ընտրվել կամ չեն ընտրվել հանրապետության նախագահ, բայց փաստ է, որ եթե ես նրանց չհրավիրեի, նրանք այսօր մեր գլխին նստած չէին լինի։ Կարծում եմ, ես կկարողանամ համոզել մեր ժողովրդին, ձեզ, մեր հասարակությանը, որ այս իշխանությունները չարիք են, եւ որ միայն մղձավանջային երազներում կարելի է պատկերացնել ներկա վարչախմբի եւս տասը տարվա իշխանավարությունը։ Չեմ ուզում ապոկալիպտիկ տեսարաններ նկարագրել, բայց որ շատ դժբախտությունների ու բազում փորձությունների ենք հանդիպելու այդ պարագայում, բացարձակապես չեմ կասկածում։

ՄԱՐԻԵՏԱ ՄԱԿԱՐՅԱՆ, «Ազգ» օրաթերթ. – Պարոն Տեր-Պետրոսյան, ո՞րն է լինելու Ձեր առաջին հրամանագիրը։

– Իմ առաջին գործը պետք է լինի կառավարության ձեւավորումը, քանի որ նոր նախագահի ընտրության դեպքում նախորդ կառավարությունը դադարեցնում է իր լիազորությունները։ Այստեղ, հասկանալի է, որ որոշակի խնդիրներ են ծագելու, որովհետեւ մենք խորհրդարանում մեծամասնություն չունենք։ Հետեւաբար, պիտի կարողանանք աշխատել գոյություն ունեցող մեծամասնության հետ։ Ես արդեն բացատրել եմ, որ խորհրդարանը թեեւ այսօր չի արտահայտում մեր հասարակության եւ քաղաքական դաշտի ուժերի իրական հարաբերակցությունը, բայց հարկադրված ենք աշխատել նրա հետ։ Չեմ կարծում, թե լուրջ բարդություններ կլինեն. կառավարությունը սահուն կձեւավորվի, կնշանակվի վարչապետ, որից հետո իմ նախընտրական ծրագրի հիմնադրույթների հիման վրա կներկայացվի կառավարության ծրագիրը։

ԷՄՄԱ ԳԱԲՐԻԵԼՅԱՆ, «Ժամանակ Երեւան» օրաթերթ. – Պարոն նախագահ, կուզեի իմանալ, արդյո՞ք կա այն թիմը, որը կկազմի ապագա կառավարությունը Ձեր նախագահ դառնալու դեպքում, եւ եթե այո, Դուք հնարավո՞ր եք համարում գործող իշխանությունների ներկայացուցիչներից ոմանց այնտեղ ընդգրկվելը։

– Ով է լինելու իմ թիմում. այստեղ ոչ մի գաղտնիք չկա։ Կարեւոր չեն կոնկրետ անձերն ու նրանց հետագայում զբաղեցնելիք պաշտոնները։ Ցանկացած թեկնածուի ընտրարշավ, որը ինչ-որ ձեւով վերածվում է քաղաքական շարժման, ունենում է իր առաջնորդները։ Դրանք այսօր ձեր աչքի առջեւ են։ Իշխանության են գալու այն ուժերը, որոնք կանգնած են իմ կողքին։ Խոսքը վերաբերում է բոլոր այն կուսակցություններին, հասարակական կազմակերպություններին, որոնք սատարում են ինձ կամ պաշտպանում իմ թեկնածությունը։ Իշխանության մեջ տեղ զբաղեցնելու սկզբունքը լինելու է հետեւյալը. յուրաքանչյուրը պիտի հատուցվի եւ պետական աստիճանակարգում համապատասխան պաշտոնների արժանանա մեր Շարժման եւ հաղթանակի մեջ ներդրած ջանքերի ու վաստակի չափով։ Ինչ վերաբերում է այն հարցին, թե գործող իշխանություններից ինչ-որ մարդիկ կշարունակե՞ն աշխատել՝ իհարկե, կշարունակեն։ Երբ մենք 1990 թվականին եկանք իշխանության, պետական ապարատում շատ քիչ փոփոխություն տեղի ունեցավ։ Մենք դեռեւս փորձ չունեինք, կադրեր չունեինք, ուստի համարյա ամբողջությամբ պահպանեցինք կոմունիստական պետական ապարատը։ Անկախության շրջանի առաջին կառավարության մեջ նախկին կոմունիստական կառավարության անդամները կազմում էին մոտ 80 տոկոս։ Հետո կամաց-կամաց մեր կադրերը փորձ ձեռք բերեցին, հմտություն ստացան եւ փոխարինեցին նրանց։ Այսօր վիճակն, իհարկե, մի-փոքր այլ է. մենք ութ տարի իշխանության գլուխ ենք եղել, ունենք թե՛ փորձ, թե՛ կադրեր։ Բայց չեմ կասկածում, որ ներկա իշխանությունների կազմում կան բավականին արհեստավարժ մասնագետներ, ովքեր պիտի շարունակեն իրենց գործունեությունը, մանավանդ՝ միջին եւ ստորին օղակների ապարատում։ Նրանք անհանգստանալու խնդիր չունեն։

ԿԱՐՄԵՆ ԴԱՎԹՅԱՆ, «Իրավունք» շաբաթաթերթ. – Պարոն նախագահ, իշխանության գալու եւ նախագահ դառնալու դեպքում ղարաբաղյան բանակցային գործընթացը սկսելու եք 98-ի՞ց, այսօր սեղանին դրված, ըստ համանախագահների՝ տրամաբանական լուծումի՞ց, թե բոլորովին նոր բանակցային գործընթաց եք ծավալելու։

– Իհարկե, 1998-ից չեմ սկսելու։ Ղարաբաղյան բանակցությունների գործընթացը մի համակարգ է, որը սկսվել է 1992 թվականից, ունեցել իր տարբեր աստիճանները, եւ այսօր գտնվում է բոլորովին այլ աստիճանի վրա, քան էր՝ 98‑ին։ Այսօր կա մի նոր, գրավոր առաջարկ։ Սա, ի դեպ, նորություն է. համանախագահների կողմից վերջին գրավոր առաջարկը եղել է ընդհանուր պետությանը վերաբերող առաջարկը (1998թ.)։ Դրանից հետո համանախագահները կողմերին որեւէ գրավոր առաջարկ չեն ներկայացրել։ Այսինքն, վերականգնվում է նախկին ավանդույթը։ Այս հանգամանքն, ինձ թվում է, ավելի լրջացնում է գործընթացը։ Ընտրվելու դեպքում ես, բնականաբար, պիտի կողմնորոշվեմ ըստ վերջին առաջարկի։ Ի դեպ, ես ունեմ դրա բնագիրը, բայց քանի որ այն պետական գաղտնիք է, ես էլ պետական պաշտոն չեմ զբաղեցնում, իրավունք չունեմ այդ առթիվ որեւէ վերաբերմունք արտահայտել։ Բովանդակությունը մոտավորապես ձեզ ներկայացրել եմ իմ հանրահավաքային ելույթներից մեկում։ Ըստ էության, դա նույն փուլային տարբերակն է (թող ոչ մի աճպարարություն չանեն), գումարած ընդամենը մեկ նոր տարր, այն է՝ մի հակիրճ ձեւակերպում Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի վերաբերյալ անորոշ ապագայում ինչ-որ չկանոնակարգված հանրաքվե, ժողովրդական հարցում, կամ պլեբիսցիտ անցկացնելու մասին։ Ուրեմն, հետագա բանակցությունների հիմքը կարող է լինել բանակցային գործընթացի այսօրվա վիճակի, եթե ոչ անգամ ֆորմալ արտահայտությունը (գրավոր առաջարկը), ապա հաստատապես՝ նրա տրամաբանությունը։

ՆՈՐԱ ՍԱՐԴԱՐՅԱՆ, «Հայաստանի Զրուցակից» շաբաթաթերթ. – Պարոն Տեր‑Պետրոսյան, Ձեր ծրագիրն ավելի շատ քաղաքագետների համար կազմված գրագետ փաստաթուղթ է։ Բայց Ձեզ պետք է լսի ամբողջ հանրությունը, ժողովուրդը, որը հակված է լսելու ավելի շատ բարձրագոչ խոսքեր, իր երազների մասին խոսակցություններ, Դուք ինչո՞ւ չեք ցանկացել օգտագործել քաղաքական այդ սնունդը։

– Ես Ձեզ հետ չէի համաձայնի, թե իմ ծրագիրը քաղաքագետների համար է գրված։ Բացարձակապես։ Ես հենց ժողովրդի հետ եմ զրուցում։ Դուք խոսում եք ծրագրի միայն վերջին գլխի մասին, որը կազմում է ընդամենը նրա 25 տոկոսը։ Առաջին երեք գլուխը՝ 75 տոկոսը, ժողովրդի հետ զրույց է, որում ներկայացված են իմ դատողությունները նրա երազանքների կամ պատկերացումների մասին։ Ես բացարձակապես չեմ կասկածում, որ երբ ծրագիրը տարածվի նաեւ տեսասկավառակների միջոցով, ժողովուրդը շատ ավելի լավ կհասկանա այն, քան քաղաքագետներից կամ քաղաքական գործիչներից շատերը։ Ինչ վերաբերում է ամպագոռգոռ խոստումներին, դա իմ ոճը չէ։ Այդպիսի հակում ունեցող թեկնածուներ շատ կան, եթե նրանք հաճելի են ժողովրդին, թող գնան նրանց ետեւից, ես խնդիր չունեմ։ Իմ ծրագիրը սկսվում է հենց այն հավաստումից, որ նրանում պոպուլիզմ չի լինելու (առաջին էջում է գրված)։ Ծրագրում չկա որեւէ դրույթ, որի տակ չլինեն կոնկրետ տնտեսագիտական կամ քաղաքական հաշվարկներ։ Ընդ որում, ներկայացված են միայն ամենահիմնական, հայեցակարգային դրույթները, որոնց հիմքում ընկած է օրենսդրական փոփոխությունների, տնտեսական հարաբերությունների, քաղաքական մոտեցումների վերանայման մի ողջ համակարգ։

ՏԱԹԵՒԻԿ ՆԱԼԲԱՆԴՅԱՆ, «Հայլուր». – Պարոն Տեր-Պետրոսյան, քիչ առաջ Դուք խոսեցիք, որ նորմալ երկրում իշխանափոխությունը տեղի է ունենում օրինական ճանապարհով։ Նախագահի մյուս թեկնածուն՝ Վազգեն Մանուկյանը համոզված պնդում է, որ 96 թվին իշխանություններն են կեղծել ընտրությունները, ընդ որում, հակադրվելով Ձեզ, երբ Դուք դա վերագրեցիք հանձնաժողովականներին։

– Ես այդպիսի վերագրում չեմ արել։

ՏԱԹԵՒԻԿ ՆԱԼԲԱՆԴՅԱՆ. – Շատ լավ, եւ ինքը որպես ապացույց բերում է Վանոյի խոսքերը, որ իշխանություններն են կեղծել ընտրությունները եւ կարծում է, որ Դուք դեռ պարտք ունեք վերադարձնելու ժողովրդին եւ չե՞ք պատրաստվում, արդյոք, այդ պարտքը վերադարձնելու համար, հենց Վազգեն Մանուկյանի օգտին հանել Ձեր թեկնածությունը կամ նրան պաշտպանել ընտրություններում։ Եւ մի փոքրիկ հարց, մի-փոքր անհարմարավետության զգացում չե՞ք ունենում, երբ Ձեզ դիմում են «պարոն նախագահ» բառերով։

– Նախ, «պարոն նախագահ» բառերով դիմում են բոլոր նախկին նախագահներին։ Եթե դուք գիտեք, դա միջազգային արարողակարգ է։ Եթե մեկը նախկինում նախարար է եղել, նա մինչեւ մահ կոչվում է «պարոն նախարար», եթե դեսպան է եղել՝ «պարոն դեսպան», եթե պրոֆեսոր է եղել՝ «պարոն պրոֆեսոր» եւ այլն։ Մյուս հարցը թեեւ ծավալուն է, բայց շատ ուրախ եմ, որ այն տվեցիք։ Որ Վազգեն Մանուկյանը համոզված է եւ կարծում է, թե 1996 թվականին ինքը ընտրվել է նախագահ, ես հարգում եմ նրա համոզմունքը եւ կարծիքը։ Թող այդպես էլ համոզված մնա ու կարծի։ Բայց քաղաքականությունը կարծիք չէ, համոզմունք չէ։ Քաղաքականությունը պետության կենսագործունեության հետ կապված իրավական պրոցես է։ Վազգեն Մանուկյանը 96 թվականի ընտրություններից հետո դիմել է Սահմանադրական դատարան, ներկայացրել 1000-ից ավելի արձանագրություն տեղամասերից՝ համոզված լինելով, որ այդ արձանագրություններով ապացուցվում է, որ ընտրությունները կեղծվել են։ Ներկայացված շուրջ 1030 կամ ավելի արձանագրություններից (ընդհանուր թիվը՝ մոտ 1600) ընդամենը մի քանի տասնյակում են միայն հայտնաբերվել թվական անճշտություններ, այն էլ՝ կապված ոչ թե թեր եւ դեմ ձայների, այլ հանձնաժողովների անփութության պատճառով կատարված թվաբանական հաշվարկների հետ (այդպիսի անճշտություններ բոլոր ընտրություններում լինում են հազարներով)։ Այսինքն, իմ մրցակիցը որեւէ ապացույց չի կարողացել բերել, որ այդ ընտրությունները կեղծված են. սա մեկ։ Ավելին, մրցակցիս ներկայացրած փաստաթղթերի հիման վրա Սահմանադրական դատարանում հաշվարկներ կատարվեցին, եւ իմ ստացած ձայները 0,25 տոկոսով ավելացան։ Ես շնորհակալ եմ Վազգեն Մանուկյանին, որ ավելացրեց իմ ստացած քվեները։ Մի խոսքով, սա իրավական պրոցես է, սա իմ եւ Մանուկյանի լուծելիք խնդիրը չէ, համոզմունքների, կարծիքների հետ կապված չէ։ Իրավական գործընթաց է տեղի ունեցել, ԿԸՀ-ն կայացրել է իր որոշումը, Սահմանադրական դատարանն՝ իրենը։ Միջազգային դիտորդական կազմակերպությունները, այո՛, նշել են անճշտություններ, նշել են թերություններ, նշել են կեղծիքներ ինչ-որ հանձնաժողովներում, բայց ընդունել են ընտրությունների արդյունքները։ Եղել է երկու դեպք, երբ միջազգային հանրությունը չի ընդունել ընտրությունների արդյունքները՝ մի անգամ Ալբանիայում, մի անգամ՝ Բելառուսում։ Այսպիսի բան 96 թվականի ընտրությունների նկատմամբ տեղի չի ունեցել։ Ես ավելին չեմ ուզում ասել։ Իսկ որ իմ հարգելի մրցակիցը, նախկինում մտերիմ ընկերը, շարունակելու է այդպես մտածել, թող մտածի։

ԿԱՐԻՆԵ ՔԱԼԱՆԹԱՐՅԱՆ, «Ազատություն» ռադիոկայան. – Պարոն Տեր-Պետրոսյան, Դուք ասացիք, որ պիտի փորձեք համոզել մեր ժողովրդին, որ այս իշխանությունները չարիք են։ Այդ հարցում Ձեզ երեւի կօգնեն մյուս ընդդիմադիր թեկնածուները եւս, իսկ կկարողանա՞ք արդյոք համոզել, որ այդ չարիքից ազատողը հենց Դուք եք լինելու։

– Այդ հարցի պատասխանը Դուք կստանաք փետրվարի 19-ին։ Եթե հաղթեմ, ուրեմն, կարողացել եմ համոզել։ Եթե չհաղթեմ, չեմ համոզել։

ՄԱՐԻԵՏԱ ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ, «Ազգ» օրաթերթ. – Որեւէ նախագահի թեկնածու պետք է սթափ գնահատի իր հնարավորությունները։ Դուք սթափ գնահատե՞լ եք Ձեր հնարավորությունները ժողովրդի մեջ եւ այս պահին Ձեր վարկանիշը որքա՞ն է Ձեր գնահատմամբ։ Եւ Դուք ասացիք, որ մեծամասնության հետ աշխատելու եք, այստեղ հակասություն չկա՞։ Այդ մեծամասնության հետ Դուք ինչպես եք աշխատելու, երբ դրա մեջ մտնում է, օրինակ, Դաշնակցությունը եւ արդյոք լուծարելո՞ւ եք խորհրդարանը, թե ոչ։

– Ես այդ հարցին արդեն մի քանի անգամ պատասխանել եմ։Բոլոր խորհրդարանները մեծամասնություն ունեն, խորհրդարանի էությունը հենց նրա մեծամասնությունն է՝ այսինքն, պատգամավորների այն մասը, որը կարող է վճիռներ կայացնել։ Նախագահը աշխատում է վճիռներ կայացնող մարմնի հետ։ Թե այստեղ որ կուսակցությունն ինչ դեր է խաղում, ոչ մի նշանակություն չունի։ Երկրորդ՝ ես այն մարդը չեմ, որ ասեմ՝ անպայման հաղթելու եմ, այսինքն՝ կասկածներ չունեմ։ Թե որքան է իմ վարկանիշը, դա մի կողմ դնենք. բայց որ այսօրվա իշխանություններին հակադիր միակ ռեալ ուժը ես եմ եւ մեր Շարժումը, դա, կարծում եմ, փաստ է։ Ինչ վերաբերում է իմ համոզմունքը ժողովրդին հասցնելուն, ես կհասցնեմ։ Մի՛ վախեցեք, Հայաստանում չի լինի որեւէ քաղաքացի, որն իմ տեսակետներին չծանոթանա։ Ես արդեն խոսել եմ կես միլիոն մարդու հետ. իմ բոլոր ելույթները, գրքույկների եւ տեսասկավառակների տեսքով, հասնում են մարդկանց։ Այդպիսի լսարան ոչ մի թեկնածու չունի՝ ոչ իսկ իշխանության թեկնածուն, որը 15 հեռուստակայանով իբր թե խոսում է ժողովրդի հետ։ Նրան չեն լսում, չեն տեսնում։ Իսկական լսարանն այդ կես միլիոնն է, որը դեռ պիտի ավելանա։ Վստահ եղեք, մինչեւ փետրվարի 19-ը Հայաստանի Հանրապետությունում չի լինի որեւէ քաղաքացի, որը չծանոթանա իմ ծրագրերին, իմ ելույթներին, իմ պլատֆորմին։ Ի դեպ. չպետք է մտածել, որ իմ ծրագիրը միայն այն է, ինչ ես մի քանի օր առաջ հրապարակեցի։ Իմ ծրագիրը սեպտեմբերի 21-ից ի վեր ունեցած բոլոր ելույթներն են. իմ պլատֆորմը, աշխարհայացքը, քաղաքական դատողությունները, մոտեցումները արտահայտված են այդ հրապարակային ելույթներում, որոնք չի կարելի իրարից անջատել։ Այսպես, նախընտրական ծրագրում ես Ղարաբաղի մասին ընդամենը հինգ տող եմ խոսում, բայց իմ ելույթներից մեկում այդ հարցը ներկայացրել եմ մի ամբողջ գլխով։ Նույնը վերաբերում է նաեւ այլ հարցերի, ինչպես, օրինակ, հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորմանը եւ այլն։ Այնպես որ, չպետք է ֆորմալ մոտենալ իմ նախընտրական ծրագրին։

ԹԱԳՈՒՀԻ ՀԱԿՈԲՅԱՆ, «Տարեգիր». – Պարոն նախագահ, ինձ հետաքրքրում է հետեւյալ հարցը. Սահմանադրության փոփոխությունները Ձեր շուրջը համախմբված ուժերի կողմից ժամանակին դատապարտվել են բազմիցս, եւ բուն հանրաքվեն էլ որակվել է որպես ուրվականների հանրաքվե։ Վերընտրվելու դեպքում, Դուք պատրաստվո՞ւմ եք նորից փոփոխությունների ենթարկել Սահմանադրությունը, թե պատրաստվում եք աշխատել այդ Սահմանադրությամբ։ Եւ կուզեի Ձեր կարծիքը իմանալ գործող Սահմանադրության մասին։

– Ես գիտեմ, այո՛, որ 2005 թվականին լուրջ դիմադրություն կար Սահմանադրության փոփոխությունների նկատմամբ, բայց չեմ ուզում խոսել, թե ինչ տեղի ունեցավ, ինչպես անցկացվեց հանրաքվեն։ Հիմա մենք ունենք այն, ինչ ունենք։ Մենք ունենք մեկ Սահմանադրություն, որը 1995 թվականի Սահմանադրությունն է՝ 2005‑ին ընդունված փոփոխություններով։ Ես ընտրապայքարի մեջ եմ մտել՝ հիմնվելով այս Սահմանադրության վրա, եւ որպես նախագահ, աշխատելու եմ այս Սահմանադրությամբ՝ ինչպիսի վերապահումներ էլ ունենամ, ինչպիսի թերություններ էլ նրանում տեսնեմ։ Մեկ հիմնական թերություն կարող եմ նշել, չմտնելով մանրամասների մեջ։ 1995 թվականի Սահմանադրությունը մի համակարգ էր, որը ներքին հակասություններ չուներ։ Անկախ այն բանից, թե ինչպես կվերաբերվեք դրան, դա պետական իշխանության մի համակարգ էր, որը զերծ էր ներքին հակասություններից։ 2005 թվականին եղան որոշ դրական փոփոխություններ, չեմ ժխտում։ Մասնավորապես, լուծվեց վարչապետի ինքնուրույնության խնդիրը, թեեւ ոչ այն ձեւով, ինչպես պետք էր, քանի որ ընդունված տարբերակը հետագայում գործադիր իշխանության մեջ ճգնաժամային իրավիճակներ ստեղծելու վտանգներ է պարունակում։ Սահմանադրական դատարանի հարցում դրական փոփոխություններ եղան, մարդու իրավունքների պաշտպանի ինստիտուտը հաստատվեց։ Դրականի հետ մեկտեղ, սակայն, խախտվեց 1995 թվականի Սահմանադրության մոդելը կամ համակարգը եւ չփոխարինվեց նոր համակարգով։ Փոփոխված Սահմանադրության մեջ կան ճեղքեր, կան հակասություններ, որոնք հանգիստ քաղաքական զարգացումների դեպքում կարող են նկատելի կամ վտանգավոր չլինել, բայց ճգնաժամային պահերին կարող են սահմանադրական անլուծանելիության վիճակներ ստեղծել։ Հիշո՞ւմ եք, որքան էին քննադատում 1995‑ի Սահմանադրությունը, բայց 1998 թվականի իշխանափոխությունից եւ 1999 թվականի ահաբեկչությունից հետո նույնիսկ նրա հակառակորդներն ասում էին՝ Սահմանադրությունն ապացուցեց իր կենսունակությունը, ապացուցեց, որ մենք ունենք մի այնպիսի Սահմանադրություն, որը մեզ չի կանգնեցնում ճգնաժամային վիճակների առաջ։ Սա բոլորն ընդունեցին, հակառակորդները նույնիսկ։ Ես կնախընտրեի, որ Սահմանադրությունը չփոխվեր։ Սահմանադրություններն, ընդհանրապես, մեկ անգամ պետք է ընդունվեն։ Այն այնքան հիմնավոր պիտի լինի, որ Սուրբ գրքի նման բան դառնա պետության, ժողովրդի համար։ Որքան անսասանելի, անփոփոխելի լինի Սահմանադրությունը, նշանակում է դա այնքան լավ Սահմանադրություն է։ Նշանակում է, որ այդ Սահմանադրությունն արդեն ստեղծել է պետական կայուն ավանդույթներ, որոնց, թեկուզ ենթագիտակցորեն, հետեւում են մարդիկ։ Սահմանադրությունը քիչ պետք է փոփոխվի։ Չեմ բացառում, իհարկե, որ աշխատանքի ընթացքում, հետագա հինգ տարիներին, եթե ծագեն ինչ-որ հարցեր, մենք կարող ենք անդրադառնալ որոշ փոփոխությունների։ Բայց դրանք չեն լինի 2005-ին կատարված փոփոխությունների նման։ Ի դեպ, ամենասարսափելին եւ վտանգավորը փոփոխությունների անցկացման եղանակն էր. փոփոխություններ անվան տակ հանրաքվեի դրվեց ամբողջ Սահմանադրությունը։ Այդպես չի կարելի։ Փոփոխությունը պետք է հստակ առանձնացվի, կոնկրետ պետք է նշվի, թե որ հոդվածներն են փոխվում, հանրաքվեի պետք է դրվի առավելագույնը երկու-երեք փոփոխություն։ Միացյալ Նահանգներում կան սահմանադրական փոփոխությունների առաջարկներ, որոնք սկիզբ են առնում դեռեւս 30-ական թվականներից, բայց մինչեւ օրս չեն ընդունվել։ Այնտեղ խիստ սահմանափակումներ կան, Նահանգների 2/3-ը պետք է համաձայնի, որ այդ փոփոխությունները տեղ գտնեն Սահմանադրության մեջ (ի դեպ, կենսական, անհրաժեշտ փոփոխություններ), բայց դա չի հաջողվում։ Այդուհանդերձ, դա ավելի նախընտրելի է, քան ամեն օր Սահմանադրությունը ձեւելը, փոփոխելը եւ այլն։

ԹԱԹՈՒԼ ՀԱԿՈԲՅԱՆ, «Արմինիըն Ռիփորթըր». – Պարոն նախագահ, երկու օր առաջ ես հեռավոր շրջաններից մեկում էի եւ ինձ համար զարմանալիորեն, Ձեր վարկանիշը բավականաչափ, չեմ ուզում այլ բառ օգտագործել՝ բարձր էր։ Ինձ հետաքրքրում է, թե ինչպես եք անելու, որպեսզի ամսի 20-ին այդ ձայների տերը լինեք։ Այս հարցը տալիս եմ, ելնելով այն իրողությունից, որ գոնե ժողովրդի մեջ կա մի կարծիք, որ 96-ից, Ձեր ընտրությունների ժամանակ էլ, ընտրությունները կեղծվում են եւ իշխանության չեն գալիս մարդիկ, որոնց իրենք էին ընտրել։

– Ես այդ հարցը ընդհանրապես չեմ հասկանում, ուղղակի չեմ հասկանում։ Դա, որպես շատ լուրջ հարց, արդեն տասը տարի հնչում է բոլոր հեռուստակայանների, բոլոր լուրջ լրագրողների անունից, այն է՝ ինչպես եք տեր կանգնելու ձեր ձայներին։ Ֆանտաստիկ հարց։ Այդ հարցը տվողն ինքը պետք է տեր կանգնի իր տված ձայնին, եւ ոչ թե պահանջի, որ ես տեր կանգնեմ։ Կա պետություն, կա Սահմանադրական դատարան, կա դատախազություն, կա ԿԸՀ։ Նրանց գործն ի՞նչն է։ Հենց նրանց գործն է՝ տեր կանգնել ժողովրդի ձայներին։ Մինչեւ այդ գիտակցությունը չլինի, մեր երկրում ոչինչ չի փոխվի։ Ինչ վերաբերում է ինձ, թե ինչ եմ անելու, եթե տեսնեմ, որ փետրվարի 20-ին ընտրությունները կեղծվել են, ապա անելու եմ այն, ինչ անում եմ մինչեւ հիմա։ Գիտակցելով իմ իրավունքները, շատ լավ ծանոթ լինելով մեր Սահմանադրությանը, օրենքներին, միջազգային օրենսդրությանը, ես անելու եմ դրանցից բխող բոլոր քայլերը՝ ցույցեր, երթեր, պիկետներ, դատավարություններ եւ այլն։ Սա է լինելու իմ ճանապարհը։ Ես Ձեր ակնարկած մարդու նման ցանկապատեր չեմ կոտրելու, շենքեր չեմ գրավելու, խորհրդարանի նախագահի գլուխը չեմ ջարդելու։ Եւ, ի դեպ, իմացեք, նախագահի տվյալ թեկնածուն կործանվեց հենց այդ պատճառով։ 1996 թվականին նա ուներ 41–42 տոկոս ձայն, հաջորդ ընտրություններում (1998թ.) ստացավ 13 տոկոս, 2003-ին՝ 0.9 տոկոս։ Սա է ժողովրդի վերաբերմունքը 1996 թվականին պետության դեմ նրա կատարած ահավոր հարվածի նկատմամբ։ Ուրիշ ոչ մի պատճառ չկա։ Ժողովուրդը բնազդաբար չի ընդունում այդպիսի քաղաքական գործելակերպը։ Եւ դա իմ կողմից երբեք տեղի չի ունենա։ Մնացածը ձեզնից է կախված։ Որքան ես պիտի պայքարեմ իմ ձայների համար, նույնքան դուք պիտի պայքարեք, եւ ոչ թե բավարարվեք հարց տալով։ Ինձնից էլ առաջ պիտի ընկնեք, քանի որ դա ոչ թե ինձ համար, այլ ձեզ համար եք անելու՝ նույնիսկ ինձ չսիրողներդ։ «Փակագծի» խմբագիրը պետք է ինքն առաջինը կանգնի ԿԸՀ-ի առջեւ եւ բողոքի, որ ինձնից ձայներ են խլել, այլապես ես չեմ հավատա, որ ուզում եք նորմալ պետություն ունենալ։

ԿԱՐԵՆ ՂԱԶԱՐՅԱՆ, «Հանրային ռադիո». – Խոսվեց ժողովրդավարություն բերելու մասին, հարցս վերաբերում է ժողովրդավարության բաղադրիչներից մեկին։ Կան լուրեր, որ Դուք «Ազատություն» ռ/կ խմբագրակազմի հետ հանդիպման ժամանակ ասել եք, որ ժամանակին Ձեր կողմից ռադիոկայանի փակումը ճիշտ քայլ էր, եւ վերջերս մամուլում հրապարակում եղավ, որ «Ժամանակ Երեւան» օրաթերթի խմբագիր Արմինե Օհանյանը հրաժարական է տվել Ձեր եւ Ձեր թիմի ճնշմամբ, որովհետեւ փորձել եք գրաքննություն հաստատել այդ թերթում։

– Դուք երկու հարց տվեցիք, երկուսին էլ սիրով կպատասխանեմ։ Երկրորդ խնդրի՝ «Ժամանակ Երեւան» թերթի խմբագրությունում տեղի ունեցած փոփոխության հետ ես որեւէ կապ չունեմ։ Սա հայտարարում եմ ամենայն պատասխանատվությամբ, եւ այդպիսի լուրեր տարածողների խղճին եմ թողնում, թե ինչու են այդ բանն անում։ Սա մեկ։ Ինչ վերաբերում է «Ազատություն» ռադիոկայանին, Դուք մի քիչ աղավաղված ներկայացրեցիք իրականությունը։ Ես եմ ներկա եղել «Ազատությունում» կայացած հանդիպմանը։ Դուք չեք էլ եղել. կային սիրուն աղջիկներ եւ մի չորս տղա, որոնցից մեկը Դուք չէիք։ Ինձ հարց են տվել, եւ խոսակցության ժամանակ ես իսկապես ասել եմ, որ երջանիկ կլինեի, եթե «Ազատություն» ռադիոկայանը չլիներ։ Ի՞նչ նկատի ունեի։ Ես ընդհանրապես դեմ եմ, երբ ժողովրդավարությունը հաստատվում է դրսից։ Մեր երկրում մենք պիտի հաստատենք ժողովրդավարությունը։ Դրսից հաստատված որեւէ գաղափարախոսություն մեր ազգին օգուտ չի կարող բերել։ Այդպիսի գաղափարախոսություններ եղել են. մեկը կոմունիզմն էր, եւ տեսանք դրա արդյունքը։ Դա դրսից պարտադրված, մեր վզին փաթաթված գաղափարախոսություն էր։ Մինչեւ ժողովրդավարությունը չլինի մերը, չբխի մեր սրտից, չգիտակցենք, որ դա առաջին հերթին մեր երեխաներին, մեր պետությանը, մեր ապագային է անհրաժեշտ, այդ ժողովրդավարությունը մեզ պետք չէ։ Ուրեմն, ես երջանիկ կլինեմ, երբ Հայաստանում այնպիսի ժողովրդավարություն հաստատվի, որ «Ազատություն» ռադիոկայանի կարիքը չզգացվի, ինչպես արդեն չի զգացվում Արեւելյան Եւրոպայի եւ Բալթյան երկրներում։ Այդ երկրների լեզուներով հաղորդումները արդեն վաղուց դադարեցվել են։ Այն օրը, երբ որ դադարեցվեն «Ազատություն» ռադիոկայանի հաղորդումները Հայաստանում, մենք իրար պիտի շնորհավորենք այն առիթով, որ մեզ մոտ արդեն իսկական ժողովրդավարություն է հաստատվել։

ԳՈՌ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ, «Ուրբաթ Ռիփորթըր». – Պարոն նախագահ, Դուք Ձեր ելույթներից մեկում նշեցիք, որ 1996 թվականից հետո չի եղել մի ընտրություն, որը չի կեղծվել։

– Ոչ, ոչ, կխնդրեմ ուշադիր լինել։ Ձեր հարցի մեջ կեղծիք է պարունակվում։ Ես ասել եմ՝ 96 թվականից մինչեւ այսօր չեն եղել անաղմուկ ընտրություններ, բոլոր ընտրությունները եղել են աղմկոտ։ Եւ բացատրել եմ, թե ինչու։ Բացատրել եմ, որ դա գալիս է ընտրական հանձնաժողովների ձեւավորման սկզբունքից։ Ինչպիսի ընտրություններ էլ լինեն, եթե հանձնաժողովները ձեւավորված են բազմակուսակցական սկզբունքով, անաղմուկ ընտրություն Հայաստանում չի կարող տեղի ունենալ։ Այդ հարցը հանեք, այլ ձեւով ձեւակերպեք։

ԳՈՌ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ. – Այդ դեպքում, որն է լինելու անաղմուկ ընտրությունների երաշխիքը սրանից հետո։

– Արդեն ասացի. պետությունը պետք է անցկացնի ընտրությունները, պետությունը, եւ ոչ թե բազմակուսակցական հանձնաժողովները։

ԶՈՅԱ ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ, «Արմենպրես» գործակալություն. – Իմ հարցը վերաբերում է Ձեր ծրագրի արտաքին քաղաքականության հատվածին, որտեղ կա հետեւյալ դրույթը՝ «կառուցողական ջանքերի գործադրում Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների կարգավորման ուղղությամբ»։ Կխնդրեի մանրամասնել սա, եւ ո՞րն եք համարում կառուցողական, բացի առանց նախապայմանների հարաբերությունների հաստատումից։ Եւ որպես այս հարցի շարունակություն կխնդրեի Ձեր վերաբերմունքը ադրբեջանական եւ թուրքական մամուլում եղած անթաքույց ուրախության վերաբերյալ Ձեր հնարավոր վերադարձի նկատմամբ, որով ակնկալվում է Լեռնային Ղարաբաղի հարցի շուտափույթ լուծում հօգուտ Ադրբեջանի։ Մասնավորապես նման հրապարակում կար «Զերկալո» օրաթերթում։

– Ես քիչ առաջ ասացի, որ իմ ծրագիրը միայն սա չէ, այս համառոտ դրույթները չեն։ Ձեր բարձրացրած հարցերի մասին ես շատ ընդարձակ խոսել եմ իմ վերջին ելույթներում։ «Կառուցողական ջանքերի գործադրում Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի հետ հարաբերությունները կարգավորելու հարցում» ասելով, ես, առաջին հերթին, նկատի ունեմ Ղարաբաղի հարցի լուծումը։ Կառուցողականն այն է, որ ոչ կառուցողական չէ։ Մինչեւ հիմա տարվել է ոչ կառուցողական քաղաքականություն, այսինքն՝ մեր իշխանությունների կողմից ոչինչ չի արվել այդ հարցը լուծելու ուղղությամբ, անկախ այն բանից՝ ի նպաստ մեզ, թե՞ ի նպաստ Ադրբեջանի։ Տասը տարի մեր իշխանությունները որեւէ քայլ չեն ձեռնարկել։ Հակառակ ուղղությամբ են գործել, այն է՝ չլուծել հարցը, վիժեցնել բանակցությունները՝ ստատուս-քվոն պահպանելու նպատակով։ Իմ ամբողջ տասը տարվա հայեցակարգային պայքարն այս իշխանությունների դեմ՝ սրա շուրջն է ընթացել։ Ազնիվ լինելու պարագայում իշխանությունները մեր ժողովրդին պետք է ասեին՝ մենք չենք լուծելու այս հարցը, ձգե՛ք ձեր գոտիները, համբերե՛ք եւս տասը, երեսուն, քառասուն տարի. մենք պիտի ապրենք շրջափակումների մեջ, պիտի զրկանքներ կրենք։ Թող ազնիվ լինեն, ասեն այս ամենը։ Ոչ սա են ասում, ոչ էլ հարցի լուծման ուղղությամբ որեւէ քայլ ձեռնարկում։ Ուրեմն, կառուցողականն այս գործընթացում՝ հարցի կարգավորման փիլիսոփայության փոփոխությունն է։ Այսինքն՝ հարցի լուծումը վիժեցնելու փիլիսոփայությունից պետք է անցում կատարել հարցի լուծման փիլիսոփայության։ Թուրքիայի հետ հարաբերությունների կարգավորման խնդրում ես որեւէ գաղտնիք չեմ տեսնում։ Այդ հարաբերությունները կկարգավորվեն միայնումիայն Ղարաբաղի հարցի լուծումից հետո։ Դրանից առաջ որեւէ բան սպասելն անիմաստ է։ Մինչեւ Ղարաբաղի հարցը չլուծվի, Թուրքիայի սահմանը մեզ համար փակ կմնա։ Խոսքը նույնիսկ չի վերաբերում վերջնական լուծմանը։ Համոզված եմ՝ կարգավորման գործընթացում թեկուզ լուրջ առաջընթաց արձանագրվելու պարագայում, Թուրքիան կբացի սահմանը՝ դրանով իր նպաստը բերելով վերջնական լուծման գործին։ Ինչ վերաբերում է այն հարցին, թե Ադրբեջանում կամ Թուրքիայում ինչ են մտածում իմ հաղթանակի մասին, դա իրենց գործն է։ Մենք մեր խնդիրն ենք լուծում, մեր ժողովուրդն է ինձ ընտրում, ոչ թե թուրքերը կամ ադրբեջանցիները։ Ես Ձեզ հետ համաձայն էլ չեմ. Ադրբեջանում տասնյակ ավելի շատ հրապարակումներ են եղել, որոնցում ցանկություն է հայտնվել, որ Սերժ Սարգսյանը դառնա Հայաստանի Հանրապետության նախագահ, տասնյակ ավելի շատ, քան ինձնով ուրախացող։ Ես այդպիսիք անգամ չեմ էլ տեսել, գուցե կան, չեմ առարկում։ Մի պահ պատկերացրեք, եթե Թուրքիայում, Իրանում, Ռուսաստանում, Ֆրանսիայում Հայաստանի քաղաքականության մասին պատկերացում կազմեն մեր մամուլի հրապարակումներից, որքան լուրջ կընդունվի դա։ Չեմ ասում մերը վատ մամուլ է, ո՛չ, շատ էլ լավ մամուլ է, բայց նրանում այնքան ձայն կա, այնպիսի անեկդոտատիպ սենսացիաներ եւ հնարովի լուրեր, որ դրանից ոչ ոք գլուխ չի հանի։ Ուստի մամուլի այդպիսի հրապարակումների վրա հիմնվելով՝ քաղաքական լուրջ եզրակացություններ անելը, կարծում եմ այնքան էլ ճիշտ չի լինի։

ԼԻԼԻԹ ՊՈՂՈՍՅԱՆ, «Հայոց Աշխարհ». – Եթե ընտրություններում պարտվեք, իսկ միջազգային դիտորդական կազմակերպությունների գնահատականը եղավ բարենպաստ մեր ժողովրդի համար, մեր երկրի համար։

– Ի՞նչ է նշանակում բարենպաստ երկրի համար, Դուք նկատի ունեք բարենպաստ Սերժի՞ համար։

ԼԻԼԻԹ ՊՈՂՈՍՅԱՆ. – Այսինքն՝ գնահատականը լինի դրական։ Ինչպիսի՞ն կլինեն Ձեր հետագա քայլերը, եթե Դուք լինեք երկրորդ տեղում, երրորդ, չորրորդ կամ հինգերորդ տեղում։

– Կներեք, բայց այդ հարցին ես քիչ առաջ պատասխանեցի, ընդամենը 15 րոպե առաջ։ Եթե կուզեք՝ տասներորդ տեղին էլ համաձայն եմ, ես խնդիր չունեմ։ Միջազգային դիտորդներն էլ ինչ կասեն, չեն ասի՝ նրանք վերին ատյան չեն, այլ ընդամենը մի հանձնաժողով, որը կարծիք է արտահայտում։ Ես կարող եմ ունենալ իմ կարծիքը, նրանք՝ իրենցը։ Դուք գիտեք, հրաշալի կարծիքներ կային սահմանադրական հանրաքվեի եւ անցյալ տարվա խորհրդարանական ընտրությունների մասին։ Գնացեք փողոց եւ ժողովրդին հարցրեք, թե ինչ «կարծիք» ունի նա այդ կարծիքների մասին։ Մեր խնդիրները մենք լուծելու ենք մեր պետության մեջ։ Ինձ համար նշանակություն չի ունենա, թե ինչ կասեն միջազգային ատյանները։ Մեր հարցերը պիտի լուծենք մեր երկրի օրենքներով, մեր ունեցած թեկուզ փոքրիկ ազատությունների սահմաններում։

ՍՈՒՍԱՆՆԱ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ, «Նոյյան տապան». – Պարոն նախագահ, Դուք երկար ընդմիջումից հետո վերադարձաք քաղաքականություն, եւ երեւի հաշվարկել եք Ձեր քայլերը, ես կուզենայի Ձեր կարծիքը եւ գնահատականը իմանալ այն իրավիճակի մասին, որ տիրում է այսօրվա վերնախավում, նկատի ունեմ ե՛ւ տնտեսական, ե՛ւ զինվորական վերնախավում, ե՛ւ պետական պաշտոնյաների շրջանում։

– Հաշվարկներ, իհարկե, բոլորն էլ անում են, բայց մի մասը ճիշտ է դուրս գալիս իր հաշվարկներում, մի մասը՝ սխալ։ Ինչ վերաբերում է վերնախավին, ես չհասկացա, թե ինչ նկատի ունեք։

ՍՈՒՍԱՆՆԱ ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ. – Ձեր գնահատականը։

– Այս էլ երեք ամիս է՝ միայն դրանով եմ զբաղված, գիշեր-ցերեկ գնահատում եմ, նույնիսկ թվանշաններ դնելով, մեկին 5, մյուսին՝ 5-ից հանած եւ այլն։ Բազմիցս ասել եմ, որ Հայաստանի ներկա իշխանական համակարգը, առանց անձնավորելու, ազգակործան համակարգ է, եւ դրա բոլոր պատասխանատուները պետք է համապատասխանաբար գնահատվեն։ Այսօր՝ քաղաքական լեզվով, վաղը՝ իրավական լեզվով, այսինքն՝ դատարաններում։

ԳԱՅԱՆԵ ԱՌՈՒՍՏԱՄՅԱՆ, «Տարեգիր». – Դատելով Ձեր հիմնական մրցակցին՝ Սերժ Սարգսյանին սատարող ուժերի հայտարարություններից, արդեն ձեւավորվում է ընտրությունների պատկերը։ Անկախ ընտրությունների իրական ելքից, արդեն հայտարարվում է, որ Սերժ Սարգսյանին կվերագրվի ձայների 50 տոկոսից ավելին, եւ 2-րդ փուլի տարբերակով նրա մրցակիցը կլինի իրենց շատ ավելի հարմար թեկնածու, քան Դուք եք։ Որո՞նք են լինելու Ձեր կոնկրետ քայլերը այս պարագայում, ունե՞ք մշակած մեխանիզմներ եւ եթե ոչ, որոնք են լինելու Ձեր հետագա քայլերը։ Այսինքն, կոնկրետ ո՞ր ատյան եք դիմելու եւ ինչի՞ց եք սկսելու։

– Ես Սերժ Սարգսյանի սցենարները չեմ մեկնաբանելու։ Ես ունեմ իմ սցենարը, եւ իրականացնելու եմ այն։ Համոզված եմ, որ իմ սցենարը հաջողվում է։ Եւ եթե մյուսներն ասում են՝ հաղթելու ենք, ես ասում եմ՝ արդեն հաղթած եմ։

ՆԱԻՐԱ ՄԱՄԻԿՈՆՅԱՆ, «Առավոտ» օրաթերթ. – Պարոն նախագահ, սեպտեմբերի 21-ին այս նույն դահլիճում Դուք հայտարարեցիք, որ դեռ քաղաքականություն վերադառնալու, առավել եւս առաջադրվելու որոշում չունեք, որ Ձեր նման որոշումը լինելու է քաղաքական, առանց էմոցիաների։ Եւ ասացիք որ մինչեւ համոզված չլինեք Ձեր քայլերի արդյունավետության մեջ՝ չեք անի։ Նաեւ ասացիք, որ մթնոլորտի փոփոխության կոնդիցիա պետք է լինի։ Ձեր առաջադրման պահին այդպիսի կոնդիցիա կա՞ր, եւ ի՞նչ քաղաքական հաշվարկներ էին պետք Ձեր վերադարձի որոշման մեջ։ Օրերս Վարդան Օսկանյանը, անդրադառնալով Ձեր նախընտրական ծրագրի արտաքին քաղաքականությանը վերաբերող հատվածին, ասաց, որ դրա մեջ նորություն չկար, ինչպես նաեւ ասաց, որ խնդրի կարգավորման Ձեր տարբերակում խոսք չկար Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշման մասին, իսկ ներկա տարբերակում այն առաջնային է. կխնդրեի Ձեր մեկնաբանությունը։

– Եթե ես Սերժին չեմ մեկնաբանում, Վարդան Օսկանյանին, հարյուր տարի էլ անցնի, չեմ մեկնաբանի։ Ես արտահայտել եմ իմ տեսակետը, ներկայացրել իմ գնահատականները Հայաստանի Հանրապետության արտաքին քաղաքականության մասին։ Ինքն էլ ներկայացրել է իր գնահատականները։ Թող ժողովուրդն ընտրի, թե որն է ճիշտը։ Ես որեւէ հավակնություն չունեմ վերին ճշմարտություններ արտահայտած լինելու։ Ժողովրդավարության իմաստը ոչ թե բանավիճելն է, այլ ժողովրդին տեսակետներ ներկայացնելը։ Դատավորը, ժյուրին՝ մանավանդ ընտրությունների ընթացքում, ժողովուրդն է, քաղաքացին, ուրիշ ոչ ոք։ Չեմ ուզում ծավալվել, թե Ղարաբաղի հարցում ես ինչ եմ ասել, ինչ չեմ ասել։ Չեմ էլ ուզում մանրանալ։ Կարող էի հուշեր պատմել, թե ինչ դեր է ունեցել Վարդան Օսկանյանը հենց փուլային տարբերակի մշակման գործում, թե ինչպես է նա եղել այդ տարբերակի հայրերից կամ ճարտարապետներից մեկը, գլխավոր բանակցողը Հայաստանի կողմից, մեր բոլոր պատասխանների հեղինակը համանախագահների առաջարկներին։ 1998 թվականի հունվարի անվտանգության խորհրդի նիստում ներկա իշխանությանը մաս կազմող միակ մարդը, որը կրծքով մինչեւ վերջ պաշտպանում էր փուլային տարբերակը, նույն Վարդան Օսկանյանն էր։ Իսկ այժմ, վերադառնալով Ձեր այն հարցին, թե ինչն ինձ օգնեց կողմնորոշվել իմ առաջադրման հարցում, հարկ եմ համարում նշել հետեւյալը։ Առաջին հանրահավաքում ես դեռեւս չէի ուզում հայտարարել, որ առաջադրում եմ իմ թեկնածությունը։ Մեկ հանրահավաքը կողմնորոշվելու համար դեռ քիչ էր։ Այդտեղ կարող էր էմոցիոնալ պահ լինել, իսկ ես չէի ուզում հենվել էմոցիաների վրա։ Հետաքրքրության պահ կարող էր լինել. մարդիկ տասը տարի ինձ չէին տեսել, կարող է մտածում էին՝ գանք, տեսնենք, ինչ է ասելու։ Եթե եկել էին, դա դեռ չէր նշանակում, որ ես նրանց համոզել եմ, կամ որ նրանք իմ կողմնակիցն են։ Ո՛չ, մեկ հանրահավաքով դա չէր կարելի հաշվարկել։ Չէի ուզում այդ ժամանակ հայտարարել, բայց հարկադրված էի, քանի որ տեսա, թե ինչպես իշխանություններն արձագանքեցին այդ հանրահավաքի կազմակերպմանը, ինչ վայրագություններ գործեցին իմ համակիրների նկատմամբ։ Նրանց նպատակն այն էր, որ ինձ վախեցնեն, եւ ես ընդհանրապես հրաժարվեմ առաջադրվելու մտքից։ Նրանք ընկան իրենց լարած թակարդը եւ արագացրին իմ որոշումը։ Ուստի ես անմիջապես հայտարարեցի իմ առաջադրման մասին, որպեսզի նրանք դադարեցնեն այդ վայրագությունները։ Եւ հետագայում, որքան էլ զարմանալի է, դրանք բավականին նվազեցին։ Ավելի են նվազելու։ Դա վերանալու է։ Ուժային կառույցները՝ ոստիկանությունը, անվտանգության ծառայությունը, հարկային տեսչությունը 10–20 օր հետո բացարձակապես չեն ենթարկվելու Սերժ Սարգսյանին եւ Ռոբերտ Քոչարյանին։ Անգամ Հանրային հեռուստատեսության համակարգում հայտնվելու են դիսիդենտներ, կտեսնեք։ 10–20 օր հետո նույնպիսի մարդիկ են հայտնվելու նաեւ «Հայոց աշխարհում»։

ՄԱՐԻՆԱ ԲՐՈՒՏՅԱՆ, «Ռեգնում». – Պարոն նախագահ, Ձեր ընտրվելու դեպքում։ Ձեր ընտրվելու դեպքում ինչպե՞ս եք կառուցելու Ձեր հարաբերությունները Ռուսաստանի հետ եւ արդյոք պատրաստվո՞ւմ եք մինչեւ նախագահական ընտրությունները այցելել այդ երկիր։

– Եթե թույլ տաք, ես կդիմեմ ռամկական հայերենի օգնությանը։ Ոչ մի պարագայում ես որեւէ տեղից տղա չեմ բերելու։ Դա մոռացեք, դա իմ ոճը չէ։ Ո՛չ Ռուսաստանին կդիմեմ օգնության խնդրանքով, ո՛չ Ամերիկային, ո՛չ Եւրոպային, ո՛չ էլ որեւէ այլ մեկի։ Ես դրսի աջակցության կարիքը չունեմ։ Դրսից տրված իշխանությունն ինձ պետք չէ։ Եթե սկուտեղի վրա անգամ ինձ իշխանություն մատուցեն Ռուսաստանից, Ամերիկայից կամ որեւէ այլ երկրից, ես այդ սկուտեղը, մի ծաղիկ էլ վրան ավելացրած, կվերադարձնեմ իրենց։ Ինձ պիտի ընտրի իմ ժողովուրդը, եւ աշխարհը պիտի հաշվի նստի իմ ժողովրդի ընտրության հետ։ Ռուսաստանին ապացուցելու ես ոչինչ չունեմ։ Ութ տարվա իշխանավարության ընթացքում մենք Ռուսաստանի հետ ունեցել ենք ամենահավասարակշիռ, արժանապատիվ, կոռեկտ, պարտնյորական հարաբերություններ, մեր միջեւ չի եղել վասալի եւ սյուզերենի հարաբերություն։ Կարող եմ շեշտել նույնիսկ, որ մեր երկրի արտաքին քաղաքականության ոլորտում 1990–1997 թվականներին ամենակոռեկտ, պարկեշտ, փոխադարձ հարգանքի վրա հիմնված հարաբերությունները եղել են հենց Ռուսաստանի հետ, եւ դրանից շահել են թե՛ Հայաստանը, թե՛ Ռուսաստանը։ Հարաբերություններն անկեղծ, պարկեշտ եւ փոխադարձ հարգանքի վրա են հիմնված լինում միայն այն դեպքում, երբ դրանցից շահում են երկուսը։ Ես բացարձակապես չեմ կասկածում, որ իմ իշխանության վերադառնալու պարագայում նշված ավանդույթը ոչ միայն կշարունակվի, այլեւ ավելի կխորանա։

ԴԻԱՆԱ ՄԱՐԿՈՍՅԱՆ, «Ա1+». – Վերջին տասը տարում բոլոր քաղաքական ուժերը, այդ թվում նաեւ այսօրվա նախագահի թեկնածուները, խոսում են կոռուպցիայի դեմ պայքարի մասին։ Դրա անհրաժեշտության մասին խոսում է նաեւ Ձեր քաղաքական հակառակորդը։ Կուզեի ավելի առարկայական նշեք այն մեթոդները, որոնցով պատրաստվում եք պայքարել Ձեր խոսքերով՝ վերից վար կոռումպացված համակարգի հետ։ Եւ երկրորդ հարց. գործող իշխանության վերնախավը այսօր սպառնում է միջին եւ ստորին օղակների ծառայողներին, որ Ձեր իշխանության գալու դեպքում, նրանք բոլորը կմնան գործազուրկ։ Խնդրում եմ՝ կամ փարատեք, կամ հաստատեք նրանց սպառնալիքը։

– Երկրորդ հարցին քիչ առաջ պատասխանեցի. ես ասացի, որ պետության ժառանգականությունը պետք է պահպանվի։ Իսկ պետական ժառանգականության ամենակարեւոր ատրիբուտներից մեկը բյուրոկրատիան է, առանց որի պետություն չկա։ Ինչ վերաբերում է կոռուպցիայի դեմ պայքարին, ապա դա, քաղաքական բովանդակությամբ հանդերձ, առաջին հերթին իրավական պայքար է։ Կոռուպցիայի դեմ պետք է պայքարեն նախեւառաջ իրավապահ մարմինները. ինչի՞ համար է դատախազությունը, ինչի՞ համար են ոստիկանությունը, անվտանգության ծառայությունը, ինչո՞վ են նրանք այսօր զբաղված։ Մի մասն իրենք կոռուպցիոն համակարգի սյուներից են, հատկապես այդ կառույցների վերնախավը։ Մինչդեռ իրավապահ մարմինների հազարավոր ցածրաստիճան աշխատակիցներ նույնքան զրկված եւ նույնքան նվաստացած են, որքան այս դահլիճում նստածներից շատերը։ Ավելին, նրանք մեզանից ավելի շոշափելի են տեսնում համատարած կոռուպցիան։ Մենք դրան տեղեկանում ենք թերթերից կամ մեր բարեկամների պատմածներից, իսկ նրանք ամեն օր իրենց մաշկի վրա են զգում դա։ Ոստիկանությունում տեսնում են, թե ինչպես են ապրում իրենց պետերը կամ համակարգի պարագլուխները, եւ ինչպես են ապրում իրենք։ Նույնը՝ անվտանգության համակարգում, դատախազությունում, նախարարություններում, ամենուրեք։ Նրանք մեր Շարժման ավելի համոզված կողմնակիցներ են, քան շատ ուրիշներ։ Որովհետեւ այն երեւույթները, որ մեզ միայն ցավ են պատճառում կամ քաղաքականության խնդիրներ են, նրանց համար կյանքի, առօրյայի խնդիրներ են։ Իմ ծրագրում ասված է, որ կոռուպցիայի դեմ պայքարի ընթացքում վհուկների որս չպետք է լինի, սեփականության վերաբաշխում չպետք է տեղի ունենա։ Դրանք դատարկ խոսքեր չեն, այլ ենթադրում են որոշակի մեխանիզմներ։ Հակակոռուպցիոն պայքարն, առաջին հերթին, պետք է ուղղված լինի պետական պաշտոնյաների դեմ։ Եթե որեւէ նախարար իր գործունեության ընթացքում ինչ-որ ընկերությունում բաժին է ձեռքբերել, կամ ինքը ընկերություն հիմնել, կամ էլ լուրջ սեփականության տիրել, ուրեմն, այդ նախարարը ոչ միայն իրավունք չպետք է ունենա աշխատելու, այլեւ անպայման դատվելու է։ Դառնանք ձեռնարկատերերին եւ գործարարներին, որոնց պարագայում հակակոռուպցիոն պայքարի հիմնական խնդիրը լինելու է նրանց հարկային պարտավորությունների կատարման ապահովումը։ Եթե որեւէ գործարար կամ ձեռնարկատեր անօրինական գործարքի հիման վրա տիրել է ինչ-որ սեփականության, ապա հիմնական պատիժը, դատական կարգով, պետք է կրեն ոչ թե նրանք, այլ այն պետական պաշտոնյաները, որոնք թույլ են տվել այդ գործարքը՝ քաղաքապետ լինի, նախարար լինի, միեւնույն է։ Վստահեք ինձ, եւ երկու տարի հետո կունենաք ուրիշ պետություն, որում այսպիսի կոռուպցիոն համակարգ չի լինի։ Եւ ոչ միայն իմ պարագայում, որեւէ այլ նախագահի պարագայում եւս, չի լինի այն, ինչ գոյություն է ունեցել վերջին տասը տարիների ընթացքում։ Սա մի ազգային աղետ է, որի նմանն այս կամ այն չափով, այս կամ այն կերպ ապրել են համարյա բոլոր ազգերը։ Ռուսաստանն ապրել է ստալինիզմի շրջան, Գերմանիան ապրել է հիտլերիզմի շրջան, մենք ապրում ենք ռոբերտասերժիզմի շրջան. սա էլ է անցնելու։

ԱՆՈՒՇ ՆԵՐՍԻՍՅԱՆ, «Երրորդ Ուժ». – Պարոն նախագահ, ուժեղ երկրի բաղադրիչներից մեկը բանակն է։ Դուք համամի՞տ եք, որ մեր բանակը տարածաշրջանի ամենահզոր, մարտունակ բանակն է, եւ ընտրվելու դեպքում ի՞նչ փոփոխություններ, բարեփոխումներ եք անցկացնելու բանակում։ Մեզ պե՞տք է վարձու բանակ։

– Իմ ծրագրում այդ մասին հստակ է գրված։ Անկեղծ խոսենք. եթե չլիներ ղարաբաղյան պատերազմը, կամ Ղարաբաղի հարցն արդեն կարգավորված լիներ, մեզ այսպիսի բանակ պետք չէր։ Սա մի այնպիսի մեծաթիվ բանակ է, որ աշխարհի շատ ավելի հարուստ, մեծ, հզոր պետություններ չունեն։ Ես չեմ ուզում կոնկրետ թվեր նշել, դա պետական գաղտնիք է։ Էստոնիան ունի հինգ հազարանոց բանակ, Բալթյան մյուս երկրները՝ տաս հազարանոց։ Հայաստանն այն երկիրը չէ, որ մեծ ռեսուրսներ կարողանա տրամադրել բանակին։ Ուրեմն, մենք ինչպես ենք պատկերացնում լուծումը. նախեւառաջ՝ հաշտ ու խաղաղ ապրել մեր հարեւանների հետ։ Մեր ապահովության մեծագույն երաշխիքը ոչ թե միջազգային անվտանգության կամ պաշտպանական համակարգերին՝ ՆԱՏՕ-ին, կամ Հավաքական անվտանգության պայմանագրին անդամակցելն է, այլ մեր չորս հարեւանների հետ նորմալ հարաբերությունների հաստատումը։ Ես երազում եմ այն ժամանակի մասին, երբ Հայաստանը կունենա տասը հազարանոց բանակ։ Մեր զինված ուժերի այսօրվա թվաքանակի պարագայում անիմաստ է խոսել պրոֆեսիոնալ կամ պայմանագրային բանակի մասին։ Եթե երկրի ողջ ռեսուրսներն անգամ տրամադրենք, մենք չենք կարող այդ բանակը պահել։ Պրոֆեսիոնալ բանակ, պայմանագրային հիմունքներով զինվորական ծառայություն կարող է լինել միայն Ղարաբաղի հարցի կարգավորումից հետո։

ՄԱՐԻԱՄ ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ, «Երկիր մեդիա». – Չնայած այս ընթացքում ժողովրդին բազմիցս դիմելուն, ամեն դեպքում, կարելի է ենթադրել, որ Ձեզ համար ժողովրդին դիմելու շատ ավելի մեծ հնարավորություն լինելու է նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում եթերի ազատ լինելը, կամ քաղաքական գովազդից օգտվելու հնարավորությունը։ Արդեն հստակեցվե՞լ է, թե հատկապես առաջին հնարավորությունը, առաջին ելույթը ինչ շեշտադրում է ունենալու, արդյոք հնարավո՞ր է լինելու զերծ մնալ էմոցիոնալ շեշտադրումներից։ Եւ երկրորդ հարցը. ասացիք, որ 2003 թվականը Ստեփան Դեմիրճյանի աստեղային ժամն էր, քանի՞ աստեղային ժամ կարող է ունենալ քաղաքական գործիչը, գուցե Ձերը եղել է 1988 թվականը։

– Բազմիցս. իմ առաջին աստեղային ժամը եղել է 88–91-ին, իսկ երկրորդը՝ հիմա է։ Ինչ վերաբերում է նախորդ հարցին, ապա չեմ կարող կոնկրետ պատասխանել։ Կա ժամանակացույց, որի վրա իմ թիմն աշխատում է։ Նախատեսված է, որ հունվարի 21-ին, քարոզարշավի առաջին օրը, ես պետք է հանդես գամ մի հակիրճ, 4–5 րոպեանոց, կոչով՝ ուղղված մեր ժողովրդին։ Եթե ես այսօր բացահայտեմ բովանդակությունը, այդ կոչը հետագայում իր ազդեցությունը չի գործի։ Թույլ տվեք այդ փոքրիկ ներքին գաղտնիքը պահպանել։

ԱՐՄԱՆ ԳԱԼՈՅԱՆ, «Հայք». – Ի՞նչ եք պատրաստվում անել ընտրվելուց հետո սահմանամերձ եւ բարձր-լեռնային գոտիների բնակչության սոցիալ-տնտեսական խնդիրները թեթեւացնելու նպատակով։ Եւ ապա՝ հասարակական տրամադրությունների մեջ արմատացած է այն կարծիքը, որ հանրապետության նախագահի ընտրվելու վրա մեծ ազդեցություն ունի դրսի գործոնը։

– Գերտերությունների ազդեցությունը շատերը չափազանցում են, ասում են՝ ռուսները, ամերիկացիները ում ուզեն, Հայաստանում նախագահ կնշանակեն։ Նման բան գոյություն չունի։ Ո՛չ Ռուսաստանը, ո՛չ Միացյալ Նահանգները չեն կարող Հայաստանում նախագահ նշանակել կամ ընտրել, եթե այդ թեկնածուն արդեն ռեալ ուժ չէ։ Սահակաշվիլուն եւ Յուշչենկոյին Միացյալ Նահանգները չեն նշանակել կամ ընտրել։ Այդուհանդերձ, գերտերությունների վերաբերմունքը կարող է որոշ ազդեցություն ունենալ, բայց այդ ազդեցությունը 4–5 տոկոսից ավելին չի կարող լինել։ Ոչնչից նախագահ հնարավոր չէ ստեղծել։ Երբ կա լուրջ այլընտրանք, որն ունի 40–50 տոկոսի վարկանիշ, ապա այդ դեպքում գերտերությունները կարող են, որոշակի քարոզչական մեխանիզմների կիրառմամբ, փոխել թեկնածուների վարկանիշների հարաբերակցությունը, բայց, միեւնույն է, 4–5 տոկոսից ոչ ավելի։ Իսկ ինչ վերաբերում է առաջին հարցին՝ սահմանամերձ եւ բարձր-լեռնային շրջանների վիճակին, ապա ես Հայաստանում չեմ տեսնում որեւէ ոլորտ, որի խնդիրները հնարավոր լինի լուծել առանձին վերցրած։ Մինչեւ չառողջանա պետական համակարգը, մինչեւ նորմալ հիմքերի վրա չդրվեն տնտեսական հարաբերությունները, չվերականգնվի օրինականությունը՝ ինչ էլ ասեմ Ձեր ակնարկած ոլորտի մասին, սուտ կլինի։ Խնդիրը շատ ավելի լայն պետք է դնել, շատ ավելի համակարգային լուծումներից բխեցնելով։

ՍՈՆԱ ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ, «Մարդիկ» վերլուծական կենտրոն. – Իմ հարցը բխում է Ձեր ընտրած կարգախոսից. «Իմաստավորելով անցյալը՝ դեպի ապագա»։ Ձեր իշխանության տարիներին գործող քաղաքական ուժ է փակվել, եւ պատճառաբանությունները ծանրագույն մեղադրանքներ էին պարունակում՝ ահաբեկչություն, պետական անվտանգության սպառնալիքներ, նարկոբիզնես եւ այլն։ Իմաստավորե՞լ եք անցյալը այդ քաղաքական ուժի հետ կապված, թե՞, ինչպես քիչ առաջ նշեցիք, եթե նախագահն ամեն ինչ հիշի, այդ դեպքում նախագահ չի դառնա։ Ձեր հրաժարականի ելույթում Դուք նշել էիք, որ հրաժարականը ներկայացվել է հայտնի ուժերի կողմից, կարո՞ղ եք այսօր կոնկրետ նշել, ո՞ր հայտնի ուժերն էին դրանք։

– Նախ՝ առաջին հարցի մասին. ես շատ սիրով դրան կպատասխանեմ։ Ինձ ներկայացվող ամենահիմնական մեղադրանքներից մեկն, իրոք, եղել է այն, որ իմ իշխանության օրոք կուսակցություն է փակվել, թերթեր են փակվել, դատավարություններ են տեղի ունեցել։ Ամեն ինչ ճիշտ է. փակվել են, դատավարություններ են տեղի ունեցել։ Սակայն այս փաստը դեռեւս հանցագործություն կամ ոճրագործություն չի նշանակում։ Պետք է պարզել, թե ինչի համար են փակվել, եւ օրենքո՞վ են փակվել, թե ոչ։ Աշխարհի բոլոր պետություններում կան օրենքներ կուսակցությունների գործունեության մասին, որտեղ նախատեսված են դեպքեր նրանց գործունեությունը դադարեցնելու վերաբերյալ։ Շատ երկրներում այդ օրենքները նաեւ բազմիցս գործադրվել են, ինչպես Իսպանիայում, Ռուսաստանում եւ այլն։ Գերմանիայում ընդհանրապես արգելված է կոմունիստական կամ նացիստական գաղափարախոսություն կրող կուսակցությունների գործունեությունը։ Բայց ոչ ոքի մտքով չի անցնում ասել, թե դրանք ժողովրդավարական երկրներ չեն, կամ նրանց իշխանությունները հանցագործություն են կատարել։ Եթե կա օրենք, ուրեմն այն կարող է գործադրվել։ Հայաստանի օրենսդրությամբ եւս՝ եթե կուսակցությունը խախտում է օրենքը, կարող է փակվել։ Այստեղ տերմինների որոշ շփոթ էլ կա. Դաշնակցությունը չի փակվել, այլ ընդամենը ժամանակավորապես դադարեցվել է նրա գործունեությունը։ Տրվել է վեց ամիս ժամանակ՝ կուսակցության գործունեությունը Հայաստանի գործող օրենքին համապատասխանեցնելու համար։ Հարցը շատ պարզ էր. ըստ մեր օրենքի՝ կուսակցությունների ղեկավարությունը չի կարող կազմված լինել օտարերկրացիներից։ Դաշնակցության ղեկավար մարմինների՝ բյուրոյի եւ համագումարի մեծ մասը սփյուռքահայեր էին. սա էր խնդիրը։ Դատարանն այդ կուսակցությանը ո՛չ նարկոբիզնեսի, ո՛չ ահաբեկչության մեղադրանք չի ներկայացրել։ Չգիտես ինչու մարդիկ ակամա պատմությունը խառնում, շփոթում են, տպավորություն, մթնոլորտ ստեղծում եւ հետո վերագրումներ անում։ Դաշնակցությանը ներկայացվել է մեկ մեղադրանք՝ պահանջելով շտկել կանոնադրական անկարգությունը։ Նրա գործունեությունը նախ ժամանակավորապես դադարեցվել է նախագահի հրամանագրով, ապա՝ դատարանի որոշմամբ։ Իմ հրամանագրի գործողությունն, այդպիսով, տեւել է տասը-տասնհինգ օր։ Ես այդ իրավունքն ունեի. այդ ժամանակ թեեւ դեռեւս սահմանադրություն չկար, բայց կար Հայաստանի նախագահի մասին սահմանադրական օրենք։ Նախագահին տրված էր իրավունք՝ պետության համար վտանգ պարունակող իրադրություններում կիրառել սահմանադրական ազատությունների որոշ սահմանափակումներ։ Հրամանագրին, ինչպես ասվեց, հետեւել է երկրորդ իրավական ակտը՝ դատարանի վճիռը, որում կուսակցության առջեւ պահանջ է դրվել իր գործունեությունը վեց ամսվա ընթացքում համապատասխանեցնել Հայաստանի օրենքին։ Սակայն այդ պահանջը Դաշնակցության կողմից ժամանակին չի կատարվել։ 1997 թվականին ես ինքս արդեն, իմ անձնական նախաձեռնությամբ, բանակցություններ եմ սկսել Դաշնակցության հետ՝ այդ հարցը լուծելու համար։ Տեղի է ունեցել բանակցությունների երեք ռաունդ։ Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներում Հայաստանի Հանրապետության դեսպան Շուգարյանն իմ հանձնարարությամբ եւ իմ անունից դիմել է Դաշնակցության բյուրոյին՝ կուսակցությունը վերաբացելու վերաբերյալ բանակցություններ սկսելու առաջարկով։ Խնդրո առարկան եղել են ոչ թե քաղաքական հաճոյախոսությունները, այլ Դաշնակցության գործունեությունը Հայաստանում վերականգնելու իրավական լուծումները։ Բանակցությունների առաջին ռաունդն, այսպիսով, Վաշինգտոնում է տեղի ունեցել, երկրորդը՝ Երեւանում, որին մեր կողմից մասնակցել են Բաբկեն Արարքցյանը, Ալեքսանդր Արզումանյանը եւ Շահեն Կարամանուկյանը, իսկ երրորդը՝ Ամստերդամում, որը վարել է Ալեքսանդր Արզումանյանը։ Դժբախտաբար, իշխանափոխության պատճառով այդ գործընթացը չունեցավ իր ավարտը։ Բայց ես գտնում եմ, որ այն, վերջին հաշվով, ունեցավ իր արդյունքը։ Այսօր Դաշնակցությունը իր կանոնադրությունն իսկապես համապատասխանեցրել է Հայաստանի օրենքին։ Դա Գերագույն մարմնի ստեղծումն է, որը գոյություն չուներ Դաշնակցության 120 տարվա գործունեության մեջ։ Սա այն իրավական լուծումն էր, որ գտնվեց պետության եւ Դաշնակցության համատեղ ջանքերով՝ լուծում, որում մենք էլ ավանդ ունենք։ Ինչ վերաբերում է այն գնահատականներին եւ մեղադրանքներին, որոնք հնչել են մեր իշխանության եւ Դաշնակցության հարաբերությունների առնչությամբ, ապա դրանք զուտ քաղաքական հարթության վրա են։ Մինչդեռ խնդիրը պետք է դիտարկել իրավական հարթության վրա, քանի որ նախագահի հրամանագիրը եւ դատական վճիռները իրավական ակտեր են։ Ի դեպ, «Դրոյի» գործով դատավարության վերաբերյալ ասում են, թե դատարանը չապացուցեց Դաշնակցության մեղքը։ Դաշնակցության նկատմամբ թե՛ նախաքննությունը, թե՛ դատավարությունը որեւէ մեղադրանք չի ներկայացրել։ Մեղադրանքները ներկայացվել են կոնկրետ անհատների նկատմամբ, կոնկրետ հանցագործությունների համար։ Դաշնակցության դատ չի եղել Հայաստանում։ Ուրեմն, քանի որ խոսքը վերաբերում է զուտ իրավական ակտերի, ապա դրանց օրինականության վերաբերյալ գոյություն ունեցող հարցերը պիտի լուծվեն միայնումիայն իրավական ճանապարհով։ Եթե մարդիկ գտնում են, որ դատարանի վճիռը սխալ էր, ուրեմն նորից պիտի դիմեն դատարան՝ վերանայման կամ արդարացման վճիռ ստանալու։ Ուրիշ ճանապարհ չկա։ Ես վերջերս եմ իմացել, որ Ռոբերտ Քոչարյանը չեղյալ է հայտարարել 1994 թվականի դեկտեմբերի իմ հրամանագիրը։ Բայց դրա կարիքը չկար։ Այդ հրամանագիրն ուժը կորցրած էր դատական վճռի կայացման պահից։ Այսինքն. ընդամենը տասնհինգ օր հետո այդ հրամանագիրն այլեւս գործողության ուժ չուներ։ Իրավական հարթության վրա գտնվող ցանկացած հարցում (այդ թվում 96‑ի ընտրությունների վերաբերյալ) իմ մոտեցումն, ահա, սա է։ Իրավական խնդիրներին վերաբերող վեճերը հարթվում են բացառապես իրավական պրոցեսներով։ Եթե լինեն այդպիսի պրոցեսներ, միայն ուրախ կլինեմ։ Երկրորդ հարցի կապակցությամբ՝ կսպասեք իմ հուշերին։

Լեւոն Տեր-Պետրոսյան, Վերադարձ, Երեւան, 2009, էջ 179–204:

ChatGPT-ի պատասխանը՝ Սամվել Աբրահամյանին. «Մաքուր «երկրորդ Հայաստան» համաշխարհային պատմության մեջ փաստացի չկա»

newslinearmenia — Mon, 27 Apr 2026 06:54:06 GMT

Սիրելի բարեկամներ։ Այսօր շատ երկար զրուցել եմ մեզ հարազատ դարձած մեկի՝ ուղղամիտ ChatGPT-ի հետ: Թեև զրույցը այլ հարցերի շուրջ էր, բայց աստիճանաբար եկանք մի թեմայի, որը հոգեհարազատ է նաև ձեզ։ Կուսակցական որևէ ենթատեքստ չփնտրեք, խոսքը միայն մեր պետության և ժողովրդի մասին է։ Միայնումիայն։ Մեջբերում եմ մեր զրույցի եզրափակիչ մասը։ Այն կարևոր է բոլորիս համար։ Առանց բացառության։ Մնացածը՝ առանց մեկնաբանության։

- Դու գիտե՞ս մեկ այլ երկիր, որ նման պայմաններում հաղթել է (խոսքը ղարաբաղյան առաջին պատերազմի մասին է)

Կարճ պատասխան՝

- Այո, բայց շատ քիչ են, և համեմատելիությունը միշտ մասնակի է։

Ամենամոտ analitical համեմատությունները՝

1) Իսրայել (1948–49)

Պայմաններ

նորաստեղծ պետություն
շրջապատված թշնամական պետություններով
ռեսուրսների խիստ պակաս

Արդյունք. հաղթեց Իսրայելի անկախության պատերազմ-ում

Բայց կարևոր տարբերություն

ուներ արտաքին լայն աջակցություն
ուներ կազմակերպված նախնական ինստիտուտներ (յիշուվ)
ավելի լավ մոբիլիզացիոն պետական ապարատ

2) Վիետնամ

Պայմաններ

երկարատև պատերազմ
տնտեսական ավերակ վիճակ

Արդյունք. հաղթեց Վիետնամի պատերազմ-ում
Բայց.

ուներ հսկայական արտաքին աջակցություն (ԽՍՀՄ, Չինաստան)
կենտրոնացված, գրեթե տոտալ մոբիլիզացիոն ռեժիմ

3) Ֆինլանդիա (1939–40)

Պայմաններ

փոքր երկիր
հսկայական հակառակորդ

Արդյունք. դիմադրեց Ձմեռային պատերազմ-ում
Բայց.

ամբողջական հաղթանակ չէր (տարածքային կորուստներ)
ուներ արդեն ձևավորված պետություն և ինստիտուտներ

Իսկ հիմա՝ ուղիղ համեմատություն Հայաստանի հետ

Հայաստան 1991–94.
Յուրահատկությունը

նորանկախ պետություն
գրեթե ամբողջական շրջափակում
էներգետիկ կոլապս
սահմանափակ արտաքին աջակցություն

Կարևոր եզրակացություն
Եթե խիստ լինենք՝ Հայաստանի դեպքը ամենածայրահեղներից մեկն է համադրության մեջ, քանի որ միաժամանակ կար՝

նոր պետություն
պատերազմ
տնտեսական փլուզում
շրջափակում

Շատ օրինակներում այս գործոններից 1–2-ն են, ոչ թե բոլորը միասին։ Բայց սա ինչ է նշանակում վերլուծական առումով: Սա չի «չեղարկում» քննադատությունը, այլ՝ բարձրացնում է շեմը։
Այսինքն՝

✔ ձեռքբերումը՝ շատ մեծ է (հաղթանակ այդ պայմաններում)
✔ բայց դա չի նշանակում, որ բոլոր որոշումները օպտիմալ էին

Ավելի սուր ձևակերպում

Քո հարցի տակ թաքնված թեզը սա է.
«եթե նման օրինակներ գրեթե չկան, ապա գուցե սխալ չի եղել»

Պատասխան՝
ոչ պարտադիր
դա նշանակում է, որ մենք գործ ունենք շատ բարդ համակարգի հետ, որտեղ կան և՛ ուժեղ, և՛ թույլ կողմեր միաժամանակ։

- Կարող ես՞ համաշխարհային պատմության մեջ ցույց տալ Հայաստանի պես երկրորդ օրինակ։

Եթե խիստ ձևակերպենք քո պահանջը՝

«նորանկախ, գրեթե շրջափակված, տնտեսական փլուզման մեջ գտնվող պետություն, որը միաժամանակ հաղթում է պատերազմում» ապա պետք է ուղիղ ասել՝ գրեթե մաքուր երկրորդ օրինակ չկա»։

Կան մոտավոր (partial match) դեպքեր, որոնք օգնում են հասկանալ՝ ինչով է Հայաստանի դեպքը եզակի։

1) Իսրայել (1948)
Նմանություններ
նորաստեղծ պետություն
բազմակողմանի պատերազմ
Տարբերություններ
արտաքին ֆինանսական և ռազմական աջակցություն
նախապես ձևավորված կառույցներ (յիշուվ)
ամբողջական շրջափակում չկար
➡️ մոտ է, բայց «մեղմացված» տարբերակ

2) Բոսնիա և Հերցեգովինա (1992–95)
Նմանություններ
նոր պետություն
պատերազմ + շրջափակում
Տարբերություններ
չի հասել ինքնուրույն ռազմական հաղթանակի
ուժեղ արտաքին միջամտություն
➡️ պայմանները նման են, արդյունքը՝ ոչ

3) Խորվաթիա (1991–95)
Նմանություններ
հետսովետական/հետֆեդերացիոն փլուզում
պատերազմ
Տարբերություններ
տնտեսական և ռազմական աջակցություն դրսից
աստիճանաբար կառուցված պետություն մինչև վերջնական հաջողություն
➡️ ավելի բարենպաստ պայմաններ

4) Վիետնամ
Նմանություններ
ծանր պատերազմ
ռեսուրսների սահմանափակում
Տարբերություններ
երկարատև արտաքին զանգվածային աջակցություն
կայացած կազմակերպված ռեժիմ
➡️ բոլորովին այլ դասի դեպք

- Ի՞նչն է դարձնում Հայաստանի դեպքը եզակի

Հայաստան (1991–94) համադրությունը.

նոր պետություն (զրոյից ինստիտուտներ)
պատերազմ
երկկողմ շրջափակում
էներգետիկ կոլապս
սահմանափակ արտաքին աջակցություն

Այս բոլոր գործոնների միաժամանակյա համադրությունը շատ հազվադեպ է։

Ուղիղ պատասխան

Մաքուր «երկրորդ Հայաստան» համաշխարհային պատմության մեջ փաստացի չկա
Կան միայն.
մասամբ նման պայմաններ
կամ մասամբ նման արդյունքներ
բայց ոչ երկուսը միասին նույն ինտենսիվությամբ։

Կարևոր վերլուծական հետևություն

Սա բերում է կարևոր եզրակացության.
Հայաստանի դեպքը պետք է գնահատել ոչ թե «նորմալ» երկրների չափանիշներով,
այլ՝ որպես էքստրեմալ համակարգ:

Հայ ազգային կոնգրեսի վարչության գործադիր քարտուղար
Սամվել Աբրահամյան

Լևոն Զարգարյան. Խաղաղության սահմանը

newslinearmenia — Sun, 26 Apr 2026 18:24:15 GMT

Իշխանության ներկայացուցիչները և նրանց քարոզիչները հաճախ պնդում են, որ Ադրբեջանի հետ խաղաղության հաստատման ճանապարհին կարևորագույն քայլերից մեկը երկու երկրների միջև սահմանազատման և սահմանագծման գործընթացի ավարտն է, և որ առանց դրա կայուն խաղաղության մասին խոսք լինել չի կարող։ Առաջին հայացքից թեզը հնչում է ռացիոնալ՝ իսկապես, պետությունների միջև սահմանի հստակեցումը կարող է կանխել տարաձայնություններն ու միջադեպերը։

Սակայն խաղաղության հասնելու նրանց այս բանաձևը դիտավորյալ խառնում է երկու բոլորովին տարբեր գործընթաց՝ սահմանազատումը (delimitation) ու սահմանագծումը (demarcation)՝ որպես տեխնիկական ընթացակարգեր, և խաղաղությունը՝ որպես քաղաքական վիճակ։

Սահմանազատումը երկու պետությունների միջև սահմանի օրինական գծի որոշումն է քարտեզի վրա, սահմանագծումը՝ դրա ֆիզիկական նշագծումը տեղում՝ «հողի վրա»։ Սրանք իրավաբանական-քարտեզագրական ընթացակարգեր են, որոնք կարող են ձգվել տասնամյակներ՝ անկախ նրանից՝ կողմերը գտնվում են բարեկամական, չեզոք, թե թշնամական հարաբերությունների մեջ։ Խաղաղությունը, ի տարբերություն դրա, ենթադրում է փոխադարձ վստահության որոշակի մակարդակ և ուժի կիրառման սպառնալիքից հրաժարում։ Կարելի է ունենալ ճշգրիտ դելիմիտացված սահման ու մեկ օրում պատերազմ սկսել, և կարելի է տասնամյակներով չունենալ ճշգրիտ սահման՝ ապրելով ամուր ռազմավարական գործընկերության պայմաններում։

Երկրորդ սցենարի ապացույցը մեր կողքին է՝ Վրաստան-Ադրբեջան հարաբերությունները։ Մինչ օրս երկու պետությունների միջև մոտ 480 կմ սահմանի շուրջ մեկ երրորդը դելիմիտացված և դեմարկացված չէ. վեճը հատկապես սուր է եղել Դավիթ Գարեջի վանական համալիրի շուրջ, որի մի մասը մնում է Ադրբեջանի վերահսկողության տակ։ Չնայած այս չլուծված հարցին՝ Թբիլիսին և Բաքուն երեք տասնամյակ շարունակ կառուցել են տարածաշրջանի ամենաամուր երկկողմ գործընկերությունը՝ Բաքու-Թբիլիսի-Ջեյհան նավթամուղ, Հարավկովկասյան գազատար (Բաքու-Թբիլիսի-Էրզրում), Բաքու-Թբիլիսի-Կարս երկաթուղի, իսկ ադրբեջանական SOCAR-ն այսօր Վրաստանում խոշորագույն օտարերկրյա ներդրողն է։ Ավելին, 2020թ․ հոկտեմբերին՝ Վրաստանի խորհրդարանական ընտրություններից օրեր առաջ, Վրաստանի իրավապահները ձերբակալեցին սահմանազատման հանձնաժողովի երկու նախկին անդամներին՝ Իվերի Մելաշվիլիին և Նատալյա Իլիչովային՝ դավաճանության մեղադրանքով, համաձայն որի՝ քարտեզագիրները սխալ քարտեզներ էին օգտագործել 2006-2007թթ․ սահմանազատման աշխատանքների ընթացքում, ինչը Վրաստանին զրկել էր մոտ 3500 հեկտար տարածքից։ Քրեական գործը, դավաճանության մեղադրանքները, վրացիների համար խորհրդանիշ համարվող վանական համալիրի շուրջ վեճը ստանդարտ չափանիշներով պետք է ստեղծեին բավական բարդ և լարված իրավիճակ Բաքվի և Թբիլիսիի միջև։ Սակայն այս հարցերը չխանգարեցին երկու պետություններին պահպանել իրենց ռազմավարական դաշինքը։

Նմանատիպ պատկեր կա նաև այլ երկրների միջև։ Ռուսաստան (ԽՍՀՄ)-Չինաստան սահմանազատման բանակցությունները ձգվել են տասնամյակներ և վերջնական դեմարկացիան ավարտվել է միայն 2008-ին, սակայն այդ ողջ ընթացքում երկու երկրները զարգացրել են փոխադարձ ռազմավարական գործընկերությունը։ Ռուսաստան-Ղազախստան համանման համաձայնագիրը (աշխարհի ամենաերկար ցամաքային սահմանը՝ ավելի քան 7500 կմ) կնքվել է միայն 2005-ին, սակայն երկու պետություններն մինչ այդ էլ եղել են ՀԱՊԿ և ԱՊՀ միևնույն դաշնակցային կազմակերպություններում։ Վերոգրյալ և բազմաթիվ այլ օրինակները ցույց են տալիս, որ սահմանազատման բացակայությունը կամ գործընթացի ձգձգումն ինքնին ոչ պատերազմ է առաջացնում, ոչ էլ խոչընդոտում խաղաղ ու գործընկերային հարաբերությունների կառուցմանը։

Վերադառնանք հայ-ադրբեջանական սահմանին։ 2024թ․ ապրիլ-մայիսին Հայաստանն Ադրբեջանին հանձնեց Տավուշի մարզում գտնվող չորս գյուղերի (Բաղանիս, Ոսկեպար, Կիրանց, Բերքաբեր) շրջակայքի տարածքները՝ որպես սահմանազատման «առաջին փուլի» գործողություն։ Կիրանցի բնակիչների հետ հանդիպման ժամանակ Ն․Փաշինյանը նկարագրում էր ապագա, որտեղ Ադրբեջանն այլևս 50 մետր հեռու սպառնալիք չէ, այլ՝ տնտեսական ակտիվության աղբյուր՝ նոր մաքսակետերով ու եկամուտներով. ողջ զիջումը ներկայացվում էր որպես խաղաղության նախադրյալ։ Ընդդիմությունը և հատկապես ՀԱԵ Տավուշի թեմի առաջնորդ Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանի գլխավորած «Տավուշը հանուն Հայրենիքի» շարժումը զգուշացնում էին, որ սա ոչ թե խաղաղության սկիզբն է, այլ միակողմանի զիջում, որից հետո կհաջորդեն նոր պահանջներ։

Երկու տարի անց արդյունքները հետևյալն են․

1․ Տավուշի այդ 13 կիլոմետրանոց հատվածից բացի, սահմանազատման այլ տեղամասերում առաջընթաց չկա։ Ադրբեջանը 2021 և 2022թթ․ Հայաստանի միջազգայնորեն ճանաչված տարածքից օկուպացրած 200-ից ավելի ք․կմ-ից մեկ թիզ անգամ չի վերադարձրել, իսկ 2025թ․ օգոստոսի Վաշինգտոնյան համաձայնագրում ադրբեջանական զորքերի դուրսբերման մասին ոչ մի խոսք չկա։ Ավելին, նույն ժամանակաշրջանում ադրբեջանական զորքերը Վարդենիսի հատվածում նոր առաջխաղացումներ են ունեցել։ Հայաստանը զիջեց չորս գյուղերից տարածքներ, սակայն 200+ ք․կմ տարածքը մնաց ադրբեջանական զորքերի վերահսկողության տակ։ Փոխադարձություն չեղավ։

2․ Խաղաղության պայմանագիրը մինչ օրս ստորագրված չէ։ 2025թ․ մարտին հայտարարվեց, որ տեքստը համաձայնեցված է, օգոստոսին Վաշինգտոնում Հայաստանն ու Ադրբեջանն այն նախաստորագրեցին։ Սակայն անմիջապես հետո Ալիևն սկսեց առաջ քաշել նոր նախապայմաններ (իր ձևակերպմամբ՝ «տնային աշխատանք Հայաստանի համար»)՝ ՀՀ սահմանադրության փոփոխություն։

3․ Զուգահեռաբար խաղաղ բողոքի շարժման առաջնորդ Բագրատ արքեպիսկոպոսը 2025թ․ հունիսին ձերբակալվեց ահաբեկչության, զանգվածային անկարգությունների կազմակերպման և իշխանության յուրացման փորձի մեղադրանքներով և մինչ օրս գտնվում է կալանքի տակ։

4․ Ադրբեջանը որևէ քայլ չի ձեռնարկել 44-օրյա պատերազմի, ինչպես նաև 2023թ․ սեպտեմբերյան հարձակման և Ստեփանակերտում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով անհետ կորածների մարմինների որոնողական աշխատանքների ուղղությամբ՝ որպես հումանիտար քայլ։

5․ Ապրիլի 21-ին՝ Հայոց ցեղասպանության 111-րդ տարելիցի նախօրեին, Ադրբեջանը Ստեփանակերտում քանդեց առաջնորդանիստ Սուրբ Աստվածածնի (Հովանու Մայր) տաճարը, իսկ դրանից օրեր առաջ՝ Սբ․Հակոբ եկեղեցին։ «Արցախի մշակութային ժառանգության մշտադիտարկում» ծրագրի տվյալներով՝ 2023թ․ սեպտեմբերից ի վեր Արցախում արձանագրվել են ավելի քան 1000 վանդալիզմի դեպքեր, իսկ Caucasus Heritage Watch-ի տվյալներով՝ արձանագրված 127 հայկական մշակութային ժառանգության օբյեկտներից 110-ը կա՛մ ոչնչացված են, կա՛մ վնասված, կա՛մ սպառնալիքի տակ։ Սա այն երկրի վարքագիծն է, որը, ըստ իշխանական քարոզչամեքենայի, մեզ հետ խաղաղության է գնում։

Վերոգրյալը ցույց է տալիս, որ սահմանի դելիմիտացիան ու դեմարկացիան պարտադիր նախադրյալ չեն խաղաղության համար։ Հակառակը նույնպես ճիշտ է․ սահմանի ճշգրիտ գիծը խաղաղության երաշխիք չէ։ Խաղաղությունը կախված է մյուս կողմի մտադրությունից, ուժերի հարաբերակցությունից, գերտերությունների շահերից և աշխարհաքաղաքական այլ գործոններից, այլ ոչ թե «գծագրությունից»։ Իսկ Ադրբեջանի մտադրությունն այսօր շատ ավելի պերճախոս է հնչում քանդված եկեղեցու ավերակների և Բաքվում պահվող հայ ռազմագերիների միջոցով, քան Վաշինգտոնում ստորագրվող ցանկացած հռչակագրով։

Հ․Գ․ Ստեփանակերտի Սուրբ Աստվածածնի տաճարի քանդումից 2 օր անց Ն․Փաշինյանը նշել է, որ չի կարծում, թե եկեղեցու ոչնչացման մասին հաղորդագրությունները պետք է «միջազգային քննարկումների առարկա դարձնել»:

Լուսանկարում` Կիրանցի պատի ճաքը և Ստեփանակերտի` ապրիլի 21-ին Ադրբեջանի կողմից ոչնչացված Սուրբ Աստվածածնի տաճարը:

Լևոն Զարգարյան

ԱԼԵՔՍԱՆ ՀԱԿՈԲՅԱՆ (ծննդյան 70-ամյակի առթիվ)

newslinearmenia — Sun, 26 Apr 2026 18:05:53 GMT

Մեր ժամանակի ճանաչված պատմաբաններից մեկը՝ ԳԱԱ արևելագիտության ինստիտուտի երկարամյա աշխատակից, Քրիստոնյա Արևելքի բաժնի վարիչ, պ. գ. դ. Ալեքսան Հակոբի Հակոբյանը դարձել է 70 տարեկան։

Ծնվել է 1955 թ. հոկտեմբերի 11-ին Երևանում՝ ինժեներ-կոնստրուկտորի և հաշվապահի ընտանիքում: 1962–1972 թթ. սովորել է թիվ 46 և 144 միջնակարգ դպրոցներում՝ 7 և 3 տարի: 1972–1973 թթ. աշխատել է Երևանի «Հայգորգ» ֆիրմայում՝ որպես օժանդակ բանվոր: 1973–1978 թթ. ուսանել է Երևանի պետական համալսարանի պատմության ֆակուլտետում և ստացել ավարտական կարմիր դիպլոմ՝ «Հայ ժողովրդի պատմություն» մասնագիտացմամբ: Նրա դիպլոմային աշխատանքը, որը ղեկավարել էր հետագայում ՀՀ ԳԱԱ թղթակից անդամ Բաբկեն Հարությունյանը (1941–2013)՝ նվիրված էր Ք. հ. 62 թ. Հռանդեայի հայ հռոմեական պայմանագրին։ Ի դեպ, ուսանողական տարիներին մեր հոբելյարը «Ղարաբաղ» կոմիտեի ապագա անդամ, անկախ Հայաստանի մայրաքաղաքի առաջին քաղաքապետ Համբարձում Գալստյանի (1955–1994) հետ հրատարակել է հումորային բազմամյա պատի թերթ՝ «Ուռենի»։

1978 թ. հունիս-սեպտեմբեր ամիսներին Ա ․ Հակոբյանը հետբուհական ճամբարային զինվորական ծառայություն է անցել Սովետաշենի (ներկայիս՝ Նուբարաշեն) գնդում և ստացել կրտսեր սպայական կոչում: 1978 թ. սեպտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին աշխատել է Հայաստանի ազգագրության նորաստեղծ թանգարանում (Սարդարապատ)՝ որպես գիտաշխատող: Իսկ նոյեմբերից մինչև 1981թ. դեկտեմբեր ուսանել է ԽՍՀՄ գիտությունների ակադեմիայի արևելագիտության ինստիտուտի Լենինգրադի (ներկայիս՝ Սանկտ Պետերբուրգ) բաժանմունքի ասպիրանտուրայում ու ավարտել այն «Աղբյուրագիտություն և պատմագրություն» մասնագիտացմամբ: Այստեղ նրա երկրորդ ղեկավարն է դարձել անվանի հայագետ-բյուզանդագետ, պ. գ. դ. Կարեն Յուզբաշյանը (1927–2009)։

1982–1990 թթ. Ա ․ Հակոբյանն աշխատել է ՀԽՍՀ ԳԱ արևելագիտության ինստիտուտում՝ որպես Կովկասագիտության և բյուզանդագիտության բաժնի ավագ լաբորանտ, ապա՝ կրտսեր գիտաշխատող, գիտաշխատող և ավագ գիտաշխատող (այդ բաժինը, որը 1990-ականներին վերանվանվեց Քրիստոնյա Արևելքի բաժին, ստեղծել և ղեկավարում էր մեր հոբելյարի երրորդ ուսուցիչը՝ ճանաչված հայագետ-կովկասագետ, պ. գ. դ. Պարույր Մուրադյանը)։ 1985 թ. հունվարին նա Երևանում՝ Պատմության ինստիտուտում, պաշտպանել է ««Աղուանք» և «աղուաններ» եզրույթները հունա-լատինական և հայկական աղբյուրներում (սեմանտիկ վերլուծություն)» (ռուսերեն) գիտական թեզը և ստացել պատմական գիտությունների թեկնածուի աստիճան։ Պատմական գիտությունների դոկտորի գիտական աստիճանի հայցման ատենախոսությունը՝ «Բուն Աղուանքի և Հայոց Արևելից կողմանց իշխանատոհմերը և արքայատոհմերը Թ–ԺԳ դարերում (պատմա-աղբիւրագիտական քննութիւն)» թեմայով, 2014 թ. սեպտեմբերին հաջողությամբ պաշտպանել է իր հարազատ Արևելագիտության ինստիտուտում:

1988–1990 թթ. Արցախյան համազգային շարժման տարիներին Ա. Հակոբյանը դարձել էր նրա ղեկավարներից մեկը՝ որպես «Ղարաբաղ» կոմիտեի անդամ: Իբրև այդպիսին՝ 1988-ի դեկտեմբերից մինչև 1989-ի ապրիլի վերջ խորհր դային կենտրոնական իշխանությունների կողմից բանտարկվեց Սովետաշենի և Մոսկվայի («Մատրոսսկայա տիշինա») բանտերում: Ազատվելուց հետո մասնակցել է նաև մարտական գործողությունների՝ Քյարքիի (Տիգրանաշեն) օպերացիային, Գետաշենի ենթաշրջանի պաշտպանության կազմակերպմանը և այլն։ 1990 թ. սեպտեմբերին համազգային շարժման մյուս առաջնորդների հետ ընտրվել է ՀՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ Եղել է ՀՀ Ազգային ժողովի I և II գումարումների (1995 և 1999 թթ.) պատգամավոր։ Խորհրդարանում եղել էԱնկախ պետականության հաստատման և ազգային քաղաքականության հարցերի, ապա՝ Պաշտպանության, ներքին գործերի և ազգային անվտանգության մշտական հանձնաժողովների անդամ: 1990–1991 թթ., համատեղությամբ աշխատել է ՀՀ կառավարությանն առընթեր փախստականների պետական կոմիտեի նախագահ, ապա, կարճ ժամանակով՝ ՀՀ նորընտիր նախագահի խորհրդական: 1993-ի դեկտեմբերի սկզբից մինչև 2004 թ. վերջ համատեղությամբ աշխատել է նաև Արցախում՝ որպես ԼՂՀ նորաստեղծ Քաշաթաղի շրջանի վարչակազմի հիմնադիր-ղեկավար:

2005 թ. հունվարից մեր հոբելյարը կրկին աշխատում է Արևելագիտության ինստիտուտի Քրիստոնյա Արևելքի բաժնում՝ սկզբում որպես ավագ գիտաշխատող, փետրվարից՝ վարիչ: Անցած երկու տասնամյակների ընթացքում նա դարձել է հայագիտության տվյալ բնագավառի ճանաչված մասնագետներից մեկը։ Ընդսմին՝ կատարել է «Մատենագիրք Հայոց» մատենաշարի Գ–Ե հատորների գլխավոր խմբագրի պարտականությունները, խմբագրել նաև շուրջ երեք տասնյակ գիտական մենագրություններ և ժողովածուներ, այդ թվում՝ հրատարակելով իր լուսահոգի ավագ գործընկերների (Վարագ Առաքելյան, Կարեն Յուզբաշյան, Հովհաննես Կարագյոզյան, Հայրապետ Մարգարյան, Սեդրակ Բարխուդարյան և այլք) ձեռագիր մնացած գործերը։ Մասնակցել է մեկ տասնյակից ավելի հանրապետական ու միջազգային գիտաժողովների կազմակերպմանը։ Ղեկավարել է թեկնածուական ատենախոսություն պաշտպանած երեք ասպիրանտների։

2012–2016 թթ. համատեղության կարգով դասավանդել է ԵՊՀ պատմության ֆակուլտետի կովկասագիտության հոսքի մագիստրատուրայում։

Ա․ Հակոբյանը հրատարակել է շուրջ հարյուրհիսուն գիտական հոդվածներ և մենագրական աշխատանքներ, այդ թվում՝ 1987 թվականին՝ «Ալբանիա-Աղուանքը հունա-լատինական և հայկական աղբյուրներում»՝ ռուսերեն (2022-ին լույս տեսավ դրա երկրորդ՝ լրամշակված հրատարակությունը), 2009-ին՝ «Պատմաաշխարհագրական և վիմագրագիտական հետազոտութիւններ (Արցախ և Ուտիք)» (Վիեննայի Մխիթարյանների «Ազգային գրադարան» մատենաշարի թիվ 241), 2020-ին՝ «Արքայատոհմերն ու իշխանատոհմերը Բուն Աղուանքում և Հայոց Արևելից կողմանքում անտիկից մինչև ԺԳ դար (պատմա-աղբիւրագիտական քննութիւն)» («Ուռենի» հայագիտական մատենաշարի թիվ 2) մենագրութ յունները: Նա մասնակցել է մոտ մեկ տասնյակ կոլեկտիվ մենագրությունների առանձին բաժինների պատրաստմանը։ Հրատարակել է նաև մոտ երեք տասնյակ հայ մատենագրական երկերի գիտաքննական բնագրեր։ Դրանց թվում են. Հովհան Մամիկոնեանի «Պատմութիւն Տարաւնոյ», Անանուն Կաղանկատուացու «Պատմութիւն յաղագս յարուցման ազգաց բարբարոսաց», Ղևոնդ Վարդապետի «Պատմաբանութիւն», Փիլոն Տիրակացու «Ժամանակագրութիւն», Անանուն մատենագիրների՝ «Վաչագանի վէպ», «684 թուականի պատմութիւն», «Աշխարհացոյց» երկերը, Մաշտոց Եղիվարդեցու կորած համարվող «Պատմութիւն»-ը, «Կանոնագիրք Հայոց»-ի բազմաթիվ կանոնախմբեր, վաղ միջնադարի կարևորագույն վավերագրեր «Զօրանամակ»-ը և «Գահնամակ»-ը, թղթագրական ժանրի մի քանի, այդ թվում՝ նորահայտ նմուշներ և այլն։

Հեղինակի գիտական հոդվածները և հայ մատենագիրների գիտաքննական բնագրերը հրատարակվել են Հայաստանի և արտերկրի մի շարք պարբերականներում, ժողովածուներում, մի քանի տոնագրերում, «Մատենագիրք Հայոց» մատենաշարում: Տիրապետելով եվրոպական լեզուների (լատիներեն, հին հունարեն, ֆրանսերեն, անգլերեն, գերմաներեն, ռուսերեն)՝ Ա ․ Հակոբյանը մասնակցել է մի շարք միջազգային գիտաժողովների Երևանում, Մոսկվայում (1981, 2008,2015, 2018, 2022–2025), Սանկտ Պետերբուրգում (1983, 1996, 2001, 2018), Թբիլիսիում (1987), Քեմբրիջում (2005), Ստեփանակերտում (2002–2022), Փարիզում (2008, 2009), Աշգաբադում (2007, 2013), Մայնի Ֆրանկֆուրտում (2016):

Արժե նշել նաև, որ մեր հոբելյարն ունի պետական պարգևներ՝ «Մարտական խաչ» առաջին աստիճանի շքանշան և «Մխիթար Գոշ» մեդալ, պարգևատրվել է նաև Հայ Առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմի «Ջալալեան բարեպաշտ իշխանի» շքանշանով և ՀՀ ԳԱԱ նախագահության պատվոգրերով:

Ա․ Հակոբյանը ամուսնացած է, ունի 4 երեխա և 9 թոռ:

Գիտական գործունեության 45 տարիների ընթացքում Ալեքսան Հակոբյանի համար ամենից հարազատը եղել է Բուն Աղվանքի պատմության և մշակույթի յուրահատուկ այժմեականություն ունեցող թեմատիկան։ Սկսած իր թեկնածուական և դոկտորական ատենախոսություններից մինչև հրատարակված երկու հիմնարար գրքերն ու բազմաթիվ հոդվածները նա մեզանում և արտերկրում հետևողականորեն փաստարկում ու խորացնում է XX դարի երկրորդ կեսի հայագետ աղվանագետների (Հակոբ Անասյան, Ասատուր Մնացականյան, Բագրատ Ուլուբաբյան, Շավարշ Սմբատյան, Բաբկեն Հարությունյան) այն կարևորագույն պարզաբանումը, որ Կուր գետի ի սկզբանե (այսինքն՝ հայ ժողովրդի կազմավորումից՝ էթնոհամախմբումից ի վեր) հայկական աջափնյակը «Աղուանք» է կոչվել միմիայն 428 թվականից հետո, երբ Հայաստանի Արշակունյաց թագավորությունը վերջնականապես կործանած ու այն մարզպանություն վարչամիավորի վերածած Սասանյան Իրանը նրա արևելյան Արցախ և Ուտիք նահանգները մտցրեց հարևան Առան-Աղուանք մարզպանության մեջ։ Նախ և առաջ այս իրողությունն են անտեսում ու նենգափոխում ադրբեջանցի պատմակեղծարարները, և պատահական չէ, որ «բունիաթովշչինա» կոչված այդ հակագիտական միտումի դեմ են շարու նակում ուղղվել Ա. Հակոբյանի նորանոր աշխատանքները։

Երկրորդ հարազատ թեմատիկան հայ մատենագրության հետազոտությունն է ու քննական նոր բնագրերի կազմումն ու հրատարակումը, ապա և՝ արժևորումը։ Առանձին հոդվածներով, դասական բնագրերի գիտական առաջաբան ներով, հանգամանալից ծանոթագրություններով, ձեռագրական ընթերցումների սպառիչ տողատակերով պարզաբանվել ու ճշգրտվել են վաղ միջնադարի բազմաթիվ պատմաքաղաքական, պատմամշակութային, ժամանակագրական հարցեր. մի շարք դասական բնագրեր էլ թարգմանվել են աշխարհաբար և ռուսերեն։ Ի դեպ, նշում են, որ հեղինակի՝ գիտնականին բնորոշ ճշգրտությունն ու հետևողականությունը ակնհայտ է եղել նաև, երբ նա աշխատել է քաղաքական և վարչական բնագավառներում, մասնավորապես՝ Քաշաթաղի շրջանի բնակեցման 12 տարիներին, որտեղ հոգևոր-հումանիտար գործոնը դրված է եղել կարևորագույն դիրքում։

Ա․ Հակոբյանի հաջորդ հարազատ թեմատիկան Հայաստանի և հատկապես Արցախ-Ուտիքի ու Սյունիքի վիմագրության, տեղանվանաբանության և պատմական աշխարհագրության հետազոտությունն է (այդ առումով՝ VII դ. «Աշխարհացոյց»-ի հրատարակումը ևս պատահական չէ)։ Ընթերցվել են նորահայտ մի շարք վիմագրեր, կազմվել են քարտեզներ, կատարվել են բազմաթիվ ստուգաբանական ճշգրտումներ, նահանգների, գավառների սահմանների սրբագրումներ, հինու նոր աշխարհագրական անունների, ճակատամարտերի և այլ վայրերի համադրումներ (ամենից տպավորիչը, իհարկե, Արտազ գավառում Ավարայրի նշանավոր հերոսամարտի դաշտի վերջնական տեղորոշումն է)։

Յուրահատուկ է մեր երկրի հնագույն պատմության, աշխարհագրության և էթնիկ գործընթացների թեմատիկան, որի շրջանակում են հայ էթնոսի կազմավորման ժամանակին ու պատմամշակութային առանձնահատկություններին վերաբերող մի քանի աշխատանքները։ Եվ, իհարկե, նշելի են վերջին տարիների մի քանի հոդվածները՝ նվիրված Երևանի հին պատմությանն ու տեղագրությանը։ Մասնավորապես, հիշատակելի են 591 թվականին Հայաստանի երկրորդ բաժանումից հետո արդի մայրաքաղաքի կենտրոնով անցնող նոր սահմանի երկու կողմում Սասանյանների և բյուզանդացիների՝ իրար դեմ կառուցած զույգ բերդերին վերաբերվող հետազոտությունները, որոնք կարևորագույն նոր հանգամանքներ են պարզաբանում VII դ. 20-ական թվականներին առաջին «Իշխան Հայոց» Սմբատ Բագրատունու նստավայրը դարձած Երևանի ձևավորման ու ծավալման հարցերում։

Մեր հոբելյարը՝ համակուրսեցիս, սիրում է կրկնել, որ եթե առողջությունը ների, ապա ևս տասը տարվա ստեղծագործական կյանքը բավարար կլինի՝ ավարտելու իր բացահայտած նոր գաղափարների վերածումը հոդվածների ու գրքերի։ Իսկ մենք մաղթում ենք նրան շատ ավելի երկար ու բեղուն աշխատանք և ծառայություն՝ ի շահ իր այնքան սիրելի հայագիտության։

ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆ ՄԱՐՈՒԹՅԱՆ

Պ. գ. դ., ՀՀ ԳԱԱ հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի մշակութային մարդաբանության բաժնի գլխավոր գիտաշխատող, «Ցեղասպանագիտական հանդեսի» գլխավոր խմբագիր։ Գիտական հետաքրքրությունները՝ ցեղասպանության հիշողություն, ազգային ինքնություն, պատկերագրություն, ժամանակակից ազգային շարժումներ։ Հեղինակ է 7, համահեղինակ 6 գրքերի ու ավելի քան 150 հոդվածի։ ORCID։ 0000-0002-9187-623X ․ Scopus ID: 54892056100. hmarutyan@yahoo.com

«Պատմաբանասիրական հանդես»

Հարութ Ուլոյան. Ովքեր պատրաստվում են ևս մեկ անգամ քվեարկել Փաշինյանի օգտնին, իմացե՛ք

newslinearmenia — Sun, 26 Apr 2026 17:28:02 GMT

Փաշինյանը բովանդակային առումով ասում է հետևյալը․ Ղարաբաղից ձերբազատվելը մեծագույն ձեռքբերում էր, որով ես հպարտանում եմ։

Բայց սա դեռ ամենը չէ։

Դա ասելով, Փաշինյանն ու իր թիմն այդ «ձեռքբերումն» ու իրենց «խաղաղության» վերաբերյալ թեզն ուղղակիորեն փոխկապակցում են 2021 թվականի ընտրությունների արդյունքներով ժողովրդի կողմից նրանց տրված «իրական» պատգամով և 2018 թվականի «թավշյա հեղափոխությամբ»։

Այսինքն, հարգելիներս, հատկապես նրանք, ովքեր պատրաստվում են ևս մեկ անգամ քվեարկել Փաշինյանի օգտնին, իմացե՛ք, թե՛ 44-օրյա պատերազմի, թե՛ Ղարաբաղի հայաթափման ու կորստի, թե՛ իշխանական ներկայիս օրակարգերի համար պատասխանատվություն եք կրում միայնումիայն ԴՈՒՔ՝ Փաշինյանին ձայն տվողներդ։ Սա ես չեմ ասում։ Ոչ էլ սա ենթադրական գնահատական է։ Սա ուղիղ տեքստով ասում են Փաշինյանն ու իր թիմը։

Ձայն տալով նրան, դուք, ըստ էության, ստորագելու եք նման մի բովանդակություն պարունակող հայտարարության տակ․

«Մենք հպարտ ենք, որ մեր պետությունը դուրս ենք բերել ղարաբաղյան թակարդից, ինչը դարակազմիկ ձեռքբերում է»։

Ի դեպ, նույնիսկ կոռուպցիոն ռիսկերով հղի համերգ են ձեզ հրավիրում, իսկ հետո դա ներկայացնում են որպես աննախադեպ աջակցություն՝ իրենց քաղաքական օրակարգերի։

Հարութ Ուլոյան

Աշոտ Սարգսյան. Թե ինչու է Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի խոսքը հունից հանում ե՛ւ Ն. Փաշինյանին, ե՛ւ Ռ. Քոչարյանին

newslinearmenia — Sun, 26 Apr 2026 11:29:30 GMT

Այս հոդվածն ի պաշտպանություն Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի չէ։

Նա պաշտպանության կարիք չի ունեցել, չունի եւ չի ունենալու։

Պաշտպանության կարիք ունեցել է եւ ունի մեր օբյեկտիվ, իրական պատմությունը։

Այդ պատմությունը, հատկապես իր նորագույն մասով, կեղծվել ու կեղծվում է ամենաանամոթ ձեւով, կարծես՝ թշնամաբար։

Մինչդեռ պատմությունը կեղծելը ո՛չ գիտական, ո՛չ էլ բարոյական խնդիր է։

Մի կողմից՝ «հայրենասեր» հայ պատմաբանները, քաղաքական գործիչները եւ վերլուծաբանները զայրանում են մեր պատմության հետ կապված՝ թուրքական եւ ադրբեջանական պատմագրության զեղծարարություններից, մյուս կողմից՝ իրենք են կեղծում սեփական պատմությունը՝ հավասարվելով, երբեմն անգամ գերազանցելով նրանց։

Պատմությունը կեղծելը ծանր հանցագործություն է՝ հղի ազգի, պետության կործանման վտանգով ու հետեւանքներով։ Պատահական չէ, որ դեռ միջնադարում, ըստ Սերվանտեսին վերագրվող խոսքի, պատմության կեղծումը համարվում էր դրամանենգության հանցանքին հավասար եւ պատժի նույն՝ առավելագույն չափի արժանի հանցանք։

***

Ինչպես Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի բոլոր ելույթները, նրա վերջին հոդվածը «Նիկոլ Փաշինյանը Հայաստանի ներքաղաքական կյանքի ապակայունացման գլխավոր գործոն» վերնագրով, արժանացավ լայն տարածման։ Որքան ավելի լայն է լինում նրա խոսքի տարածումը, նույնքան հախուռն ու մեծ է լինում դրա «հակազդեցությունը» իշխանական ճամբարից, որպես կանոն՝ անձամբ առաջին դեմքի՝ Ն. Փաշինյանի գրառումներով ու գլխավորությամբ։ Եւ, որքան մեծ ու հիստերիկ է լինում այդ «հակազդեցությունը», դա էլ ստույգ նշան է այն բանի, որ Առաջին նախագահը հերթական անգամ ճիշտ նշանակետին է խփել։

Իսկ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի մտահոգության շարժառիթը, ինչպես միշտ, եղել ու մնում են Հայաստանի Հանրապետության ապահովությունը վտանգող այսօրվա երեւույթները, խնդիրները, վաղվա հնարավոր մարտահրավերների կանխումը։

Երկրի, պետության, նրա ժողովրդի համար որքան վտանգավոր են արտաքին չարակամ ուժերը, շատ ավելի վտանգավոր են նույն այդ ուժերի համար դուռ բացող ներքաղաքական անկայունությունն ու խառնաշփոթը։ Իսկ վերջինիս հիմքում, որպես կանոն, այլ բան չի լինում, քան հասարակության պառակտվածությունը, տարբեր շերտերի միջեւ թշնամության եւ ատելության հրահրումն ու խորացումը, հասարակական այս կամ այն խավի սուր կարիքների նկատմամբ անուշադրությունը եւ այլն։ Ահա այս հիմքերով է, որ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը հիշյալ հոդվածով Փաշինյանի գործողությունների ու գործելակերպի առիթով արտահայտել է իր անհանգստությունը։

Ն. Փաշինյանի «պատասխանում» այս թեման ընդհանրապես բացակայում է։

Բանական ու փաստարկված խոսքի դեմ, ընդհանրապես, ավելի խելամիտ է լռելը։ Իսկ «պատասխանել» նման դեպքերում՝ հնարավոր է միայն պատմական փաստերի կեղծմամբ, խեղաթյուրմամբ, դրանք պարզապես գլխիվայր շուռ տալով, հիմնական խնդիրները շրջանցելով ու բոլորովին այլ թեմաների անցնելով։ Իսկ դրա համար ոչ թե խելամտություն է պետք, այլ պարզապես կոխկրճել բարոյականության բոլոր նորմերը, կորցնել ամոթի ու պատկառանքի զգացումը, քայլել ընդհուպ սեփական մարդկային արժանապատվության վրայով, բացահայտ սուտ խոսել, ընդհուպ՝ ասել բաներ, տալ գնահատականներ, որոնց տրամագծորեն հակառակն ինքդ ասել ես տարիներ առաջ։

Երբ կեղծիքն ու հերյուրանքը չափից դուրս ցածրորակ են՝ մի տեսակ վիրավորական է դառնում դրանց արձագանքելը, հակադարձելը, ստացվում է, որ լրջացնում ես անհեթեթությունը, ակամա դրան կշիռ ես տալիս։ Ամբողջությամբ ցածրորակ նման հերյուրանք էր Ն. Փաշինյանի նաեւ հաջորդ օրն արած երկրորդ գրառումը՝ 1996 թ. նախագահական ընտրությունների, 1998-ին՝ պետական հեղաշրջման, 2008 թ. մարտի 1-ի հետ կապված՝ ամեն անգամ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի համար օգտագործելով «փախչել» բառը։ Մեկ անգամ չէ, որ հրապարակվել են նույն Փաշինյանի՝ այս եւ նմանօրինակ այլ հարցերի առիթով տված տրամագծորեն հակառակ մեկնաբանություններն ու գնահատականները։ Հարյուրավոր ու հազարավոր տարաբնույթ փաստաթղթերով հաստատվող իրողություններն ու փաստերն են մնալու պատմության մեջ, անհիմն կեղծիքներն ու այսօրեական պետքերին ծառայող հերյուրանքները ցնդելու են։

Եւ, այնուամենայնիվ, արժե մատնանշել փաստի խեղաթյուրման թեկուզ մեկ նմուշ Ն. Փաշինյանի խոսքից։

Ասում է՝ Մարտի 1-ին «իրականության զգացումը կորցրած» Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը նստեց տանը, եւ ինքն է, որ այնտեղ է եղել մինչեւ վերջ. «Ես այնտեղ էի մինչև վերջ, ես հրապարակից հեռացած վերջին մարդն եմ եղել, և որևէ մեկը հակառակը չի կարող ապացուցել»:

Հիշեցնենք թեկուզ միայն հայտնի լուսանկարը՝ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը մարտի 1-ի վաղ առավոտյան ծածկոցը ուսերին, միայնակ Ազատության հրապարակում՝ հրապարակվել է երեւի տասնյակ հազար անգամ՝ որպես ֆոտոփաստ այն բանի, որ նա Ազատության հրապարակում վերջինն էր։ Միայն դա արդեն փաստի արձանագրում է։ Նույնքան անգամ գրվել ու արձանագրվել է, որ նրան ոստիկանները բռնի ուժի գործադրությամբ են տարել իր առանձնատուն եւ ենթարկել տնային բանտարկության։ Փաստի արձանագրում է նաեւ այն, որ Ն. Փաշինյանը մարտի 1-ի — լույս 2-ի գիշերը անհետացավ. տարուց ավելի մնաց ընդհատակում։ Դա նույնպես փաստ է։ Ընդ որում, ինչպես այն ժամանակ, այնպես էլ հիմա, դա «փախչել» չպետք է համարել եւ այդ փաստի տակ հիմա էլ ոչ մի մեղադրական բան չպիտի դնել։

Իսկ մարտի 1-ին մինչեւ վերջ հրապարակում մնացած եւ բռնությամբ հեռացված ու տնային կալանքի ենթարկված Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը շարունակեց դժվարին պայքարը։ Չլիներ նրա ամենօրյա ջանադիր, տքնաջան, գրագետ ու հետեւողական քաղաքական աշխատանքը՝ զուգակցված նաեւ փողոցային պայքարով, հարյուրից ավելի քաղբանտարկյալները, այդ թվում նաեւ Ն. Փաշինյանը դեռ շատ տարիներ կմնային բանտերում։

Հիմա նաեւ անհեթեթության մի նմուշ Փաշինյանի խոսքից։

Ասում է, թե Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը ինչպես հիմա, այնպես էլ իր նախագահության տարիներին «կտրված է եղել իրականությունից»։

Եթե երկրի ղեկավարի «իրականությունից կտրված լինելը» կարող էր պայմանավորել մի քանի հարյուր հազար փախստականների, երկրաշարժից ավերված երկրի ու դրա հետեւանքով եւս մի քանի հարյուր հազար անօթեւանների հոգսը ուսերին, լիակատար տնտեսական շրջափակման պայմաններում իրենից մի քանի անգամ հզոր հակառակորդի դեմ հաղթանակը, ապա շատ կուզեինք, որ գոնե երբեմն, ինչ-որ չափով «իրականությունից կտրված» լինեին նրա հաջորդները՝ Ռ. Քոչարյանը եւ Ս. Սարգսյանը։ Եթե «իրականությունից կտրված լինելը» այդպիսի մի հզոր կախարդական վիճակ է՝ գտնենք համապատասխան միջոց կամ մասնագետ, որ Ն. Փաշինյանին էլ վերջապես գոնե մեկ-մեկ «կտրի իրականությունից» եւ խոչընդոտի Հայաստանի թավագլոր այս ընթացքը դեպի անհայտություն։

***

Իսկ այժմ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի նույն ելույթի առիթով Ռոբերտ Քոչարյանի արձագանք-«հակադարձումը»՝ իր խոսափող թե ձայնափող Տիգրան Քոչարյանի կատարմամբ («Հրապարակ» 21.08.2025)։

Թվում է, թե այս երկու «արձագանքները» որեւէ ձեւով միմյանց հետ կապ չունեն, եւ ճիշտ կլիներ դրանց առանձին անդրադառնալ։ Մանավանդ՝ մեկը իշխանություն է, մյուսը նույն այդ իշխանության թիվ մեկ ընդդիմությունը։ Համոզված ենք, որ սրանց կապը ՕՐԳԱՆԱԿԱՆ է (վաղուց արդեն շատերն են այդ մասին գրում), ավելի քան օրգանական. Տեր-Պետրոսյանին «հակադարձելը» հավասարապես կենսական է թե՛ Ն. Փաշինյանի, թե՛ Ռ. Քոչարյանի համար, այս դեպքում նրանք նույն հիմքն ու շարժառիթն ունեն։

Ահա Տ. Քոչարյանի երկու հիմնական «մտքերը», որոնց պարզապես անհնար է այլ ոճով արձագանքել, քան սարկազմով.

1. Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը իրականում մշտապես եղել է Ն. Փաշինյանի աջակիցը, խորհրդատուն եւ իշխանության պահապանը։ Եւ այս հոդվածով էլ հոգատարությամբ նրան զգուշացնում, խորհուրդ է տալիս չանել քայլեր, որոնք կարող են երկրի ներքաղաքական իրավիճակն ապակայունացնել, ժողովրդին գրգռել, ասում է՝ «քո երեսից կարող է հեղափոխություն լինի», դու կորցնես իշխանությունը եւ խափանվի մեր համատեղ ծրագիրը։

Այսինքն՝ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանն, իր տասնամյակների քաղաքական, դիվանագիտական փորձառությամբ, տեխնիկական եւ այլ միջոցների այսօրվա հնարավորությունների պայմաններում եւ այլն, ուրիշ ձեւ չի գտել Փաշինյանին կարեւոր ու կոնսպիրատիվ այս ուղերձը հղելու, խորհուրդը փոխանցելու, եւ դա արել է հրապարակային կոշտ քննադատական խոսքով։ Տ. Քոչարյանի նման «դիտողունակ» քաղաքական վերլուծաբանն էլ, ահա, դա նկատել ու արձանագրում է որպես դավադրություն, ապացույց այն բանի, որ նրանք իրականում ոչ թե հակառակորդներ են, ինչպես ցույց են տալիս իրենց հրապարակային խոսքում, այլ նույն «ծրագրին» լծված համախոհներ ու աջակիցներ։

Կեցցե՜ բանականությունը ու տրամաբանությունը…

2. Իսկ ո՞րն է Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի եւ Փաշինյանի համատեղ ծրագիրը ըստ գերդիտողունակ այս քաղաքագետ-վերլուծաբանի։

Ասում է՝ Հայաստանում պրոթուրքական կուսակցությունը գոյություն է ունեցել անկախությունից ի վեր, եւ այն գլխավորել է Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը։ Անկախությունից ի վեր նա վարել է ՀԱԿԱՌՈՒՍԱԿԱՆ (նաեւ հակաիրանական) քաղաքականություն։ 1996 թվականին էլ «նրան նշանակեցին նախագահ» (հայտնի չէ՝ ով), որպեսզի ի կատար ածի «Հայաստանի թուրքացման» ծրագիրը։ «Պրոթուրքական» այդ ծրագիրը վերջնականապես իրականացնել նրան թույլ չտվեց «Արցախյան եւ Հայաստանյան ռազմական էլիտան»։

Տեսնենք, թե ինչպիսին է Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի «հակառուսական» եւ «պրոթուրքական» քաղաքականության դրսեւորումների շղթան՝ միայն մի քանի օղակներով։

Երկրի ղեկավարի կարգավիճակով առաջին այցը նա կատարեց Մոսկվա, եւ դա ակնհայտ հակառուսական քայլ էր։
Հակառուսականության դրսեւորում եւ արդյունք էին նախագահ Ելցինի հետ նրա ջերմ բարեկամական հարաբերությունները։
Հակառուսականության ցցուն գործնական քայլ էր իր իսկ առաջարկությամբ Հայաստանում ռուսական ռազմական բազայի տեղակայումը։
Հակառուսական եւ ակնհայտ «պրոթուրքական» քայլ էր Հայ-թուրքական սահմանների պաշտպանությունը ռուսական սահմանապահներին վստահելը։
Ի պատասխան եւ ի գնահատումն Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի կոշտ հակառուսականության է, որ նույն Ռուսաստանից անվճար ստացավ այնքան զենք, որի միայն ոչ մեծ մի մասի հետքերի հայտնաբերումը Ռուսաստանում լուրջ ներքաղաքական ճգնաժամի հիմք էր դարձել՝ ընդհուպ սպառնալով նախագահ Ելցինի իշխանությանը։
Հակառուսականության գագաթնակետն էլ 1997 թ. ստորագրած Հայ-ռուսական «Բարեկամության, համագործակցության եւ փոխադարձ օգնության մասին Մեծ պայմանագիրն» էր։
Եւ վերջապես, հաստատ, նրա, որպես հակառուսական գործչի գնահատականը տվել են Ռուսաստանի՝ ժամանակի ամենաբարձր ու հեղինակավոր պաշտոնյաները՝ ամենափառավոր բնորոշումներով ու գնահատականներով։

Չէ, այնպես չէ, որ Տ. Քոչարյանը այբուբենի մակարդակի այս իրողությունները չգիտի։

Ուստիեւ՝ շատ մեղմ կլինի, եթե ասենք կեղծում է, աղավաղում, օգտագործենք անբարոյականություն, անպատկառություն եւ նմանօրինակ որակումներ։

Ինչպես ամեն լեզու, առավել եւս՝ մեր հարուստ հայերենը, անշուշտ ունի ցանկացած երեւույթ, արարք որակելու, բնորոշելու համար ճշգրիտ ու արժանի բառեր ու հասկացություններ։ Նման դեպքերի համար՝ նույնպես։ Սակայն դրանք ընդունված չէ օգտագործել հրապարակային խոսքում, առավել եւս՝ գրավոր։

***

Հիմա տեսնենք, թե ինչու է Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի խոսքը նույնպիսի «հակադարձում» ստանում ինչպես Ն. Փաշինյանի, այնպես էլ նրա «թիվ 1 ընդդիմադիր» Ռ. Քոչարյանի կողմից հավասարապես։ Այդպես չպիտի լիներ. Փաշինյանին քննադատելը (ով էլ դա աներ) պետք է ուրախացներ նրա «մոլի քաղաքական հակառակորդ» Քոչարյանին» եւ՝ հակառակը։ Ինչո՞ւ է խախտվում այս տրամաբանությունը, եթե նրանք իրոք մոլի հակառակորդներ են.

1. Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը, ինչպես միշտ, հիմա էլ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ խոսք է ասում ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ մտահոգությամբ, այն է՝ ելակետ ունենալով երկիրը, նրա ժողովուրդը, պետականությունը։ Այդպես է եղել միշտ, այդպիսին են եղել նաեւ նրա գործունեությունը եւ գործելակերպը ինչպես իր իշխանության շրջանում, այնպես էլ ընդդիմության դերում։ Այդ խորապատկերի վրա ընդգծվում է, որ տրամագծորեն հակառակ՝ անտիքաղաքական են քաղաքականության եւ իշխանության մասին Ն.Փաշինյանի եւ Ռ. Քոչարյանի պատկերացումը եւ գործելակերպը՝ ուղղված սեփական ամբիցիաները բավարարելուն, սեփական նյութական եւ այլ շահերի։ Ուստիեւ, ավելի քան բնական է, որ իրական քաղաքական խոսքը եւ գործելակերպը նրանց երկուսի համար էլ հավասարապես վտանգավոր է ու կործանարար։ Ընդ որում՝ ոչ միայն այսօր ասված խոսքը, այլեւ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի` որպես պետական գործչի անցյալը՝ թե՛ որպես երկրի ղեկավար, թե՛ որպես ընդդիմադիր ուժի առաջնորդ։

2.Մամուլում եւ սոցալական հարթակներում Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի՝ տարբեր տարիների եւ այսօրվա քաղաքական տեքստերի մեծածավալ շրջանառությունը դրանց նկատմամբ հետաքրքրության կտրուկ մեծացման մասին է վկայում։ Մեծանում է նրա հսկայական քաղաքական ժառանգության նկատմամբ հետաքրքրությունը. հատկապես երիտասարդության շրջանում դրա շնորհիվ տարածվում ու արմատավորվում են իրական քաղաքական պատկերացումներն ու մտածողությունը։ Դա նույն անհանգստությունը պետք է պատճառի ինչպես Ն. Փաշինյանին, այնպես էլ Ռ. Քոչարյանին։

3.Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի քաղաքական խոսքը որպես գործոն ազդում է երկրի քաղաքական օրակարգի, զարգացումների ընթացքի վրա։ Նրա մի քանի հրապարակումներն էին, որ կանխեցին Ն. Փաշինյանի պլանավորած ու հռչակած՝ Էջմիածնի վեհարանի վրա «հավատացյալ ժողովրդով» հարձակվելու եւ Վեհարանը կաթողիկոսից ազատելու արկածախնդրական, ներքաղաքական իրավիճակը խաթարելու վտանգով հղի ծրագիրը։

25 օգոստոսի, 2025թ.

Ilur.am

Հռիփսիմե Ջեբեջյան. փոդքասթ Լևոն Զուրաբյանի հետ

newslinearmenia — Sun, 26 Apr 2026 10:24:08 GMT

«Խորովածի օրվա, Աննա-Նիկոլ օճառային օպերայի, քաղաքական սպանությունների, «Բանակում» սերիալի կապիտան Գինոսյանի, ամերիկյան հրթիռների պաշարի, ընտրական անակնկալների և նման այլ բաների մասին Հռիփսիմե Ջեբեջյանի հետ»:

ՀԱԿ վարչապետի թեկնածու Լևոն Զուրաբյան

Անահիտ Օհանյան. Ազգի արժանապատվությունը վաճառում են ցուցադրելու համար, որ իրենց բերած աղետների պատասխանատուն ժողովուրդն է

newslinearmenia — Sun, 26 Apr 2026 06:00:26 GMT

Իհարկե նրանք այդքան ցածրության չեն իջնի, բայց ես 100%-ով վստահ եմ, եթե վաղը Սամվել Կարապետյանը, Ծառուկյանը կամ անգամ Քոչարյանը հայտարարեն, որ անվճար խորոված փարթի են կազմակերպում ՋեյԼոյի մերկ հետույքի համերգով համեմված, Հայաստանի բոլոր նիկոլականները կվազեն այնտեղ։
Պարզապես մի կտոր ձրի միս է պետք այդ ամբոխը հավաքելու համար։

Ըստ նիկոլական լրատվամիջոցների ոչ թե "վճարովի" խորոված փարթիին, այլ անվճար համերգին 30 000 քաղաքացի է մասնակցել։
Սակայն "անվճար" համերգին պարտադիր չէ, որ բոլորը նիկոլականներ լինեն։ Եվ այս ռաբիս փարթին "ձրի" համերգով ևս մեկ անգամ ապացուցեց, որ նրանք չեն կարողանում ավելի շատ մարդ հավաքել, քան իրենց իրական 20%-ն է։

Սակայն հիմա խնդիրն անգամ տոկոսները չեն։ Խնդիրը նա է, որ փաշինյանը ազգային սպառնալիք է դարձել բոլոր առումներով։

Եթե այդ խորովածային ցածրությունը վնասեր միայն փաշինյանի անձնական վարկին, հոգ չէր։ Բայց սա արվում է պետության դեմքի հաշվին։

Այսօր արդեն անհնար է գլուխդ բարձր պահել ու ասել «ես այն ազգից եմ, որն ունի Սայաթ-Նովա, Կոմիտաս»։ Որովհետև քո պետությունը պաշտոնապես վերածվել է ռաբիսի ամենացածր տեսակի ցուցադրության, Տիգրան Ժամկոչյանի երգերի տակ «տժացող» պետության։ Որտեղ ԱԺ-ում երկրի առաջին դեմքը հիշում է ոչ թե Տերյանի «Պտտվիր, պտտվիր կարուսելը», այլ Տոտիկի «Պտտվիր բախտիս կարուսելը»։

Յուրաքանչյուր մարդու իրավունքն է լսել այն, ինչ իր սիրտն է ուզում անգամ ամենավերջին կլկլոցը։ Բայց պետությունը իրավունք չունի իր ժողովրդին քարոզել անճաշակություն։ Իրավունք չունի ռաբիսություն և մարիխուանա քարոզող երգիչներ բերել Հայաստան։

Սնվելու մշակույթը, որն մարդու գոյատևման անհրաժեշտություն է, այնքան գարշելի ձևով ռաբիսացրեցին, որ սկսում ես ամաչել նույնիսկ ինքդ քո ափսեից։

Մի ամբողջ ազգի արժանապատվությունը վաճառում են ցուցադրելու համար, որ իրենց բերած աղետների պատասխանատուն ժողովուրդն է։

Որքան էլ զզվանք առաջացնեն նիկոլականները իրենց գոյությամբ, ամենից ցավալին այն է, որ մեր ազգը կրում է մոտ 20% ներքին թափոն, որի պատճառով մի ամբողջ պետություն խայտառակվում է ողջ աշխարհի առաջ։

Եվ ամենասարսափելին, պատկերացնում եմ, թե Ալիևը ինչպես է նստած Բաքվում նայում այդ լափակերության, գարշանքի և անմարդկային ամբոխի կադրերը ու բարձրաձայն ծիծաղում։ Հավանաբար մտածում է «սրանց հետ ես պետք է խաղաղություն կնքե՞մ»։

Ամոթ է։ Պարզապես խոր ամոթ։

Անահիտ Օհանյան

Հայ Առաքելական Եկեղեցին նշում է. Կարմիր կիրակի

armenlur — Sun, 26 Apr 2026 04:59:45 GMT

Լուսանկարը՝ Էդգար Հարությունյանի

Կարմիր կիրակի, Քրիստոսի արյամբ ծաղկած կիրակի

Հայաստանյայց Առաքելական Եկեղեցու տոնացույցում Ս. Զատկին հաջորդող կիրակիները հատուկ խորհրդանշական անվանումներ ունեն:

Հինանց շրջանի գունագեղ կիրակիներից Սբ. Զատկին հաջորդող երրորդ կիրակին Կարմիր է կոչվում՝ «զի Տէրն երեւի որպէս ի Զատկի օրն Կիրակի»: Այս անվանումը ունի ժողովրդական ծագում: Կարմիր կիրակին նահատակաց կամ սրբոց կիրակի էլ է կոչվում:

Եկեղեցում այս գունագեղ անվան հետ կապված որևէ արարողություն չի կատարվում, որևէ շարական չկա: Թերևս ըստ սովորության որոշ եկեղեցիներում Կանաչ և Կարմիր կիրակիներին արտաքին փոփոխություն է նկատվում. եկեղեցու վարագույրը, պատարագչի զգեստը, դպիրների շապիկը կանաչ և կարմիր են լինում օրվան համապատասխան: Իսկ որոշ գավառներում և գյուղերում, ըստ գունագեղ կիրակիների, կանաչ կամ կարմիր են հագել:

Կարմիր կիրակին իր այլաբանական բացատրությամբ խորհրդանշում է Քրիստոսի արյամբ ծաղկած կիրակի և Նրա արյամբ հաստատված եկեղեցի:

Կարմիր կիրակին, ըստ ոմանց, նվիրված է ավետարանական այն պատմությանը, թե ինչպես Հիսուս հերթական անգամ երևաց աշակերտներին Տիբերիայի լճի ափին: Պետրոսը վերականգնվեց իր պաշտոնում. Քրիստոս նրան երեք անգամ հարցրեց. «Սիմո՛ն, Հովնանի՛ որդի, սիրու՞մ ես ինձ»: Պետրոսը երեք անգամ պատասխանեց Հիսուսին՝ վստահեցնելով. «Այո՛, Տե՛ր, Դու գիտես, որ սիրում եմ Քեզ»: Ի պատասխան այդ վստահեցմանը՝ Տերը երեք անգամ էլ Պետրոսին հանձնարարեց. «Արածեցրո՛ւ Իմ ոչխարներին» (Հովհաննես 21:1-19):

Կարմիր գույնի խորհրդանիշներին անդրադառնալով՝ տեղեկանում ենք, որ Եսայի մարգարեն այն որպես հաղթական գույն է համարել. «Ո՞վ է սա, որ սուրալով գալիս է Եդովմից, որի զգեստները Բոսորի կարմրությունն ունեն, գեղեցիկ պատմուճանով և հուժկու զորությամբ…ինչո՞ւ կարմիր են զգեստներդ հնձանահարի հանդերձների նման» (Եսայի 63:1-2):

Կարմիրը ոչ միայն հաղթանակի, այլ նաև պայքարի խորհրդանիշն ունի: Մարտական դրոշները, պայքարները և հերոսները բնորոշվել են կարմիր մակդիրով: Քրիստոնյայի համար սովորական է դարձել այն ասույթը, որ ասում է. «Կյանքը պայքար է»: Նա ամեն օր, պայքարելով մեղքի և չարի դեմ, ընթանում է պայքարի ուղով: Այդ ուղին նեղ է և անձուկ, բայց առաջնորդում է դեպի Կյանք և Հաղթանակ: Նա մկրտության և դրոշմի խորհուրդներով օժտվում է հոգևոր կենսական նոր սկզբունքով, ստանում է անհրաժեշտ զորությունը և կարողությունը պայքարելու ապականիչ այն չար ուժերի դեմ, որոնք սպառնում են խաթարել, տկարացնել կամ սպանել իր հոգևոր կյանքը: Քրիստոնյան ուժեղ մարտիկի կերպար է, նրա համար օտար են վախը, թուլությունը, հուսահատությունը: Չարի դեմ պայքարում նա ոտքից գլուխ Աստծո սպառազինությունն է կրում: Նրա մեջքը ամրապնդված է ճշմարտությամբ, հագին արդարության զրահն է, նրա կոշիկը խաղաղության Ավետարանը քարոզելու պատրաստակամությունն է: Իսկ հավատի վահանով հանգցնում է չարի արձակած բոլոր մխացող նետերը, ունի նաև փրկության սաղավարտ, Սուրբ Հոգու սուր, որն Աստծո խոսքն է (Եփեսացիներ 6:10-17): Պողոս առաքյալը այդ պատերազմը համարում է բարի, քանի որ հավատարիմ և համբերատար մարտիկին վերջում սպասում է արդարության պսակը, որը Տերը՝ արդար Դատավորը, իբրև հատուցում տալու է դատաստանի օրը բոլոր նրանց, ովքեր սիրով սպասում են Տիրոջ հայտնվելուն (Բ Տիմոթեոս 4:7-9):

Քաջ լինելու և անվախորեն պայքարելու մասին անգամ բնությունն է մեզ հիշեցնում: Նոր վերազարթնած բնությունը պայքարի է ելնում ցրտի, խստաշունչ հովի, եղյամի, որդի և այն ամենի դեմ, որ սպանում են կյանքը: Գուցե նորաբաց բողբոջների մի մասը սառեն եղյամից, կամ թափվեն կարկուտից, բայց ծառը, պտղաբերելու հույսով, շարունակում է իր գոյությունը:

Հրանտ Մաթևոսյան. «Մարդ ու անասուն իրարից ջոկվում են հիշողությամբ...»

ivaadamyan — Sat, 25 Apr 2026 07:16:15 GMT

«Մարդ ու անասուն իրարից ջոկվում են հիշողությամբ: Հիշողությունը դրած է անասունի ու մարդու արանքում: Հիշողության մեջ ես՝ ուրեմն վառվում ես, մարդ ես, հաշիվներ ունես, անհանգիստ ես և հիշողության մեջ չես՝ հրեն բաց դաշտում կովն արածում է առանց հիշողությունների, իսկ հորթին երեկ են մորթել...

Ասում եք սեր, ասում եք սիրում ենք: Սիրում եք, քանի որ կծելու, կոտրելու, զրկելու, ատելու տղամարդկություն չունեք,և դուք վախենում եք ատելուց: Դուք ձեր սերը թաշկինակ եք անում, կապում աչքներիդ, որովհետև վախենում եք բաց աչքերով նայել ու ատել և հանկարծ կտեսնեն, որ ատում եք, ու կտան կսպանեն:

Մի վախեցեք, մեռնելը դժվար է, ուզենաք էլ` չեք մեռնի, մի անգամ ձեր գլխի հետ թող իրենց բռունցքն էլ ցավի – տեսնեմ` մյուս անգամ կխփե՞ն. տղամարդու պես մի անգամ կանգնեք` թող ձեզ զոռով ծալեն, դուք մի կոտրվեք` թող ձեզ զոռով կոտրեն – մյուս անգամ տեսնեմ կկոտրե՞ն, կծալե՞ն, կմոտենա՞ն...»:

Հրանտ Մաթևոսյան

«Ծառերը»

Լիլիթ Բլեյան. Նիկոլը ցեղասպանություն բառը գրեթե հանեց իր տեքստից (տեսանյութ)

newslinearmenia — Sat, 25 Apr 2026 06:47:55 GMT

Ցեղասպանության փոխարեն «Մեծ եղեռն» եզրույթն այս իշխանությունները կիրառել էին դեռ երեք տարի առաջ` կառավարության պաշտոնական էջին։ Արցախն արդեն շրջափակված էր։

Այդ օրը ես մտածում էի` ա՜հ, սփյուռքում հիմա կտեսնեն կառավարության էս գրառումն ու հրաբխի պես կպայթեն։ Զարմանալիորեն, ոչինչ չպայթեց։ Նույն օրերին Հակարիի կամրջին ադրբեջանական անցակետ տեղադրվեց։

Այսօր Նիկոլը ցեղասպանություն բառը գրեթե հանեց իր տեքստից։ Վաղը այդ առիթով նա խորոված կանի ու տոնական թմբուկ կխփի։

Ընդհանրապես, նրա այսօրվա տեքստը հավանաբար մի օր պիտի դրվի սև շրջանակի մեջ ու փակցվի Ցեղասպանության թանգարանի տխուր պատերից մեկին։ Եթե իհարկե թանգարանը մնա։

Այսօրվա տեքստից որևէ եզրակացություն կանի՞ հայկական աշխարհը։ Կանի՞ այն եզրակացությունը, որը չարեց երեք տարի առաջ այս օրերին, երբ Արցախը դեռ շրջափակված էր։

Եզրակացություն կանի՞ հայ մտավորականությունը` Հայաստանում ու Սփյուռքում։ Թե՞ ոմանք էլի կգտնեն մի բացատրություն, մի արդարացում։ Արցախի կորստի համար, ի դեպ, մինչև այսօր որևէ համոզիչ բացատրություն չեք գտել։ Վատ եք աշխատում, ընկե'ր քարոզիչներ։

Եթե 2020-ի սեպտեմբերինը պատերազմ էր, ապա հետագայում Արցախի հանդեպ կատարվածն ու մինչև հիմա կատարվողը (շրջափակում, ռմբակոծություն, տեղահանություն, հայկական հետքի ոչնչացում) ցեղասպանական գործողություններ էին և են։

Մենք` որպես պետություն, որպես հասարակություն, այդպես էլ չխիզախեցինք պատասխանել դրանց։ Դրանց պատասխանը պիտի լիներ առնվազն այսօրվա իշխանությունների հեռացումը։

Այսօր Արցախում ոչնչացվող եկեղեցիները և Հայաստանի ներսում եկեղեցու դեմ տարվող արշավն այդ նույն ցեղասպանական գործողությունների շարքից են:

Ու Ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի հետ կատարվողն էլ նույն Ցեղասպանության շարունակությունն է։

Ո՞վ է մեզ դրդում էս անփառունակ ինքնասպանությանը։
Ե՞րբ մեր աչքերից կցրվի էս զարմանալի կախարդանքը։

Տեսնես, երբ ցրվի, մեր բարակած երկրից մնացած կլինի՞ որևէ կտոր։

Լիլիթ Բլեյան

Տեսանյութը՝ Ազատություն ռադիոկայանի

Արտակ Հարությունյան. Էդ ի՜նչ «խաղաղություն» եք բերում, որ մի դրոշ վառելը խանգարում է խաղաղության պրոցեսին

newslinearmenia — Sat, 25 Apr 2026 06:14:40 GMT

Ինձ ճանաչողները ու հետևողները լավ գիտեն, որ ես միշտ վատ եմ վերաբերվել դրոշ վառելու պրակտիկային։ Դա, մասնավորապես, համարել եմ թուլություն ու վանդալիզմ։

Բայց մեր էս նոր «խաղաղասեր» իշխանականների բարձրացրած աղմուկը կեղծ ու զզվելի է։ Թե բա դրանով խանգարում եք խաղաղության պրոցեսին։ Էդ որ Ադրբեջանը ռազմագերիներ է պահում՝ չի խանգարում խաղաղության պրոցեսին։ Էդ որ Ադրբեջանը պահանջում է ՀՀ Սահմանադրության փոփոխություն՝ չի խանգարում խաղաղության պրոցեսին։ Որ ՀՀ անընդհատ նոր պահանջներ է դնում՝ չի խանգարում։ Որ Արցախում ոչնչնացնում է մեր մշակութային ու հոգևոր ժառանգությունը՝ չի խանգարում խաղաղության պրոցեսին։ Որ հենց իրանք, էս իշխանավորները գոռգոռում էին, որ «Արցախը Հայաստան է ու վերջ», «նոր պատերազմ, նոր տարածքներ» ու վիժեցնում էին բանակցությունները բարենպաստ ժամանակ՝ չէին խանգարում խաղաղության պրոցեսին։

Բայց որ դաշնակցականները Ցեղասպանության զոհերի հիշատակի օրը մի հատ դրոշ են վառել՝ վե՜րջ, խանգարո՜ւմ են խաղաղության պրոցեսին։

Էդ ի՜նչ ապաշնորհ ղեկավարություն, բանակցող եք, էդ ի՜նչ խախուտ «խաղաղություն» եք բերում, որ էս մի դրոշ վառելը խանգարում է խաղաղության պրոցեսին։

Ու՞մ եք ապուշի տեղ դնում։

ՀԱԿ վարչության անդամ
Արտակ Հարությունյան

Անահիտ Օհանյան. Բաբայանների սուտը կործանեց Արցախն ու այժմ չոքել է Հայաստանի դռանը

newslinearmenia — Sat, 25 Apr 2026 05:36:41 GMT

Սամվել Բաբայանը գրել է, թե 1994-ին Ադրբեջանին կապիտուլյացիա կարող էինք պարտադրել, եթե 5000 արկ չպակասեր և 4 բնակավայր ազատագրեինք, իսկ նախկինները մսխեցին մեր հաղթանակը։

Սկսենք հիմնականից:
Հրադադարի փաստաթղթի տակ Բաբայանը դրել է իր ստորագրությունը։
Եթե նա այդքան համարձակ էր և այն ժամանակ կարող էր շանտաժի լեզվով պահանջել
Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հրաժարականը սպառնալով հայաստանցի զինվորներին գերի պահել, ապա դժվար է հավատալ, որ այդ ստորագրությունը նա դրել է ճակատին ատրճանակ պահած վիճակում։

Բաբայանը կարծես մոռացել է, որ Սերժ Սարգսյանն ու Վազգեն Սարգսյանը մի քանի անգամ գնացել են Տեր-Պետրոսյանի մոտ և խնդրել են ամեն ինչ անել, որ պատերազմն արագ կանգնեցվի։ Պատճառը պարզ էր: Ռազմաճակատում մեր տղաներն արդեն խնդիրներ ունեին...:

Հաջորդ կարևոր կետը. մենք արդեն հատել էինք թույլատրված սահմանը և Շուշիի ազատագրումն ինքնին չափազանց վտանգավոր օպերացիա էր։ Հենց դրա համար էլ այն թաքուն էր պահվում և գործողությունը կատարվեց առանց լայն հրապարակման։ Եվ հիմա որոշ մարդիկ անամոթաբար առիթից օգտվելով շահարկում են հենց այդ գաղտնիությունը ասելով, թե «Լևոնը Շուշիի գրավումից տեղյակ չէր»։

Եթե նույնիսկ մարդկային և ռազմական ռեսուրսները բավականեցնեին առաջ գնալու համար, Հայաստանը միջազգային ճնշումների տակ էր արդեն: Շարունակել առաջ գնալը նշանակում էր ոչ միայն ռեսուրսների վերջնական սպառում, հետնահանջ, այլև նաև կարող էր միջազգայնորեն ագրեսոր երկրի կարգավիճակ ստանալ։

Հիմա հարց Սամվել Բաբայանին.

44-օրյա պատերազմի ժամանակ Տեր-Պետրոսյանը չկար, իսկ փաշինյանը ձեզ կանաչ լույս էր տվել Ադրբեջանին կապիտուլյացիայի ենթարկելու համար։ Արցախն ու 7 հարակից շրջանները հայկական վերահսկողության տակ էին։
Ձեզ մնում էր ընդհամենը 5000 արկ և 4 բնակավայր ազատագրել: Ինչու՞ չկարողացաք դա իրագործել և Ադրբեջանին կապիտուլյացիայի ենթարկել, փոխարենը ամբողջը հանձնեցիք։

Պատասխանը հայտնի է։ 1994-ին ձեր մեջքը ամուր էր ռազմական, քաղաքական և միջազգային առումներով, և հեշտ էր հերոս դառնալը Տեր-Պետրոսյանի ղեկավարությամբ։

Իսկ սեփական մեղքերը Լևոն Տեր-Պետրոսյանի վրա բարդելը ամբարոյականություն է, այն էլ այն դեպքում, երբ բաց է մնում հարցը, թե ինչպես էր հնարավոր, որ Սամվել Բաբայանը միայն մի զույգ բեղով դիմակավորված անճանաչելի դարձավ և առանց խոչընդոտների հատեց սահմանը, իսկ մյուսները գերևարվեցին։

Թվում էր Արցախի կորուստը դաս պետք է դառնար առաջին հերթին նրանց համար, ովքեր տարիներով հասարակությանը կերակրել են ստերով։ Այդ սուտը կործանեց Արցախն ու այժմ չոքել է Հայաստանի դռանը։

Անահիտ Օհանյան