https://newsline.am/ Mon, 20 Jul 2026 19:21:19 GMT uCoz Web-Service <p><span style="font-size:16px;">Ով խառնվում է քաղաքականությանը՝ նա պետք է պատրաստ լինի ե՛ւ օրհնանք, ե՛ւ անեծք լսելու</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Լևոն Տեր-Պետրոսյան. Ասույթներ, թևավոր խոսքեր և կանխատեսումներ &ndash; 1</strong></span></p> <ul> <li><span style="font-size:16px;">Անհրաժեշտ է լիովին ձերբազատվել հարցերի զգացական, անիրապաշտ, ընկալումից եւ նրանց նկատմամբ հանդես բերել սառը քաղաքական-պետական մոտեցում (<em>13.11.1989. Ընտրանի 59</em>)։</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Բռնությունը, եթե այն թելադրված չէ ժողովրդի ինքնապաշտպանության շահերով կամ հենց բռնությունը կասեցնելու պահանջներով, դատապարտելի է բոլոր առումներով, անկախ այն բանից, թե ում կողմից է այն կիրառվում՝ պետությա՞ն, թե՞ քաղաքացիների (<em>28.01.1990. Ընտրանի 74)</em>։</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Միասնությունն իդեալ է, որին ձգտում են բոլոր ժողովուրդները, բայց ոչ մեկին դեռեւս չի հաջողվել հասնել <em>(4.03.1990. Ընտրանի 76</em>)։</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Միասնության միակ չափանիշը կարող է լինել հասարակական շահի գիտակցությունը։ Մինչեւ հասարակությունը չկարողանա պարզել այդ չափանիշը, միասնության նրա ըմբռնումը կմնա անիրականանալի (<em>04.03.1990, Ընտրանի, էջ 76</em>)։</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Առանց դեմոկրատիայի ազգայինը կվերածվի ազգայնականի&hellip;, իսկ առանց ազգայինի՝ դեմոկրատիան կվերածվի կոսմոպոլիտիզմի (<em>4.03.1990. Ընտրանի 76</em>)։</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Ով խառնվում է քաղաքականությանը՝ նա պետք է պատրաստ լինի ե՛ւ օրհնանք, ե՛ւ անեծք լսելու։ Ով պարտավորվում է ազգին ծառայել՝ նա ազգից պարգեւներ ակնկալելու կամ նրանից խռովելու իրավունք չունի (<em>4.03.1990. Ընտրանի 77</em>)։</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Քաղաքականությունը ոչ թե խոսք, ոչ թե գաղափար, ոչ թե ծրագիր է, այլ նախ եւ առաջ գործ, այն էլ՝ թույլատրվածի սահմանն անցնելու միտումով։ Իսկ նոմենկլատուրային մտավորականությունն իր էությամբ ընդունակ է գործելու միայն թույլատրվածի (հաճախ հանձնարարվածի) սահմաններում, միայն նվաճված բնագծերում (<em>6.05.1990. Ընտրանի 89</em>)։</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Քաղաքականության մեջ անհեթեթություն է, երբ մարդկանց մի խումբ ծրագրեր է մշակում, իսկ մի այլ խումբ՝ իրականացնում դրանք։ Քաղաքական ծրագրերն իրականացնում են այն մարդիկ, ովքեր եւ մշակում են դրանք։ Մարքսիստ Լենինը Ռուսաստանում իրագործեց ոչ թե Մարքսի, այլ իր ծրագիրը (<em>6.05.1990. Ընտրանի 89&ndash;90</em>)։</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Իրական շքանշանները շնորհվում են ոչ թե իշխանությունների, այլ ժողովրդի կողմից (<em>6.05.1990. Ընտրանի 91</em>)։</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Նույնիսկ պահեր են եղել, երբ ժողովրդի կարծիքին հակառակ, ելնելով դարձյալ Շարժման տրամաբանությունից, քայլեր ենք կատարել, որոնք ընկալվել են ոչ միանշանակ, ոչ անմիջապես։ Ենթարկվել ենք անգամ կշտամբանքների, սակայն երբեք չենք առաջնորդվել բոլորին դուր գալու եւ հաճոյանալու սկզբունքով։ Որոշ ժամանակ անց ժողովուրդն անպայմանորեն զգացել է մեր գործողությունների ճշմարտացիությունն ու անհրաժեշտությունը (<em>9.10.1990. Ընտրանի 125&ndash;126</em>)։</span></li> </ul> <p><span style="font-size:16px;"><em>Շարունակելի</em></span></p> <p><span style="font-size:16px;"><a href="https://www.ilur.am/%d5%ac%d5%a5%d6%82%d5%b8%d5%b6-%d5%bf%d5%a5%d6%80-%d5%ba%d5%a5%d5%bf%d6%80%d5%b8%d5%bd%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%a1%d5%bd%d5%b8%d6%82%d5%b5%d5%a9%d5%b6%d5%a5%d6%80-%d5%a9%d5%a5%d6%82%d5%a1%d5%be%d5%b8/" target="_blank">iLur</a></span></p> https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_kanxatesowmner_mas_1/2026-07-20-14649 Կարեվոր armenlur https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_kanxatesowmner_mas_1/2026-07-20-14649 Mon, 20 Jul 2026 19:21:19 GMT <p>&laquo;ժողբաստիոնականներ&raquo;, վայելեք ձեր բռնապետության ճանաչումը։ Ամեն ինչ դեռ առջևում է</p> <p><span style="font-size:16px;">Հիշու՞մ էիք, որ ասում էի &laquo;Սրբազան պայքարի&raquo; գործով դիմելու ենք միջազգային կառույցների։<br /> Հիշու՞մ էիք, որ ասում էի սա ՀՀ արդարադատության պատմության ամենախայտառակ գործն է ճանաչվելու։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Խնդրեմ՝ 8 ամսվա անտրտունջ աշխատանքի առաջին արդյունքը.<br /> Հայաստանի դեմ երբևէ հարուցված 19 հաղորդակցություններից ամենաամոթալին, ամենածանրը ու ամենածաղրականը մարդու իրավունքների և միջազգային իրավունքի նկատմամբ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Թեև մեր դիմումում ցույց էինք տվել &laquo;Սրբազան պայքարի&raquo; մասնակիցների քաղաքական հետապնդման ժամանակագրությունը և ընդհանուր համատեքստը (ներառյալ հունիսի 12-ի բռնությունները), այդուհանդերձ շեշտադրել էինք առավելապես &laquo;18 արդարների&raquo; գործը, &laquo;ահաբեկչության&raquo; մեղադրանքի անհեթեթությունը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այնուամենայնիվ, ՄԱԿ փորձագիտական խումբը հետազոտման առարկա է դարձրել ոչ միայն զուտ &laquo;18 արդարների&raquo; գործը, այլ ընդհանուր համատեքստը՝ պետական ապարատի ռեպրեսիաներից տուժած համարելով առնվազն 109 անձի։<br /> &laquo;Մենք մտահոգված ենք իշխանությունների ձեռնարկած միջոցներով, որոնք համահունչ չեն մարդու իրավունքների ՝ Հայաստանի ստանձնած միջազգային պարտավորություններին&raquo;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Դե ինչ, սիրելի &laquo;ժողբաստիոնականներ&raquo;, վայելեք ձեր բռնապետության ճանաչումը։ Ամեն ինչ դեռ առջևում է։<br /> Իսկ մեր պետության պատասխանները ՄԱԿ-ին միայն իսպանական ամոթ են առաջացնում։</span></p> <p><strong><a href="https://www.facebook.com/Ms.Soghoyan/posts/pfbid02jZdCWDdwwaATuzwqkJxt8oHncjqhhCLD8X82VM3fmqFxmt1devVyt2BQiCFzx5Pfl" target="_blank"><span style="font-size:16px;">Փաստաբան Տաթևիկ Սողոյան</span></a></strong><br /> &nbsp;</p> https://newsline.am/news/pastaban_mak_i_pordagetnery_kaskaci_tak_en_drel_mardow_iravownqneri_hh_i_standnac_partavorowtyownnery/2026-07-20-14651 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/pastaban_mak_i_pordagetnery_kaskaci_tak_en_drel_mardow_iravownqneri_hh_i_standnac_partavorowtyownnery/2026-07-20-14651 Mon, 20 Jul 2026 16:00:26 GMT <p>Դիմում եմ ՀՀ քաղաքացի Նիկոլ Վովայի Փաշինյանին. Դավիթ Մանուկյանը՝ Բաքվի բանտից</p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Արցախի պաշտպանության բանակի նախկին հրամանատարի առաջին տեղակալ, գեներալ-մայոր Դավիթ Մանուկյանի ուղերձը Բաքվի բանտից։</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">&laquo;Հարգելի հայրենակիցներ,</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հուսով եմ՝ մասամբ տեղյակ եք, որ Բաքվի վերաքննիչ դատարանում շարունակվում է ՀՀ 15 քաղաքացիների նկատմամբ ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական գործընթացը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այդ դատական գործընթացն ուղղված չէ միայն այս 15 անձի դեմ, այլ նաև հայ ժողովրդի անցյալի և ներկայի, քանի որ, ըստ մեղադրանքի և դատավճռի, այն սկսվում է անցյալ դարի սկզբներից։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Իհարկե, այս բոլոր շինծու և կեղծ մեղադրանքների մասով ես և իմ գործընկերները դատարանում շարունակում ենք մեր արդար պայքարը՝ թույլ չտալով նվաստացնել մեր իրավունքները, ինչպես նաև հայ ժողովրդին ու հայոց պետականությունը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այս պահին խոսքս ուղղում եմ ՀՀ քաղաքացի Նիկոլ Փաշինյանին։ Մեզ առաջադրված կեղծ մեղադրանքներից մեկը՝ այդ երկրի Քրեական օրենսգրքի 100.1 և 100.2 հոդվածների համաձայն, վերաբերում է 2020 թվականի սեպտեմբերին ագրեսիվ պատերազմի պլանավորմանն ու նախապատրաստմանը։ Չնայած մեր ներկայացրած բոլոր անհերքելի ապացույցներին, քանի որ դուք եղել եք ՀՀ վարչապետն ու գերագույն հրամանատարը, հորդորում եմ կոնկրետ այդ մեղադրանքների վերաբերյալ ներկայացնել ձեր դիրքորոշումը։ Չարձագանքելը կնշանակի, որ համաձայն եք առաջ քաշված կեղծ մեղադրանքներին՝ դրանով մեղսակից դարձնելով ոչ միայն ձեզ, այլև ողջ հայ ժողովրդին։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հուսով եմ՝ ձեր նախկին գլխարկների անվանումը չի &nbsp;կորել։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ակնկալում եմ ձեզանից իմանալ այստեղ գտնվողների կարգավիճակի վերաբերյալ ՀՀ պետական դիրքորոշումը։ Ցավալի է, որ այստեղ գտնվողները չեն զգում ՀՀ-ի շունչը, բայց ինչ արած, իրականությունը սա է&raquo;։</span></p> <p><iframe allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="true" frameborder="0" height="314" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=314&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Freel%2F1525908455137515%2F&amp;show_text=false&amp;width=560&amp;t=0" style="border:none;overflow:hidden" width="560"></iframe></p> https://newsline.am/news/davit_manowkyany_baqvi_bantic_dimel_e_hayrenakicnerin_pashinyanin_tesanyowt/2026-07-20-14650 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/davit_manowkyany_baqvi_bantic_dimel_e_hayrenakicnerin_pashinyanin_tesanyowt/2026-07-20-14650 Mon, 20 Jul 2026 15:27:28 GMT <p>Զանգեզուրի տրանսպորտային հանգույցի վերահսկողությունը, բնականաբար, սուվերեն իրավունքի ուժով, պետք է իրականացվի բացառապես Հայաստանի կողմից</p> <p><strong>Լևոն Տեր-Պետրոսյանը, այսպես կոչված, &laquo;Զանգեզուրի միջանցքի&raquo; խնդրի հանգուցալուծման վերաբերյալ.</strong></p> <p>&laquo;Միանգամից նշեմ, որ ես կխուսափեի &laquo;Զանգեզուրի միջանցք&raquo; բնորոշման գործածումից, քանի որ այն որոշակի մտավախություններ է առաջացնում մեր հասարակության ակտիվ շերտերում: Հետևաբար, կարծում եմ, որ դրա փոխարեն ավելի ճիշտ է օգտագործել <strong>&laquo;Զանգեզուրի տրանսպորտային հանգույց&raquo;</strong> բնորոշումը:</p> <p>Զանգեզուրի տրանսպորտային հանգույցի վերահսկողությունը, բնականաբար, սուվերեն իրավունքի ուժով, պետք է իրականացվի բացառապես Հայաստանի կողմից:</p> <p>Ինչ վերաբերում է շահագրգիռ այլ պետությունների քաղաքական և տնտեսական նպատակադրումներին, ապա Հայաստանն, իմ համոզմամբ, ի վիճակի է, միջազգային իրավունքի պահանջների համաձայն, երաշխավորել նրանց անխափան գործունեությունը:</p> <p>Այդ հարցում Հայաստանը, կամա, թե ակամա, ակնկալում է իր ռազմավարական գործընկերների՝ Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի և Իրանի ակտիվ համագործակցությունը, հակառակ նրանց միջև առկա ակնհայտ տարաձայնությունների: Մեծ տերությունների միջև հակասությունները, որպես կանոն, ավելի հեշտությամբ են լուծվում, քան փոքր երկրների միջև, ինչը բացատրվում է մեծերի հասունության հանգամանքով:</p> <p>Դրա ապացույցն են, մասնավորապես, Կարիբյան (1962թ.) և Դամանսկի (1969թ.) ճգնաժամերի հաղթահարումը, գերտերությունների մրցակցությանը զուգընթաց ժամանակ առ ժամանակ միմյանց միջև կնքված սպառազինությունների կրճատման համաձայնագրերը, պրոքսի պատերազմների պարագայում իրենց փոխհամաձայնեցված լուծումները և այլն&raquo;:</p> <p><a href="https://www.ilur.am/%d5%ac%d6%87%d5%b8%d5%b6-%d5%bf%d5%a5%d6%80-%d5%ba%d5%a5%d5%bf%d6%80%d5%b8%d5%bd%d5%b5%d5%a1%d5%b6%d5%a8-%d5%a1%d5%b5%d5%bd%d5%ba%d5%a5%d5%bd-%d5%af%d5%b8%d5%b9%d5%be%d5%a1%d5%ae-%d5%a6%d5%a1/" target="_blank">ILur</a></p> https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_zangezowri_transportayin_hangowyci_veraberyal/2026-07-19-13639 Կարեվոր newslinearmenia https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_zangezowri_transportayin_hangowyci_veraberyal/2026-07-19-13639 Sun, 19 Jul 2026 19:29:51 GMT <p>Դավիթ Մաթևոսյան<em>&nbsp;</em>&laquo;Փաստեր, որոնց մասին գիտեն քչերը&raquo;</p> <p><em>&nbsp;</em>&laquo;Փաստեր, որոնց մասին գիտեն քչերը&raquo;</p> <p><em>Հեղինակ՝&nbsp;Դավիթ Մաթևոսյան</em></p> <p>ԱԺ նախկին պատգամավոր, 1991-95-ին Մեղրիի ՆԳ բաժնի պետ, ՀԱԿ անդամ ու նախկին քաղբանտարկյալ<strong><a href="https://newsline.am/search/%D4%B4%D5%A1%D5%BE%D5%AB%D5%A9%20%D5%84%D5%A1%D5%A9%D6%87%D5%B8%D5%BD%D5%B5%D5%A1%D5%B6/" target="_blank"> Դավիթ Մաթևոսյանը</a></strong> զոհվել է 2020 թվականի հոկտեմբերի 23-ին` Հայրենիքի պաշտպանության համար մղվող մարտում:</p> <p><iframe allowfullscreen="true" allowtransparency="true" frameborder="0" height="315" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/video.php?href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FDavitMatevosyan%2Fvideos%2F1245210588933347%2F&amp;show_text=0&amp;width=560" style="border:none;overflow:hidden" width="560"></iframe></p> https://newsline.am/news/davit_mat_osyan_paster_oronc_masin_giten_qchery/2026-07-19-335 Կարեվոր ivaadamyan https://newsline.am/news/davit_mat_osyan_paster_oronc_masin_giten_qchery/2026-07-19-335 Sun, 19 Jul 2026 18:38:26 GMT <p>Նա, ով փորձում է պատմության էջերը սրբագրել կեղծիքով, դատապարտված է տեսնելու, թե ինչպես է այդ նույն պատմությունը հեղեղի պես քանդելու &laquo;թղթե&raquo; տնակը</p> <p><strong>Բաքվի բռնապետի աշխարհաքաղաքական շնացումը &nbsp;<br /> (կամ՝ Շուշիի սյուրռեալիստական դիմակահանդեսը)</strong></p> <p>Երբ բռնազավթված հայկական Շուշիում անցկացվող գլոբալ մեդիաֆորումում Ալիևը դիկտատորներին բնորոշ ինքնավստահությամբ, ԽՍՀՄ տարիներն անվանում է &laquo;գաղութատիրություն&raquo; և ՈՒկրաինային կոչ անում չհամակերպվել &laquo;ռուսական օկուպացիայի&raquo; հետ, եզրահանգումը մեկն է. նրա վարքագիծը պատմական տհասության և աշխարհաքաղաքական կույր կոնյունկտուրայի՝ պահի թելադրանքի արդյունք է։</p> <p>Միջոցառումն էլ՝ բռնազավթված արդարության սյուրռեալիստական դիմակահանդես։</p> <p>Եթե Միջազգային &nbsp;հարաբերությունների Մոսկվայի պետական ինստիտուտը (МГИМО) ավարտած պատմական գիտությունների այս թեկնածուն գոնե մեկ-երկու գիրք թերթեր ու պատմությունից տարրական գիտելիքներ ձեռք բերեր, ապա հաստատ կիմանար՝ հենց խորհրդային &laquo;օկուպացիայի&raquo; շնորհիվ է աշխարհի քարտեզին հայտնվել &laquo;Ադրբեջան&raquo; կոչվող արհեստածին կազմավորումը։&nbsp;</p> <p>Հենց Մոսկվայի բոլշևիկյան կամքով են հայկական պատմական տարածքները՝ Արցախը և Նախիջևանը, բռնակցվել ու նվիրվել նորաստեղծ Ադրբեջանական ԽՍՀ-ին։</p> <p>Անշուշտ, կիմանար նաև, որ իր սեփական հայրը՝ Հեյդար Ալիևը, այդ նույն &laquo;օկուպացիոն և գաղութատիրական&raquo; համակարգի գլխավոր ճարտարապետներից ու շահառուներից էր։</p> <p>Սակայն երիտասարդ տարիներին ալկոհոլն ու ցոփ կյանքն այնպես են մթագնել սրա ուղեղը, որ այսօր փաստացի &laquo;կոլոնիալիստ&raquo; ու &laquo;կոլաբորացիոնիստ&raquo; է անվանում սեփական հորը։ Այն հորը, որը ԽՍՀՄ КГБ-ի գեներալ-մայոր էր, Ադրբեջանի կոմկուսի կենտկոմի առաջին քարտուղարը, իսկ հետո՝ խորհրդային գերտերության ամենաազդեցիկ դեմքերից մեկը՝ ԽՍՀՄ Մինիստրների խորհրդի նախագահի առաջին տեղակալն ու ԽՄԿԿ Քաղբյուրոյի անդամը։</p> <p>Ալիև կրտսերը կա՛մ չափազանց կարճ հիշողություն ունի, կա՛մ պատմական կատարյալ դիլետանտ է։ Հանուն Արևմուտքի առջև քաղաքական միավորներ վաստակելու և իր այսօրվա բռնապետական դեմքը &laquo;եվրոպական արժեքներով&raquo; քողարկելու, նա պատրաստ է ջնջել սեփական ընտանիքի պատմության հիմքերը, հրապարակայնորեն ուրանալ ու ցեխ շպրտել լպրծուն նախնու՝ օկուպանտ &nbsp;КГБ-ականի &laquo;փառապանծ&raquo; կենսագրության վրա։</p> <p>Սա ոչ այլ ինչ է, քան աշխարհաքաղաքական շնացում, որտեղ սեփական անցյալը, հայրն ու պատմական ճշմարտությունը ոչինչ են՝ վայրկենական շահի և բռնապետական աթոռը պահելու տենչի համեմատ։</p> <p>Ալիևը դարձել է իր իսկ հրահանգով կարված պատմական կեղծիք-զսպաշապիկի գերին։ Գողանալով հարևանների պատմությունն ու մշակույթը՝ նա այնպիսի ծուղակ է սարքել սեփական պետության համար, որից ելք չկա, քանի որ ցանկացած հետքայլ դեպի իրականություն՝ կնշանակի ինքնաոչնչացում։</p> <p>Ադրբեջանական պատմագրությունը վերջին տասնամյակներում զբաղված է բացառապես հարևանների պատմության և մշակույթի յուրացմամբ։</p> <p>Նրանք ալբանացրին Արցախի հայկական ողջ ժառանգությունը, իրենցը հռչակեցին պարսկական բանաստեղծներին ու մշակույթը, իսկ Երևանն անվանեցին &laquo;պատմական ադրբեջանական տարածք&raquo;։</p> <p>Երբ անցյալ չունեցող պետությանդ &laquo;հիմքը&raquo; &nbsp;կառուցված է նման ամոթալի գրագողության վրա, դու ի վիճակի չես սթափ գնահատելու աշխարհաքաղաքական իրականությունը։&nbsp;</p> <p>Ալիևն իրոք հավատացել է սեփական պատմաբանների հորինած հեքիաթներին, թե ինքն է աշխարհի պորտալարը։ ՈՒ տիրոջ իրավուքով կարող է &laquo;ուղերձ&raquo; հղել և՛ ՈՒկրաինային, և՛ &laquo;Արևմտյան Ադրբեջանի&raquo; իր վասալին՝ պահանջելով ինչ-որ անկլավներ, 300 000 ոչխարավորների վերադարձ՝ &laquo;պատմական հայրենիք&raquo;, անգամ սպառնալ Ռուսաստանին որպես օկուպանտի։</p> <p>Այս ամենը բացահայտում է Իլհամ Հեյդար օղլու անսահման ցինիզմն ու վտանգավոր լարախաղացությունը, որով փորձում է հավասարակշռել Արևմուտքի և Ռուսաստանի միջև։</p> <p>Սույն օղլուն ճգնում է գաղափարական &laquo;իմունիտետ&raquo; &nbsp;ստեղծել։</p> <p>Նրա համար կենսական նշանակություն ունի միջազգային իրավունքի այն թեզը, որ տարածքային ամբողջականությունն անխախտելի է։</p> <p>ՈՒկրաինային աջակցելով և հայկական Շուշիից օկուպացիայի դեմ պայքարի կոչ հնչեցնելով՝ նա փորձում է լեգիտիմացնել Արցախի նկատմամբ իրականացրած սեփական ագրեսիան։</p> <p>Նրա տրամաբանությունն այսպիսին է․&nbsp; &laquo;Եթե ՈՒկրաինան իրավունք ունի զենքով ազատագրել իր տարածքները, ապա ես նույնպես ունեի այդ իրավունքը&raquo;։ Սրանով նա Արևմուտքի աչքերում փորձում է արդարացնել հայաթափումն ու էթնիկ զտումները՝ դրանք փաթեթավորելով &laquo;միջազգայնորեն ճանաչված սահմանների վերականգնման&raquo; լույսի ներքո։</p> <p>Ադրբեջանը, լինելով բացարձակ բռնապետություն, մշտապես գտնվում է եվրոպական կառույցների և ԱՄՆ-ի քննադատության թիրախում․ մարդու իրավունքների, քաղբանտարկյալների և ժողովրդավարության բացակայության պատճառով։</p> <p>ՈՒկրաինայի հարցում նման &laquo;սկզբունքային&raquo; և հակառուսական թվացող դիրքորոշում ընդունելով՝ Ալիևն Արևմուտքին հաճոյանալու էժան միավորներ է վաստակում։<br /> Սա նրան թույլ է տալիս Եվրոպային ասել․&nbsp; &laquo;Ես ձեզ հետ նույն արժեքներն եմ կիսում և դեմ եմ ռուսական ագրեսիային&raquo;։</p> <p>Ամենացավոտն այն է, որ հիշյալ հայտարարություններն արվում են բռնազավթված և հայաթափված Շուշիում։ Մի քաղաքում, որտեղից բնիկ հայ բնակչությունը վտարվել է հենց Ալիևի իրականացրած ագրեսիայի և օկուպացիայի պատճառով։ Նա խոսում է ՈՒկրաինայի տարածքների օկուպացիայի անթույլատրելիության մասին՝ կանգնած լինելով իր իսկ օկուպացրած ու ավերած հայկական մշակութային ժառանգության փլատակների վրա։</p> <p>Իլհամ Հեյդարովիչը կարծում է, թե Ռուսաստանից հեռանալով և Թուրքիայի (անուղղակիորեն Արևմուտքի) գիրկն ընկնելով՝ ազատություն է ձեռք բերել։</p> <p>Բայց մի տիրոջից մյուսին անցնելը սուվերենություն չէ, այլ ընդամենը կախվածության ձևաչափի փոփոխություն։</p> <p>Այսօր Ադրբեջանին ամբողջությամբ կլանել է Թուրքիան՝ թե՛ ռազմական, թե՛ տնտեսական, թե՛ քաղաքական առումներով։ Ալիևն առանց Էրդողանի թույլտվության &nbsp; ռազմավարական և ոչ մի քայլ չի կարող անել։ Իսկ &nbsp;Թուրքիայի հետաքրքրությունները միշտ չէ, որ համընկնելու են Ադրբեջանի շահերին։</p> <p>Ալիևի &laquo;խորհուրդները&raquo; ՈՒկրաինային կամ Ռուսաստանի դեմ նրա անուղղակի դեմարշները ոչ թե պատմական գիտելիքի կամ սկզբունքայնության արդյունք են, այլ սեփական անպատժելիությունից գլխապտույտ ունեցող դիկտատորի տհասություն։&nbsp;</p> <p>Նա չի հասկանում՝ Հարավային Կովկասի և Արևելյան Եվրոպայի պատմության դասագիրքերը գրվում են ոչ թե Բաքվի նավթային գրասենյակներում, այլ շատ ավելի գլոբալ կենտրոններում։ Իսկ այդ դասագրքերի վերջին էջերում նման &laquo;լարախաղացների&raquo; համար սովորաբար տխուր վախճան է նախատեսված։</p> <p>Ալիևն այնպիսի խորը քաղաքական ամնեզիայի մեջ է, որ չի էլ կամենում մտաբերել՝ առանց ռուսական կայսերական պլատֆորմի և հայկական ձեռներեցության, կապիտալի ու մտավոր ներուժի՝ Բաքուն այսօր պարզապես գոյություն չէր ունենա որպես արդյունաբերական ու տնտեսական կենտրոն։ Այն կմնար ձկնորսական ու աղի առևտրով զբաղվող, կիսաավազակային խուլ նահանգային քաղաք։</p> <p>Եթե բացենք պատմական այդ շերտը, կտեսնենք այն ցնցող փաստերը, որոնք Ալիևն ու իր գրպանային պատմաբաններն ամեն կերպ փորձում են արմատախիլ անել հիշողությունից։</p> <p>XIX դարի վերջին և XX դարի սկզբին Բաքվի նավթային տենդի գլխավոր դերակատարները ոչ թե թաթարներն էին՝ իմա՝ մինչ այդ գոյություն չունեցած ադրբեջանցիները, այլ հայ ձեռներեցներն ու մտավորականները։ Ալիևի ցեցոտած հիշողությունը խուսափում է պատմական լեգենդներից՝ Ալեքսանդր Մանթաշյանց, Միքայել Արամյանց, Ղուկասով եղբայրներ, Լիանոզովներ, Մայիլովներ, Գալուստ Գյուլբենկյան և տասնյակ այլ մեծություններից։</p> <p>Ալեքսանդր Մանթաշյանցի ընկերությունը մի պահ վերահսկում էր Բաքվի նավթի արդյունահանման և արտահանման ավելի քան կեսը։ Հենց նա ֆինանսավորեց ու կառուցեց աշխարհում առաջին խոշոր՝ Բաքու-Բաթում նավթամուղը։</p> <p>Իսկ մինչ երիտասարդ Գալուստ Գյուլբենկյանի գիտական աշխատանքները, Եվրոպան բավականին աղոտ պատկերացում ուներ Ապշերոնյան թերակղզու հսկայական ներուժի մասին։ Իր &laquo;Անդրկովկասը և Ապշերոնյան թերակղզին. Ճամփորդական հուշեր&raquo; հանճարեղ գրքով և ֆրանսիական հեղինակավոր &laquo;Revue des Deux Mondes&raquo; ամսագրում տպագրված հոդվածներով Գյուլբենկյանն աշխարհին ներկայացրեց Բաքուն որպես ամերիկյան Փենսիլվանիայի հզոր մրցակից՝ ստիպելով արևմտյան խոշոր կապիտալին շրջվել դեպի Ապշերոն։</p> <p>Գյուլբենկյանը ոչ միայն գիտնական էր, այլև աշխարհաքաղաքական մեծագույն միջնորդ։ Բաքվում ձեռք բերած կապերի և տեղի նավթային շուկայի խորը իմացության շնորհիվ նա հետագայում կարողացավ միավորել համաշխարհային հսկաներին. հենց նա դարձավ հոլանդական Royal Dutch և անգլիական Shell ընկերությունների պատմական միավորման առանցքային ճարտարապետը, որոնք Բաքվում, մասնավորապես՝ Ռոտշիլդների հետ համատեղ, ունեին հսկայական շահեր ու գործարաններ։</p> <p>Բաքուն Գյուլբենկյանի համար եղավ այն տեխնոլոգիական լաբորատորիան, որտեղ նա հասկացավ գլխավորը՝ նավթը միայն վառելիք չէ, այլ աշխարհը կառավարելու և սահմաններ գծելու գործիք։ Տեսնելով, թե ինչպես են Բաքվի համար մրցակցում տեղի նավթարդյունաբերողները արևմտյան տիտանների՝ Նոբելների ու Ռոտշիլդների հետ, նա մշակեց &laquo;համատեղ կոնսորցիումների&raquo; իր հանճարեղ մոդելը, որը հետագայում հիմք դարձավ Միջին Արևելքի նավթային քարտեզի համար։</p> <p>Այսպիսով, եթե Մանթաշյանցն ու Նոբելները կերտում էին Բաքվի նավթարդյունաբերության ֆիզիկական մարմինը (հորատանցքեր, գործարաններ, խողովակաշարեր), ապա Գալուստ Գյուլբենկյանը կերտեց դրա ինտելեկտուալ, ռազմավարական և աշխարհաքաղաքական միտքը։</p> <p>Հայերը Բաքվում սոսկ սեփականատերեր չէին. նրանք առաջատար ինժեներներն էին, քիմիկոսներն ու տեխնոլոգները, որոնք նավթի արդյունահանումը տնայնագործական տառապանքից բարձրացրին համաշխարհային ինդուստրիալ մակարդակի։</p> <p>Եվ այս ամենից հետո, սեփական պատմությունն ու հորն ուրացող Բաքվի բռնապետի՝ Շուշիում հոխորտալը և պատմությունից դասեր տալը ոչ այլ ինչ է, քան սեփական սնանկությունը կեղծ փետուրներով քողարկելու պրիմիտիվ փորձ։</p> <p>Բաքվի նավթի զարգացումը հնարավոր դարձավ բացառապես Ռուսական կայսրության կազմում լինելու շնորհիվ։</p> <p>Ռուսաստանն ապահովեց միասնական, հսկայական շուկա, ներդրումային անվտանգություն և ենթակառուցվածքներ՝ երկաթուղի, նավահանգիստներ։</p> <p>Առանց ռուսական կապիտալի, պետական հովանավորչության և միջազգային կապերի՝ Բաքվի նավթը երբեք չէր հասնի եվրոպական ու համաշխարհային շուկաներ։</p> <p>Մինչ հայկական, ռուսական և արևմտյան (օրինակ՝ Նոբել եղբայրների) կապիտալը կառուցում էր ժամանակակից Բաքուն, տեղի թաթարական բնակչությունը հիմնականում ներգրավված էր ցածր որակավորում պահանջող սևագործ աշխատանքներում։</p> <p>Սա ստեղծել էր լուրջ կրթական, մշակութային և սոցիալական անդունդ։</p> <p>Հենց այս համալիրը՝ հայերի տնտեսական ու մշակութային ակնհայտ գերակայությունը Բաքվում, հետագայում ծնեց այն վայրագ նախանձն ու ատելությունը, որոնք հանգեցրին 1905 և 1918 թվականների հայկական կոտորածներին։ Նրանք փորձում էին արյամբ ու թալանով տիրանալ այն հարստությանը, որն իրենց ուղեղով ու աշխատանքով չէին ստեղծել։</p> <p>Ալիևը կա՛մ ընդհանրապես չգիտի տարածաշրջանի իրական պատմությունը, կա՛մ, որ ավելի հավանական է, ստիպված է ամեն օր ստել սեփական հանրությանը, որպեսզի հանկարծ ադրբեջանցի ժողովուրդը չհարցնի.&nbsp;<br /> &laquo;Եթե հայերն ու ռուսներն են ստեղծել մեր տնտեսության հիմքը, մենք ի՞նչ ենք արել, բացի պատրաստի հարստությունը յուրացնելուց&raquo;։</p> <p>Երբ Ալիևն այսօր Ռուսաստանին անվանում է &laquo;գաղութատիրական&raquo; ուժ, իսկ տարածաշրջանի բնիկ տերերին՝ հայերին՝ &laquo;եկվորներ&raquo;, նա բացահայտորեն մարտահրավեր է նետում ժողովրդական հանրահայտ իմաստնությանը. &laquo;Մի՛ թքիր այն աղբյուրի մեջ, որից ջուր ես խմում&raquo;։</p> <p>Սակայն պատմության անողոք տրամաբանությունը հուշում է՝ նրան շա՜տ դաժանորեն է պատժելու հենց ա՛յն &laquo;աղբյուրը&raquo;, որից տասնամյակներ շարունակ սնվել ու մեծացել է իր արհեստածին պետությունը, բայց որի մեջ այս երախտամոռ բռնապետը թքում է ամեն հարմար առիթով՝ արևմտյան լսարանների առաջ կեցվածք ընդունելիս։</p> <p>Այս քաղաքականապես կուրացած դժբախտը մոռանում է մի պարզ, բայց երկաթյա ճշմարտություն. չլինեին ռուսական կայսերական վարչարարությունն ու հայկական տաղանդը, միտքն ու կապիտալը, այսօր աշխարհում գոյություն չէին ունենա ո՛չ Բաքվի նավթային էլիտան, ո՛չ ադրբեջանական պետականակերտման պատրանքը, և ո՛չ էլ, առավել ևս, Ալիևների կլանի թալանած բազմամիլիարդանոց կայսրությունը։</p> <p>Նա, ով փորձում է սեփական տան հիմքերը փորել ու պատմության էջերը սրբագրել կեղծիքով, դատապարտված է տեսնելու, թե ինչպես է այդ նույն պատմությունը հեղեղի պես քանդելու &laquo;թղթե&raquo; տնակը՝ իրեն թաղելով սեփական ստերի փլատակների փոշոտ շերտերում։</p> <p><strong><a href="https://www.facebook.com/piruza.meliqsetyan/posts/pfbid02eXpEDTM3VnDbE98e4DFQRkXKNgSMMvyoSbt2ozWDAtefXu6gP6xxfRYWA6qhqTfRl" target="_blank">Փիրուզա ՄԵԼԻՔՍԵԹՅԱՆ</a></strong></p> https://newsline.am/news/pirowza_meliqsetyan_baqvi_brnapeti_ashxarhaqaghaqakan_shnacowmy/2026-07-19-14648 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/pirowza_meliqsetyan_baqvi_brnapeti_ashxarhaqaghaqakan_shnacowmy/2026-07-19-14648 Sun, 19 Jul 2026 18:02:58 GMT <p><span style="font-size:12px;">Սա է իրական Հայաստանը, որը լուռ տանում է իր ցավը ու թույլ չի տալիս, որ իր վերջին սրբությունը՝ սեփական կամքն ու պատիվը, հավասարեցնեն հողին</span></p> <p>Լուսինե Ավագյան անունով փաստաբանը դատի է տվել երկրի վարչապետին։ Ոչ թե քաղաքական հաշվեհարդարի, ոչ թե աթոռի կամ իշխանության համար, այլ ընդամենը իր ձայնի՝ այն միակ ու անձնական քվեի համար, որը համարձակվել է տալ ոչ թե իշխող կուսակցությանը, այլ մեկ ուրիշին։ Եվ դրա համար պետության ղեկավարի կողմից պիտակավորվել է որպես &laquo;կաշառքով քվեարկած&raquo;։</p> <p>Մեր երկրում, որտեղ արդեն քանի տասնամյակ է՝ խոսքն էժանանում է ավելի արագ, քան դրամը, թվաբանությունն էլ պակաս յուրահատուկ չէ։ Սկզբում հայտարարվում է, որ բոլոր չընտրողները՝ 100 տոկոսով, ծախված են։ Հետո, երբ հասկանում են, որ սեփական ժողովրդի կեսից ավելիին հանցագործ ձևակերպելը մի փոքր ավելորդ է նույնիսկ ամենաթույլատրելի դեմագոգիայի սահմաններում, թիվը դառնում է 70 տոկոս։ Ու դա արվում է &laquo;աչքաչափով&raquo;։</p> <p>Մենք աչքաչափով երկիր ենք պահում, աչքաչափով՝ սահման գծում, աչքաչափով էլ՝ մարդկանց ազնվությունն ու արժանապատվությունը չափում։ Եթե ինձ հետ ես՝ 100 տոկոսով ազնիվ ես, եթե դեմ ես՝ 70 տոկոսով ծախված ես։</p> <p>Իսկ ո՞ւր մնաց այն մյուս 30 տոկոսը, որին &laquo;աչքաչափով&raquo; թույլ տվեցիք մաքուր մնալ։ Նրանցից ներողություն խնդրող եղա՞վ։</p> <p>Այս ամենի մեջ ամենատխուրն ու միաժամանակ ամենածիծաղելին &laquo;սիրո և համերաշխության&raquo; այն լոլոն է, որով տարիներ շարունակ կերակրում են այս հասարակությանը։ Ինչպե՞ս կարելի է սիրել ժողովրդին ամբողջության մեջ, բայց ատել ու կասկածել նրանցից յուրաքանչյուրին առանձին-առանձին։ Ինչպե՞ս կարելի է սրտիկներ նկարել օդում, բայց իրականում մարդկանց բաժանել օրգանիկների ու անօրգանիկների։<br /> Ստացվում է, որ մեր երկրում սերը լիմիտավորված է. այն բավարարում է միայն նրանց, որոնք &laquo;ճիշտ&raquo; քվեաթերթիկն են գցել քվեատուփը։ Մնացածի համար սիրո փոխարեն &laquo;աչքաչափով&raquo; չափված մեղադրանքներն են։</p> <p>Լուսինեն պահանջում է 6 միլիոն դրամ փոխհատուցում։ Բայց ոչ թե իր համար, այլ այն անօթևան ընտանիքների, ովքեր Արցախից տեղահանվել ու այսօր ապաստան են գտել իր հայրական տանը։</p> <p>Ահա այստեղ է բախվում երկու տարբեր աշխարհընկալում․<br /> - Մի կողմից՝ պետական բարձր ամբիոններից հնչող անդեմ, մեծ-մեծ հայտարարությունները, որոնք մարդկանց վերածում են վիճակագրական տոկոսների ու կաշառակերների զանգվածի։<br /> - Մյուս կողմից՝ սեփական հայրական տան դռները բացած մի քաղաքացի, ով առանց ավելորդ աղմուկի, առանց տեսախցիկների ու &laquo;սրտիկների&raquo;՝ տաքացնում է հայրենազրկված հայրենակցի հոգին։</p> <p>Սա է իրական Հայաստանը, որը լուռ տանում է իր ցավը ու թույլ չի տալիս, որ իր վերջին սրբությունը՝ սեփական կամքն ու պատիվը, հավասարեցնեն հողին։</p> <p>Լուսինե Ավագյանի քայլը սովորական դատական հայց չէ։ Սա միայնակ մարդու ապստամբությունն է հանրային անտարբերության ու պետական ցինիզմի դեմ։ &nbsp;Ու եթե նույնիսկ մեր դատարանները հերթական անգամ &laquo;հանցակազմի բացակայություն&raquo; տեսնեն այնտեղ, որտեղ վիրավորված է կես միլիոնից ավելի մարդու արժանապատվությունը, Հայաստանի քաղաքացի Լուսինե Ավագյանն արդեն հաղթել է, որովհետև ցույց է տվել՝ այս երկրում դեռ կան մարդիկ, ում պատիվը չի չափվում ոչ աչքաչափով, ոչ էլ իշխանական քմահաճույքով։</p> <p><strong><a href="https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02R7oV7ecbnwaR9NWfoYM7E3FrGAkzWS9JngghbUkbiLRpjQq6zdzbp3YGvzAMV6gel&amp;id=61584577985094" target="_blank">Բացատրագիր</a></strong></p> <p><em>Տեսանյութը՝&nbsp;azatutyun.am-ի:</em></p> <div class="youtube-embed-wrapper" style="position:relative;padding-bottom:56.25%;padding-top:30px;height:0;overflow:hidden"><iframe allowfullscreen="" frameborder="0" height="360" src="https://www.youtube.com/embed/OdtH417XWzI" style="position:absolute;top:0;left:0;width:100%;height:100%" width="640"></iframe></div> <p>&nbsp;</p> https://newsline.am/news/sa_miaynak_mardow_apstambowtyownn_e_hanrayin_antarberowtyan_ow_petakan_cinizmi_dem/2026-07-19-14647 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/sa_miaynak_mardow_apstambowtyownn_e_hanrayin_antarberowtyan_ow_petakan_cinizmi_dem/2026-07-19-14647 Sun, 19 Jul 2026 11:54:43 GMT <p>&laquo;Լևոն Տեր-Պետրոսյանի հետ միասին մենք քայլ առ քայլ մեր ռազմական հաջողությունները կհասցնենք վերջնական հաղթանակների&raquo;:</p> <p><span style="font-size:16px;">&laquo;Հանրապետության նախագահն է, որ կայացնում է ամենադժվարին, ամենապատասխանատու որոշումները եւ տեր է մեր բոլոր հաղթանակներին, տեր է մեր բոլոր պարտություններին, գնացքից երբեք չի թռչելու, տանելու է մեր գնացքը մինչեւ վերջ: Ես այսօր չեմ խոսելու մեր հաղթանակների մասին, մեր բանակի մասին. մեր բանակը եւս մեկ անգամ տեսնել ցանկացողները վաղը կարող են ներկա լինել հայ-ռուսական մեծ զինախաղերին, որոնք ամենախոշորն են Սովետական Միության փլուզումից հետո, եւ որին մասնակցում է շուրջ 4 հազար զինվոր:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մեր բանակի մասին անգամ փոքր-ինչ կասկած ունեցողները կարող են ներկա լինել. բոլորիդ սիրով հրավիրում եմ սեպտեմբերի 21-ին, ժամը 11-ին, այս հրապարակում տեղի ունենալիք՝ Անկախության հնգամյակի շքերթին, եւ դա է հանրապետության նախագահի՝ բանակի գլխավոր հրամանատարի ամենամեծ ձեռքբերումը՝ ըստ իս, սակայն ես ուզում եմ խոսել մեդալի հակառակ, չերեւացող երեսի մասին: Ամենաառաջին, ամենամեծ հաղթանակը, որ մենք ունեցանք, դա մեր հոգեբանության փոփոխությունն էր, որը քաղաքական երիտասարդ գործիչների այս թիմը, հատկապես՝ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը, կարողացավ կատարել: Մենք լոպազ-սնապարծ, մեծախոս քաղաքականությունից կարողացանք դառնալ իրատես, քայլ առ քայլ մեր խնդիրները իրականացնող ազգ:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մեր նախագահը, երբեք հրապարակավ չխոսելով Հայ դատի մասին, քայլ առ քայլ լուծում է Հայ դատի բոլոր խնդիրները: Եվ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի օրոք, այսօր եւ վաղը հայ ազգը երբեք այլեւս կոտորած չի տեսնի: Հայ դատի ամենամեծ ջատագովները կորցրին հայրենիքի կեսը, հետո երգեցին թե՝ &laquo;Մասիսին բան պատահի՝ ազգովի դառնանք ֆիդայի&raquo; (թե Մասիսին է՛լ ինչ էր պատահելու՝ չեմ հասկանում, ինչ որ պատահելու էր՝ պատահել էր): Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի օրոք այլեւս նման երգեր չեն երգվի, Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի հետ միասին մենք քայլ առ քայլ մեր ռազմական հաջողությունները կհասցնենք վերջնական հաղթանակների&raquo;:</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>ՎԱԶԳԵՆ ՍԱՐԳՍՅԱՆ</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>ՀՀ պաշտպանության նախարար</strong></span></p> <div class="youtube-embed-wrapper" style="position:relative;padding-bottom:56.25%;padding-top:30px;height:0;overflow:hidden"><iframe allowfullscreen="" frameborder="0" height="360" src="https://www.youtube.com/embed/iSPeOTbn57Y?rel=0" style="position:absolute;top:0;left:0;width:100%;height:100%" width="640"></iframe></div> <p><br /> &nbsp;</p> https://newsline.am/news/vazgen_sargsyan_amenamec_haghtanaky_mer_hogebanowtyan_popoxowtyownn_er/2026-07-19-1170 Կարեվոր ivaadamyan https://newsline.am/news/vazgen_sargsyan_amenamec_haghtanaky_mer_hogebanowtyan_popoxowtyownn_er/2026-07-19-1170 Sun, 19 Jul 2026 10:20:07 GMT <p>&laquo;Ես այսօր բացարձակապես մեկուսացված եմ աշխարհից և զրկված եմ նույնիսկ 13-ամյա դստերս ու 85-ամյա մորս հետ հեռախոսով խոսելու հնարավորությունից&raquo;</p> <p>&laquo;Ես այսօր բացարձակապես մեկուսացված եմ աշխարհից և զրկված եմ նույնիսկ 13-ամյա դստերս ու 85-ամյա մորս հետ հեռախոսով խոսելու հնարավորությունից&raquo;, - բանտից գրել է ընդդիմադիր կին գործիչ <strong>Արեգնազ Մանուկյանը:</strong></p> <p>Դաժան անմարդկային վերաբերմունք, հոգեբանական խոշտանգում, չհաստատված, միջին ծանրության մեղադրանքի դեպքում՝ և փաստաբանի պնդմամբ ենթադրության հիմքով։ &nbsp;Իրոք որ ցնցող է և անպատկերացնելի։ Լավ բա 13 տարեկան երեխային ինչու եք պատժում։</p> <p>Հենց այս պատժիչ մեթոդների կիրառումն է ցույց տալիս մեղադրանքի խոցելիությունը։Եթե մեղադրանքը չհաստատվի, գոնե հոգեպես բավարարված կլինեն, որ պատժել են ընդդիմադիր կնոջը ամենասադիստական մեթոդներով։ Գլխավոր դատախազուհին վերջերս հայտարարում էր, որ հարցումները ցույց են տալիս դատախազության նկատմամբ հանրային վստահությունը աճել է։</p> <p>Սա ոգևորում է դատախազությանը։ Եվ հիմա, այս դեպքով, դատախազությունն առաջնորդվում է հր վկայակոչած հանրային վստահությամբ։</p> <p>Արեգնազ Մանուկյանի, նրա անչափահաս երեխայի հետ նման վարվելակերպով պատժում են նաև հանրության այն մասին, որն անընդունելի, մերժելի, անբարո է համարում նման գործելակերպը։</p> <p><a href="https://www.facebook.com/zhanna.alexanyan/posts/pfbid0WYexLh8p2wBxBNPjtFMxMSt7x1aXKJf29FUPSAzXXpZNHuRhXz2DdReNx7z269Rhl" target="_blank"><strong>Իրավապաշտպան Ժաննա Ալեքսանյան</strong></a></p> https://newsline.am/news/jhanna_aleqsanyan_henc_ays_hogebanakan_xoshtangowm_patjhich_metodneri_kirarowmn_e_cowyc_talis_meghadranqi_xoceliowtyowny/2026-07-19-14646 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/jhanna_aleqsanyan_henc_ays_hogebanakan_xoshtangowm_patjhich_metodneri_kirarowmn_e_cowyc_talis_meghadranqi_xoceliowtyowny/2026-07-19-14646 Sun, 19 Jul 2026 07:37:46 GMT <p>Ս. Թադեոս առաքյալի և Ս. Սանդուխտ կույսի հիշատակության օրը</p> <p><span style="font-size:14px;"><strong>Ս. Թադեոս առաքյալի և Ս. Սանդուխտ կույսի հիշատակության օրը</strong></span></p> <p><span style="font-size:14px;">Սիրելի՛ քրիստոնյաներ,</span></p> <p><span style="font-size:14px;">Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին տոնախմբում է մեր հավատքի հիմնադիրներից Սուրբ Թադեոս առաքյալի և հայ առաջին քրիստոնյա նահատակ Սուրբ Սանդուխտ կույսի հիշատակը։</span></p> <p><span style="font-size:14px;">Այս առիթով Քանաքեռի Սուրբ Աստվածածին եկեղեցում, այսօր ժամը 10:30-ին, կմատուցվի Սուրբ և Անմահ Պատարագ։</span></p> <p><span style="font-size:14px;"><img alt="🙏" height="16" referrerpolicy="origin-when-cross-origin" src="https://static.xx.fbcdn.net/images/emoji.php/v9/t80/1/16/1f64f.png" width="16" /> Սիրով հրավիրում ենք բոլորիդ մասնակցելու Սուրբ Պատարագին, միասին աղոթելու և հայցելու Սուրբ Թադեոս առաքյալի և Սուրբ Սանդուխտ կույսի բարեխոսությունը մեր ժողովրդի, մեր Սուրբ Եկեղեցու, մեր աստվածապարգև հայրենիքի և մեր ընտանիքների համար։</span></p> <p><span style="font-size:14px;"><strong><a href="https://www.facebook.com/samvel.grigoryan.79/posts/pfbid02cM2AUTBQ98U5i9NqZgBkKTAW3YLpcWZuhi7VZWePoX4BjvxovUQXu8Nr9gzoURxhl" target="_blank">Սամվել դպիր Գրիգորյան</a></strong></span></p> <p><span style="font-size:14px;"><strong>Ս. Թադեոս առաքյալի և Ս. Սանդուխտ կույսի հիշատակության օրը</strong></span></p> <p><span style="font-size:14px;">Ս. Թադեոս առաքյալը և Ս. Սանդուխտ կույսը Հայ Եկեղեցու ամենանշանավոր տոնելի սրբերից են, քանի որ նրանց անվան հետ է առնչվում հայոց լուսավորության պատմությունը:</span></p> <p><span style="font-size:14px;">Քրիստոսի Համբարձումից հետո, համաձայն Տիրոջ պատգամի՝ &laquo;Գնացե՜ք, ուրեմն աշակերտ դարձրեք բոլոր ազգերին, նրանց մկրտեցեք Հոր և Որդու և Սուրբ Հոգու անունով&raquo; (Մատթ. 28:19), Թադեոսը նախ գալիս է Եդեսիա, ավետարանում կենաց խոսքը, ի թիվս բազում հրաշքների բժշկում նաև Աբգար թագավորին, ապա՝ իրեն փոխարինող նշանակելով Եդեսիայում, գնում է Հայոց Սանատրուկ արքայի տիրույթները: Այստեղ զանազան վայրեր քարոզելուց հետո բազմաթիվ հեթանոսների է քրիստոնեական հավատի բերում և հիմնադրում Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին:</span></p> <p><span style="font-size:14px;">Գալով Արտազ գավառ, առաքյալը մտնում է հայոց արքունիք և դարձի բերում արքայադուստր Սանդուխտ կույսին: Իրազեկ դառնալով այս ամենին, Սանատրուկ հայոց արքան սկզբում հորդորում է դստերը ետ դառնալ նախկին հավատին, սակայն՝ ապարդյուն: Զայրացած արքան թե՜ Թադեոս առաքյալին, թե՜ Սանդուխտ կույսին նետում է բանտ և դաժան տանջանքների ենթարկում: Արքունի իշխանազուն կառավարչի միջոցով արքայադստերը տարհամոզելու վերջին փորձը ևս ապարդյուն է անցնում: Քրիստոնյա է դառնում նաև կառավարիչը: Ի վերջո, արքայի հրամանով Ս. Թադեոս առաքյալը և Ս. Սանդուխտ կույսը նահատակվում են արքայական ամառանոց Շավարշավան գյուղաքաղաքում:</span></p> <p><span style="font-size:14px;">Հայ Եկեղեցին Ս. Թադեոս առաքյալի հիշատակը տարվա մեջ ոգեկոչում է երկու անգամ, նախ՝ Ս. Բարդուղիմեոս առաքյալի, ապա` Ս. Սանդուխտ կույսի հետ:</span></p> <p>&nbsp;</p> <p>&nbsp;</p> https://newsline.am/news/hay_araqelakan_ekeghecin_nshowm_e/2026-07-18-10616 Օրացույց armenlur https://newsline.am/news/hay_araqelakan_ekeghecin_nshowm_e/2026-07-18-10616 Sat, 18 Jul 2026 05:00:58 GMT <p>Հայաստանում ամենատարածված (գերիշխող) արյան խումբը երկրորդ դրականն է</p> <p>Ուրեմն, Հայաստանում ամենատարածված (գերիշխող) արյան խումբը երկրորդ դրականն է:</p> <p>Արմենիա ԲԿ-ի (նախկինում` Հանրապետական հիվանդանոց) բուժառուին անհրաժեշտ էր հենց այդ խմբի արյունը: Հանրապետականում կա &laquo;արյան բանկ&raquo;: Սակայն, ըստ որոշ բժիշկների վկայությունների, արյան այդ տեսակը Հանրապետականի &laquo;բանկում&raquo; բացակայում է: Ըստ այդմ, Հանրապետականի բժիշկը լրացնում է փաստաթղթերը և բուժառուի ազգականներին &laquo;ուղարկում&raquo; Արյան Բանկ ՀՀ ԱՆ Յոլյան արյունաբանության և ուռուցքաբանության կենտրոն: Այդ կենտրոնից ևս տեղեկացնում են, որ երկրորդ դրական խմբի արյուն չունեն և, միաժամանակ` տարակուսում են, թե ինչու Հանրապետականն արյուն չի տրամադրում: Հանրապետականում ևս մեկ անգամ պնդում են, որ երկրորդ դրական խմբի արյուն չունեն:</p> <p>Բուժառուի ազգականները ճարահատյալ զանգահարում են ՀՀ առողջապահության նախարարություն: Սկզբից նախարարության աշխատակիցը փորձեց &laquo;բացատրել&raquo;, որ նախարարությունն &laquo;արյան հարցերով&raquo; չի զբաղվում և որևէ տեղեկություն չունի: Բուժառուի ազգականները հետաքրքրվեցին, թե այդ դեպքում, ՀՀ քաղաքացիներն աշխարհի հատկապես ո՞ր պետությունից` Մոզամբիկի՞ց, Մարո՞կոյից, թե՞ ԱՄՆ-ից, կարող են տեղեկություն ստանալ և ձեռք բերել երկրորդ դրական խմբի արյուն: Նախարարության աշխատակիցը &laquo;լրջացավ&raquo; և խոստացավ խնդիրը ներկայացնել ում որ անհրաժեշտ է: Խոստում տալուց անցավ մի քանի ժամ: Այդ ընթացքում, բուժառուի ազգականներն արյուն չգտան և այն փնտրելու հետ զուգահեռ փորձում էին կապ հաստատել նախարարության հետ: Բուժառուն մահացավ: Վերջինիս մահից շուրջ 2-3 ժամ անց նախարարությունից &laquo;հետ զանգեցին&raquo; և հետաքրքրվեցին, թե ինչու են ազգականներն իրենց զանգահարում: Այսքանը:</p> <p>Չէ, այդպես չէ, որ արյունը կփրկեր բուժառուի կյանքը: Վստահ եմ` չէր փրկի: Սակայն մի փոքր հույս կտար: Բացի դրանից` Հայաստանում հո միայն այդ բուժառուն չէ՞: Կարող են, չէ՞, լինել այլ բուժառուներ, որոնց ևս երկրորդ դրական խմբի արյուն անհրաժեշտ լինի և փրկի վերջիններիս կյանքը: Այդ դեպքում, ի՞նչ է լինելու: Որտեղի՞ց &nbsp;են արյուն գտնելու:</p> <p>Կրկին հիշեցնեմ` Հայաստանում ամենատարածված (գերիշխողը) արյան խումբը երկրորդ դրականն է:</p> <p><strong><a href="https://www.facebook.com/karen.heqimyan.3/posts/pfbid02ESuaTRcVCiuUcgNnCDh5ZGGsUaXqZc4twbkZhwzXfzTQCifhAxh8aCeSoyB3PU18l" target="_blank">Կարեն Հեքիմյան</a></strong></p> https://newsline.am/news/karen_heqimyan/2026-07-17-14643 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/karen_heqimyan/2026-07-17-14643 Fri, 17 Jul 2026 17:39:11 GMT <p><span style="font-size:14px;">Էլ ինչպե՞ս բացատրեմ այս թեմայի լրջությունը մեր հանրային ու քաղաքական շրջանակների համար</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Երեկ <a href="https://www.facebook.com/HayrapetyanTat/posts/pfbid08762LMeQNAHzH9cezCNti18FZQ2jnVNgEa81SyZ4Ux53TAzFuZJyfsiWigXUNQd8l" target="_blank">գրառում էի արել ու հարց տվել</a> պատմության նշանակության մասին։ Ստորև ուզում եմ ընդամենը մեկ օրինակ բերել Ադրբեջանի հանրակրթական դպրոցներում հենց այսօր հրամցվող կեղծված պատմությունից․․․</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Սա հատված է այդ թեմայով դեռ մեկ տարի առաջ իմ կողմից արված հետազոտությունից։&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">&laquo;Հատկանշական է, որ ադրբեջանցի դպրոցականները պատմություն ուսումնասիրել սկսում են արդեն 5-րդ դասարանից։ 2024 թվականի դասագրքի 110-րդ էջում գրված է.<br /> &laquo;Հայկական ԽՍՀ-ն ստեղծվել է պատմական ադրբեջանական հողերի արևմտյան մասում: Հետագայում Մոսկվայի ղեկավարությունը Ադրբեջանական ԽՍՀ-ին պատկանող հողերի մի մասը, ներառյալ Շարուր-Դերելայազը և Արևմտյան Զանգեզուրը, փոխանցեց Հայկական ԽՍՀ-ին: Արդյունքում Ադրբեջանը բաժանվեց Նախիջևանից: Մեր հայրենակիցները, որոնք բռնի կերպով տեղահանվել էին իրենց պապենական հողերից, հետագայում ձևավորեցին Արևմտյան Ադրբեջանի համայնքը: Այս համայնքը միջազգային կազմակերպություններում պաշտպանում է Արևմտյան Ադրբեջանում մեր պատմական ժառանգության պահպանումը և տեղահանված բնակչության իրավունքները: Նրանք շարունակում են պայքարել իրենց հայրենիք վերադառնալու համար&raquo;:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Կարճ ասեմ՝ սա կոչվում է ադրբեջանական պետական զավթողական ծրագրի ներառում կրթական համակարգում։ Մի ողջ սերունդ մեծանում է՝ մտածելով, թե իր հարևանությամբ գտնվող Հայաստանը իբր իր &laquo;հայրենիքն է&raquo;։&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Դե հիմա ասեք՝ ես էլ ինչպե՞ս բացատրեմ այս թեմայի լրջությունը ու այն քաղաքական մեթոդներով փակելու հրատապությունը մեր հանրային ու քաղաքական շրջանակների համար...</span></p> <p><a href="https://www.facebook.com/HayrapetyanTat/posts/pfbid029j1N5RpRLBJyBTwPHrFYjhC3i5rmW6f5N4ztGiHvTvNepRPRLubbXaFoPhZhaKuYl" target="_blank"><span style="font-size:16px;">Տաթևիկ Հայրապետյան</span></a></p> <p><span style="font-size:14px;">Հեքիաթներ, դասագրքեր և տարածքային պահանջներ.&nbsp;<strong><a href="https://evnreport.com/arm/politics-arm/weaving-the-western-azerbaijan-narrative/?fbclid=IwY2xjawTESsBleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFIc0dyN0l2N1M0cTlYbVIzc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHgaOarKffuLDpY_N1fJnB8eiF4GbhtWerCzoIKlSjRwj3m2P0kr9wiV7aWsQ_aem_L-S9Gq6yCo8T_AjlauGLCA" target="_top">ինչպե՞ս է հյուսվում &laquo;Արևմտյան Ադրբեջանի&raquo; առասպելը</a>:</strong></span></p> https://newsline.am/news/tat_ik_hayrapetyan_es_el_inchpe_s_bacatrem_ays_temayi_lrjowtyowny_ow_ayn_qaghaqakan_metodnerov_pakelow_hratapowtyowny/2026-07-15-14642 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/tat_ik_hayrapetyan_es_el_inchpe_s_bacatrem_ays_temayi_lrjowtyowny_ow_ayn_qaghaqakan_metodnerov_pakelow_hratapowtyowny/2026-07-15-14642 Wed, 15 Jul 2026 11:05:59 GMT <p><span style="font-size:14px;">&laquo;Պատմագիտական հետազոտության հիմքը ստուգելի փաստերն են, նպատակը՝ պատմության հնարավորինս անաչառ վերակառուցումն ու մեկնաբանությունը</span></p> <p style="text-align: center;"><span style="font-size:16px;"><strong>Պատմագիտական ելակետային &nbsp;դրույթներ &nbsp;</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">&laquo;Պատմագիտական հետազոտության հիմքը ստուգելի փաստերն են, նպատակը՝ պատմության հնարավորինս անաչառ վերակառուցումն ու մեկնաբանությունը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Միջպետական հարաբերությունները տրամագծորեն տարբեր են մարդկային հարաբերություններից. այստեղ որեւէ դեր չեն խաղում զգացումներն ու զգացմունքները։ Եթե ելնենք միջազգային հարաբերությունների ռեալիստական մոտեցումից, ապա պետությունների վարքագծի հիմնական շարժառիթը պետական շահն է։ Որդեգրված գաղափարախոսություններն ու հռչակված արժեհամակարգերն ընդամենը այդ շահերն ապահովող գործիքներ են։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այսինքն՝ միջպետական այդ հարաբերությունները նույն կերպ կոշտ են, ինչպես &laquo;ջունգլիների օրենքը&raquo;։ Դրանցում &laquo;օգնություն&raquo;, &laquo;բարեկամություն&raquo;, &laquo;փրկել&raquo; &laquo;դավաճանել&raquo;, &laquo;համակրանք&raquo;, &laquo;հակակրանք&raquo;, &laquo;անշահախնդիր&raquo;, &laquo;արդար&raquo;, անարդար&raquo;, &laquo;բարոյական&raquo;, &laquo;անբարոյական&raquo; որեւ բան լինել չի կարող։ Եթե այս հասկացությունները պատմագիտության մեջ են օգտագործվում, &nbsp;դա գիտություն չէ, այլ՝ էսսե։ Քաղաքագիտության, քաղաքական հռետորաբանության մեջ նման եզրույթները ծառայում են հասարակական վերաբերմունք ձևավորելուն և կարող են քարոզչական գործառույթ ունենալ հանուն ինչ-որ գաղափարախոսության, անձնական, դասային կամ կուսակցական շահի։ Երկու դեպքում էլ հաշվարկի ելակետը երկրի, ազգի, պետության շահը չէ։ Մարդկության ողջ պատմության մեջ, անգամ բացառությունների տեսքով, դժվար է պետությունների հարաբերություններում շատ թե քիչ էական հարցերում զգացումներով առաջնորդվելու օրինակներ գտնել։ Հին աշխարհից սկսած, անգամ դինաստիական ամուսնությունները նշանակություն չեն ունեցել այս հարցում եւ տեղի են տվել պետական շահի առջեւ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Եթե անգամ տվյալ հիմնադրույթներում չափազանցություն ու անվերապահություն կան, ստորեւ հենց այս չոր ելակետերով դիտարկենք հայ-ռուսական հարաբերությունների հիմնական դրվագները՝ ամբողջությամբ մի կողմ թողնելով ինչպես խորհրդային պատմագրության Ռուսաստանին վերագրած &laquo;փրկչական&raquo;, այնպես էլ հետխորհրդային շրջանի պատմագրության մեջ հանդիպող (իսկ վերջին տարիներին պետականորեն քարոզվող) &laquo;դավաճանական&raquo; ելակետերը։ Երկուսն էլ հավասարապես վտանգավոր են ու վնասակար որպես &laquo;պատմության դասեր&raquo; նկատի ունենալու, վարքագծի հիմք դարձնելու համար։ Երկու մոտեցումներն էլ պատմությունը գնահատում են բարոյական կատեգորիաներով, այլ ոչ պետական շահերի բախման տրամաբանությամբ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Կայսրությունները կամ հզոր տերությունները իրենց պատմության մեծ մասում ձգտել են տարածքային ընդարձակման, ազդեցության ոլորտների մեծացման, ընդհուպ՝ համաշխարհային ուղղակի տիրապետության կամ քաղաքական ազդեցության, սկսած Հին Ասորեստանից, Աքեմենյան Պարսկաստանից, Հռոմից եւ մինչեւ այսօր։ Անգամ մենք ենք նման տասնամյակներ ունեցել Տիգրան Մեծի շրջանում։ Դրան հասնելու գործիքակազմը ժամանակի ընթացքում մասամբ փոխվել է, մասամբ նույնն է մնացել։ Պետությունների համար այդ մղումն ընդհուպ կարելի է համարել բնազդական մակարդակի, պետության &laquo;բնազդի&raquo; դրսեւորում։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այս առումով Ռուսաստանը բացառություն չի կազմել եւ հիմնականում գործել է այն նույն ուժային քաղաքականության տրամաբանությամբ, որը բնորոշ է եղել մյուս խոշոր տերություններին։</span></p> <p style="text-align: center;"><span style="font-size:16px;"><strong>Անդրկովկասի գրավումը</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Դեպի Կովկաս եւ Անդրկովկաս Ռուսաստանի ձգտումները 18-րդ դարում տարածքային ընդարձակման նախագծի ձևավորման եւ գործնական փորձարկումների ժամանակաշրջան էր։ Այստեղ նա պետք է բախվեր Օսմանյան Թուրքիային եւ Պարսկաստանին։ Հայտնի է, որ նույն շրջանում հայ քաղաքական միտքը նույն այդ երկրների տիրապետության տակ գտնվող հայության համար ռուսական առաջխաղացումը համարում էր ազգային ազատագրման միջոց։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">19-րդ դարի սկզբին Ռուսաստանին միացվեց Վրաստանը։ Հայկական տարածքների (Լեռնային Ղարաբաղ, Զանգեզուր եւ այլն) տիրապետման առաջին շոշափելի ձեռքբերումն արձանագրվեց 1804&ndash;1813 թթ. ռուս-պարսկական առաջին պատերազմի արդյունքով կնքված Գյուլիստանի պայմանագրով։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">1826-28 թթ. ռուս-պարսկական երկրորդ պատերազմից հետո Թուրքմենչայի պայմանագրով Ռուսաստանի տիրապետության տակ անցավ Արևելյան Հայաստանը (Երևանի և Նախիջևանի խանությունները, Օրդուբադի և Սուրմալուի գավառները)։ Պարսկաստանի հետ սահմանը հիմնականում դարձավ Արաքս գետը, բացառությամբ Սուրմալուի գավառի (Մեծ եւ փոքր Մասիսներով), որ Արաքսի աջ ափին էր։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ռուսաստանի համար հաղթական էր նաեւ Թուրքիայի դեմ 1828-1829 թթ. պատերազմը. կովկասյան ճակատում գրավվեցին ընդարձակ հայաբնակ տարածքներ։ Սակայն դրանց մեծագույն մասը (Էրզրում, Արդահան, Բայազետ, Ալաշկերտ, Կարս) Արեւմտյան պետությունների ճնշմամբ ստիպված եղավ վերադարձնել Թուրքիային (Ադրիանապոլիսի պայմանագիր)։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Զիջելով գրաված տարածքները, Ռուսաստանը չզիջեց մի հարցում. նրա պահանջով պայմանագրում ամրագրվեց հատուկ հոդված՝ կամավորության սկզբունքով բնակչության մի երկրից մյուսը տեղափոխման իրավունք։ Նույնական մի մի հոդված էր ամրագրված նաեւ նախորդ՝ Պարսկաստանի հետ կնքված Թուրքմենչայի պայմանագրում։ Ինչպես Պարսկաստանի, այնպես էլ Թուրքիայի դեպքում խնդիրն, ըստ էության, վերաբերում էր այդ երկրներում ապրող հայ բնակչության՝ ռուսական նոր գրավված տարածքներ տեղափոխվելու, գաղթելու ազատ հնարավորությանը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ի՞նչն էր Ռուսաստանի նպատակը՝ ծախսատար այս խնդիրները դնելով (վերաբնակվողները վեց տարով ազատվում էին բոլոր հարկերից, նոր բնակավայրերում հիմնավորվելու համար նրանց զգալի պետական աջակցություն էր տրամադրվում)։ Բնականաբար՝ ո՛չ հումանիզմը, ո՛չ քրիստոնեական համերաշխությունը կամ գթասրտությունը, ո՛չ հայությանը &laquo;ֆիզիկական բնաջնջումից փրկելու&raquo; առաքելությունը, ո՛չ հայկական ինքնավարության, առավել եւս՝ պետականության համար հիմքեր ստեղծելը (ինչն ակնկալում էր հայ քաղաքական միտքը), ո՛չ էլ, ինչպես ասում են՝ հայերի &laquo;սիրուն աչքերը&raquo;։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Պատմագիտության մեջ այս հարցի հետ կապված արձանագրված է երկու հանգամանք-պատճառ (տե՛ս &laquo;Հայ ժողովրդի պատմություն&raquo;, հ. 5, Երեւան 1974, էջ171-175)։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Առաջին.</strong> Անդրկովկասը որպես <strong>&laquo;թույլ օղակ&raquo;</strong>՝ նվաճված տարածք, կարիք ուներ նոր սահմանների պաշտպանության եւ կայսրության հետ օրգանական կապի ստեղծման։ Սա նախապես հայտնի խնդիր էր, ինչը լուծելու համար ծրագրված էր Ռուսաստանից շուրջ 80 հազար կազակներ վերաբնակեցնել նոր սահմանների երկայնքով։ Ռուսաստանում վաղուց հայտնի էին հայության բացառիկ ջերմ վերաբերմունքը եւ սպասումները (նման բազմաթիվ դիմումներ էին եղել 18-րդ դարում)։ Երկու պատերազմների ընթացքում, ի դեմս հայկական կամավորական ջոկատների խաղացած էական դերի, դրան որպես փաստ ավելացավ հայ բնակչության ռազմունակությունը որպես ազգի հատկանիշ։ Այսինքն՝ թե՛ վստահելիության, թե՛ ռազմունակության առումով նրանք կարող էին կատարել նույն գործառույթը, ինչ նախատեսվում էր կազակների՝ շատ ավելի մեծ ծախսեր պահանջող վերաբնակեցման ծրագրի համար։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Երկրորդ</strong>. Հայության՝ որպես որակյալ աշխատուժ (առեւտրական, արհեստավոր, հողագործ), ըստ այդմ՝ ցանկացած պետության համար որոնելի տնտեսության զարգացման գործոն լինելը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այս երկու հանգամանքները լուծում էին սահմանների պաշտպանության եւ տնտեսության զարգացման ռեսուրսի հարցերը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Եղել է նաեւ <strong>երրորդ</strong>, շատ ավելի կարեւոր հանգամանք, որը, սակայն, իմ տեղեկություններով, պատմագիտական գրականության մեջ բավարար ուշադրության չի արժանացել։</span></p> <p style="text-align: center;"><span style="font-size:16px;"><strong>Երրորդ &laquo;խաղացողի&raquo; ստեղծում</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">&laquo;Թույլ օղակ&raquo; լինելն ուներ երրորդ բաղադրիչ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այնպես չէ, որ Անդրկովկասը, որպես ամբողջություն, անվերապահ պիտ փարվեր Ռուսական կայսրությանը որպես ազատարարի։ Այդպիսին չի եղել որեւէ կայսրություն կամ գերտերություն, եւ Ռուսաստանն էլ այդպիսին լինել չէր կարող։ Նրա մղումները եւ քաղաքականությունը, ինչպես որ դա հատուկ է ու բնական բոլոր կայսրություններին, նույնպես գաղութատիրական էին՝ սկսած տնտեսական շահագործումից, տեղական վերնախավերին ճնշելուց եւ իրավազրկելուց, մինչեւ ձուլման քաղաքականություն։ Ըստ այդմ էլ՝ դա պետք է ստանար տեղաբնիկ ազգերի նույնքան բնական հակազդեցությունը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հակառակ վրացական սպասումների՝ Վրաստանի թագավորությունը չպահպանվեց գերադասելի համարվող ռուսական հովանավորության տակ, այլ վերածվեց ռուսական վարչակազմով կառավարվող &laquo;Վրացական գավառի&raquo;։ Հիասթափված ազգային տոհմական- ընտրանին մի քանի անգամ ապստամբություն բարձրացրեց թագավորության վերականգնման համար եւ վրացական ազնվականության ու եկեղեցու &nbsp;իրավունքների սահմանափակման դեմ (1804 թ., 1812 թ., 1819-1820 թթ. 1832 թ.)։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Տարբեր մակարդակներում իշխանությունը կորցրած մահմեդական (թաթարական) նախկին վերնախավը եւս չհամակերպվեց մինչ այդ իր ունեցած իշխանության եւ դիրքի կորստյան հետ, տեւական հակառուսական շարժումները տեւեցին տասնամյակներ (1803-1830 թթ. 1863 թ.) եւ ձգտում էին դեպի Պարսկաստան։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայ քաղաքական միտքը, ճիշտ է, ինչ-որ տեղ հիասթափված էր, որ չեն իրականանում Հայաստանի թագավորության վերականգնման՝ Ռուսաստանի հետ կապված իրենց հույսերն ու սպասումները (չնայած՝ Ռուսաստանից նման խոստում չէր էլ եղել)։ Հայոց եկեղեցին նույնպես երբեմն ճնշումների էր ենթարկվում եւ պայքարում իր իրավունքների համար։ Վրացական եւ մահմեդական տարրերի հետ համեմատության մեջ, սակայն, հայկական տարրի վերաբերմունքը կայսրության նկատմամբ լոյալության առումով հստակ առանձնանում էր։ Կայսրության դեմ հայկական զինված կամ քաղաքական բնույթի շարժում չի ձևավորվել։ Եղել են միայն գյուղացիության տեղական բնույթի բողոքներ ընդդեմ կալվածատերերի։ Մինչդեռ Թուրքիայի եւ Պարսկաստանի դեմ բոլոր պատերազմների ժամանակ էական է եղել ռուսական զորքին հայ բնակչության ինքնաբուխ օժանդակությունը եւ կամավորական միավորումների զինական լուրջ աջակցությունը։ Թուրքական եւ պարսկական տիրապետության համեմատ ռուսական տիրապետությունը, այնուամենայնիվ, շատ ավելի թեթեւ էր բնակչության համար, իսկ հայ քաղաքական միտքը շարունակում էր Ռուսաստանը դիտել ոչ միայն որպես ազգի անվտանգության, գոյատեւման կարեւոր հենարան, այլ նաեւ Արեւմտյան Հայաստանի ազատագրման միջոց եւ հույս։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ըստ այսմ՝ արտաքուստ թվում է, թե կայսրության վերաբերմունքն էլ, համապատասխանաբար, դրականորեն տարբերվում էր հայերի նկատմամբ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Իրականում այլ էր խնդիրը.</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Անդրկովկասում վրացական եւ մահմեդական-թաթարական ազգային հիմնական միավորները, լինելով ռուսական տիրապետությունից դժգոհ, ինչ-որ պահի կարող էին միավորվել եւ արտաքին շահագրգիռ ուժերի օգնությամբ &laquo;թույլ օղակ&raquo; Անդրկովկասը անջատել Ռուսական կայսրությունից։ Դա Անդրկովկասի &laquo;Աքիլլեսյան գարշապարն&raquo; էր ի սկզբանե։ Դրա դեմ Ռուսական կայսրությունը <strong>ռազմավարական ծրագրի, գծի</strong> կարիք ուներ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Առկա փաստերը համադրելով՝ հնարավոր է տեսնել, որ &nbsp;ռազմավարական նման մի ծրագիր մտահղացվել էր նախապես, իսկ դրա գործնական իրականացման սկիզբն, ահա, Թուրքմենչայի եւ Անդրիանապոլսի պայմանագրերով ամրագրված վերոհիշյալ երկու նույնական հոդվածներն էին բնակչության ազատ տեղաշարժի իրավունքի մասին։ Դրանց իրագործմամբ, հակառակ ոչ միայն պարսկական եւ թուրքական իշխանությունների խուլ դիմադրության, այլ նաեւ Արեւմտյան տերությունների հարուցած խոչընդոտների, Պարսկաստանից եւ Թուրքիայից կազմակերպվեց շուրջ 200.000 հայություն վերաբնակեցումը Արեւելյան (այսօրվա) Հայաստան. հայ բնակչության տեսակարար կշիռն այստեղ մինչպատերազմյան 25%-ից բարձրացավ ու դարձավ գերակշռող մեծամասնություն։ Այսինքն՝ Արեւելյան Հայաստանում վերականգնվեց դարերի ընթացքում կորսված՝ <strong>հայության ազգային կրիտիկական զանգվածը։</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Կայսրությունը չէր ստեղծում հայկական պետականության հիմքեր, այլ լուծում էր իր կայսերական խնդիրը՝ Անդրկովկասում առկա <strong>երկու ազգ-քաղաքական գործոնների կողքին ստեղծում էր երրորդ ազգ- գործոնը</strong>. պատմական արդյունքը չպետք է շփոթել քաղաքական նպատակի հետ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Նույն` հայկական տարրի մեծացման նպատակին էր ուղղված ռուս-պարսկական պատերազմից անմիջապես հետո (1828 թ.) գրաված տարածքներում<strong> &laquo;Հայկական մարզի&raquo; </strong>ստեղծումը եւ այդ անվան ներմուծումը Ռուսաստանի ցարի պաշտոնական տիտղոսի մեջ։ Սա ազգային ինքնավարություն չէր, սակայն պաշտոնականացված որոշակի կարգավիճակ էր ազգի անունով՝ օժտված ձգողական ուժով։ Երբեւէ ո՛չ պարսկասկան, ո՛չ թուրքական տիրապետության տակ գտնվող պատմական հայկական տարածքներում &laquo;հայկական&raquo; անվանմամբ վարչական միավոր չէր եղել։ Այդպես Վրաստանն էր կոչվում<strong> ազգի անունով՝</strong> <strong>&laquo;Վրացական նահանգ&raquo;</strong>, որը, սակայն, պայմանավորված էր Վրաստանի՝ մինչ Ռուսաստանին միացումը (1801 թ.) թագավորություն լինելու հանգամանքով, այսինքն՝ նրա կարգավիճակն իջել էր։ &laquo;Հայկական մարզի&raquo; դեպքում նման հիմք գոյություն չուներ. միացման պահին ազգային (&laquo;հայկական&raquo;) անվանմամբ ադմինիստրատիվ որեւէ միավոր չկար՝ պարսկական խանություններ էին։ Այսինքն, այս դեպքում տեղի ունեցավ մի տեսակ՝ ազգի կարգավիճակի բարձրացում։ Ճիշտ է՝ ժամանակավոր էին ե՛ւ &laquo;Հայկական մարզը&raquo;, ե՛ւ &laquo;Վրացական նահանգը&raquo; (1840 թ. երկուսն էլ վերացվեցին, եւ գավառները կոչվեցին քաղաքների անուններով), սակայն Ռուսաստանի ցարի տիտղոսի մեջ մինչեւ վերջ շարունակեց մնալ <strong>&laquo;Հայկական հողեր&raquo; կամ &laquo;Հայկական նահանգներ&nbsp;</strong>/տարածքներ&raquo; (армянские области, армянские земли) անվանումները։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այլ ազգերի անունով (ասենք՝ &laquo;Թաթարական մարզ&raquo;) վարչական միավոր Ռուսական կայսրությունում չստեղծվեց։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այսինքն՝ Ռուսաստանի վերոհիշյալ ռազմավարական գիծը հետեւյալն էր.</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Անդրկովկասում առկա երկու հիմնական էթնիկ եւ կրոնական միավորների (վրացիներ, մահմեդական-թաթարներ) կողքին ունենալ դրանց համարժեք ԵՐՐՈՐԴ հակակշիռ միավոր-&laquo;խաղացող&raquo;՝ ինքնուրույն դերակատարմամբ օժտված երրորդ ուժ՝ ի դեմս հայության։ Համարվել է, որ այդպես ավելի հեշտ ու ապահով կլիներ տարածաշրջանը իր ենթակայության կամ վերահսկողության տակ պահելու խնդիրը լուծելը։</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">1877-78 թթ. Ռուս-թուրքական հերթական պատերազմից հետո, Սան-Ստեֆանոյի պայմանագրով Թուրքիայից Ռուսաստանին անցան Արդահանը, Կարսը, Բաթումը, Բայազետը։ Ռուսաստանի վերոհիշյալ ռազմավարական գծի արտացոլումը կարելի է համարել այդ պայմանագրի 16-րդ հոդվածը, ըստ որի՝ Թուրքիային մնացած հայկական տարածքներում (պայմանագրում որպես աշխարհագրական անուն հենց <strong>&laquo;Հայաստան&raquo; </strong>էր<strong> </strong>կոչվում) Թուրքական կառավարությունը բարեփոխումներ պետք է կատարեր անմիջապես, ռուսական օկուպացիոն զորքերի ներկայությամբ։ Ակնհայտ էր, որ ռուսական վերահսկողությամբ այդ բարեփոխումները պետք է ծառայեին հայկական նաեւ այդ գավառներին (&laquo;Հայաստանին&raquo;) հետագայում հարմար առիթով տիրանալու խնդիրը դյուրացնելուն։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Արեւմտյան պետությունների ճնշմամբ, սակայն, 1877-78 թթ. պատերազմի արդյունքները վերանայվեցին Բեռլինի կոնգրեսում։ Եւ, ի վնաս Ռուսաստանի, մի շարք փոփոխությունների թվում փոփոխվեց նաեւ 16-րդ հոդվածը (դարձավ 61-րդ հոդված)։ Տեքստից հանվեց &laquo;Հայաստան&raquo; բառը, ռուսական զորքերը պետք է անհապաղ դուրս գային, իսկ բարենորոգումներ կատարելու վերահսկողությունը դրվեց նաեւ Արեւմտյան պետությունների վրա՝ դրանով իսկ, ըստ էության, զրկելով գործնականում դա իրականացնելու հիմքից։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Անդրկովկասի նկատմամբ զուտ կայսերական շահերից բխող ռազմավարական այս գծի իրականացումը օբյեկտիվորեն ունեցավ երկու փաստական հետեւանք-արդյունք.</span></p> <ul> <li><span style="font-size:16px;">Դե-յուրե՝ Ռուսաստանի կայսեր տիտղոսում որոշակի տարածքի (Արեւելյան Հայաստան՝ ավելի ուշ ընդարձակված Կարսով եւ Արդահանով) <strong>&laquo;հայկական&raquo;</strong> անվամբ պաշտոնականացում- լեգիտիմացումը։</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Դե-ֆակտո՝ նույն այդ տարածքներում <strong>հայ բնակչության թվական գերակշռության ապահովումը</strong>:</span></li> </ul> <p><span style="font-size:16px;">Այս հանգամանքները կարեւոր դեր պիտի խաղային մեր հետագա ճակատագրում։</span></p> <p style="text-align: center;"><span style="font-size:16px;"><strong>&laquo;Թույլ օղակ&raquo; Անդրկովկասի անջատումը Ռուսաստանից</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ավելի քան բնական է, որ կայսրության թուլացման պահին դրա &laquo;թույլ օղակները&raquo; պիտի օգտվեին հնարավորությունից եւ անջատվեին (ինչպես Լեհաստանը, Ֆինլանդիան, Բալթյան երկրները եւ այլն)։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Որպես &laquo;թույլ օղակ&raquo; անջատվեց նաեւ Անդրկովկասը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">1920 թ. մայիսի վերջին այստեղ, ըստ հիմնական երեք ազգերի ու դրանց զբաղեցրած տարածքների, հռչակվեցին երեք հանրապետություններ` Վրացական, Ադրբեջանական, Հայկական, երեքն էլ իրենց հռչակագրերում սահմանների հստակեցում չանելով։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ի տարբերություն առաջին երկուսի, որոնց Ազգային խորհուրդները անկախ հանրապետություններ հռչակեցին, Թիֆլիսի Հայոց ազգային խորհուրդը հռչակեց <strong>&laquo;հայկական գավառների&raquo;</strong> վրա իր &laquo;գերագույն և միակ իշխանություն&raquo; լինելը (այդ հայտարարության մեջ չկային &laquo;անկախություն&raquo;, &laquo;հանրապետություն&raquo; բառերը)։ Ընդգծվածը, ինչպես տեսանք, բնակչության <strong>ազգային կազմով &nbsp;եւ անվանմամբ</strong> (հայկական) իրողություն էր դարձել որպես Ռուսական կայսրության՝ Անդրկովկասում վարած քաղաքականության <strong>ռազմավարական գծի</strong> հետեւանք-արդյունք, որ պաշտոնական գործածմամբ նաեւ օրինակարգություն էր ստացել 100 տարվա ընթացքում։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Կրկնենք, դա արվել էր հանուն կայսրության իշխանության եւ շահերի, ոչ թե հայկական պետականության հիմք ստեղծելու նպատակով։ Օբյեկտիվորեն, սակայն, հենց այս հիմքի վրա է, որ ստեղծվեց Հայաստանի Առաջին Հանրապետությունը։ Հարյուր տարի առաջվա ժողովրդագրական եւ իրավական վիճակը պահպանված լինելու դեպքում Հայոց Ազգային խորհուրդը, եթե անգամ կարող էր զուտ լայն պատմական առումով այդ տարածքները կոչել &laquo;հայկական գավառներ&raquo;, սակայն գործնականում անհնար պիտի լիներ այդ հիմքի վրա Հայկական ազգային պետականություն ստեղծել 25% &nbsp;հայկական բնակչությամբ։</span></p> <p style="text-align: center;"><span style="font-size:16px;"><strong>Կայսրության վերադարձը</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Պատմությունը ցույց է տալիս, որ կայսրությունները, որպես կանոն, ձգտել են վերականգնել կորցրած ազդեցությունը կամ վերահսկողությունը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մոտ երկուսուկես տարի անց Ռուսաստանը Անդրկովկաս վերադարձավ անմիջապես, երբ դեռ մինչեւ վերջ չէր լուծել ներքին՝ քաղաքացիական պատերազմի, եւ արտաքին՝ Անտանտի (Արեւմուտքի) դեմ պայքարի ծանրագույն խնդիրները։ Վերադարձավ որպես Խորհրդային Ռուսաստան։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մինչ այդ՝ ոգեւորված Սեւրի պայմանագրի հեռանկարով՝ Հայաստանը մերժել էր եղած սահմաններով (մոտ 65-70.000 կմ.քառ. տարածքով եւ Սեւ ծովի ափին նավահանգիստ ստանալու հիմքով) հաշտության պայմանագիր կնքելու Թուրքիայի առաջարկը։ Դա նույն 1920 թ. սեպտեմբերին հանգեցրել էր վերջինիս հետ պատերազմի։ Թուրքական զորքերը գրավել էին Կարսը եւ Արդահանը, նաեւ օկուպացրել Արեւելյան Հայաստանի մեծ մասը։ Նրանց, կարծես, ոչինչ չէր խանգարում դեպի Երեւան շարժվելու համար։ Խանգարեց արտաքին հանգամանքը՝ խորհրդային բանակի մուտքը Հայաստան, երկիրը խորհրդային հայտարարելը եւ դեպի Երեւան շարժվելը։ Կարմիր բանակի մուտքը դարձավ այն վճռորոշ գործոններից մեկը, որը փոխեց իրավիճակը և սահմանափակեց թուրքական հետագա առաջխաղացման հնարավորությունը։ Դեկտեմբերի 2-ին ստորագրվեց Ալեքսանդրապոլի պայմանագիրը՝ ինչով Հայաստանի կառավարությունը հրաժարվեց Սեւրի պայմանագրից, նաեւ կորցրեց Կարսը, Արդահանը, Սուրմալուն։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Իրավիճակն այսպիսին էր.</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Խորհրդային Ռուսաստանը եւ Քեմալական Թուրքիան ունեին նույն արտաքին հակառակորդը՝ Անտանտան, եւ այդ հողի վրա, միմյանց կարիքն ունենալով, սերտ բարեկամներ, դաշնակիցներ էին։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայաստանը Անտանտայի &laquo;կրտսեր դաշնակիցն&raquo; էր (ոչ պաշտոնապես), դրանով՝ երկուսի էլ հակառակորդը (Դաշնակցական կառավարությունը Ռուսաստանի քաղաքացիական պատերազմում նաեւ &laquo;սպիտակների&raquo; հետ էր)։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Կարմիր բանակի մուտքից եւ Հայաստանը խորհրդային հռչակելուց հետո թուրքական զորքերի հետագա առաջխաղացումը դեպի Երեւան արդեն կնշանակեր հակամարտություն Ռուսաստանի հետ։ Թուրքիան, բավարարվելով 19-րդ դարի ռուս-թուրքական պատերազմների հետեւանքով կորցրած հայկական տարածքները ետ ստանալով, կանգնեցրեց առաջխաղացումը՝ իր շահերի համար ավելի կենսական համարելով Ռուսաստանի հետ այդ պահին ունեցած բարեկամության պահպանումը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ռուսաստանի պահանջով թուրքական զորքերը դուրս եկան Արեւելյան Հայաստանից ամբողջությամբ՝ անցնելով &nbsp;Ախուրյան գետը։ Ռուսաստանը կարող էր պահանջել նաեւ 19-րդ դարում ռուս-թուրքական պատերազմների արդյունքում ձեռք բերած տարածքները, սակայն դա էլ կնշանակեր զինված հակամարտություն Թուրքիայի դեմ։ Այդ պահին, նույն կերպ, Ռուսաստանն իր շահերի համար ավելի կենսական համարեց Թուրքիայի հետ բարեկամության պահպանումը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Կարսի եւ Մոսկվայի ռուս-թուրքական պայմանագրերով (1921 թ.) տարածքային առումով ամրագրվեց նույն վիճակը, ինչ Ալեքսանդրապոլում։ Բայց նաեւ Հայաստանն ազատվեց այդ պայմանագրով նախատեսված ռազմական խիստ սահմանափակումներից եւ նվաստացուցիչ այնպիսի պարտավորություններից, որոնք ժամանակի ընթացքում պիտի հանգեցնեին պետականության փաստացի վերացմանը։ Չլիներ հայ-թուրքական պատերազմի եւ Հայաստանի ռազմական պարտության փաստը, որեւէ այլ հիմք չէր պարտադրի Ռուսաստանին զիջելու 19-րդ դարում միջազգային պայմանագրերով իրեն անցած Կարսը, Արդահանը, Սուրմալուն։ Այսինքն՝ Հայաստանը խորհրդային կդառնար իր ունեցած 70 հազար կմ. քառ. տարածքով, եւ դա ամբողջությամբ կբխեր Անդրկովկասի նկատմամբ վերահսկողության ապահովման Ռուսաստանի՝ Անդրկովկասում &laquo;երրորդ խաղացող&raquo; ունենալու արդեն շուրջ հարյուրամյա քաղաքականության նույն ռազմավարությունից։ Եւ դա՝ առանց Թուրքիայի հետ այդ պահին ցանկալի բարեկամությունը վտանգելու։ Հենց այդպես եղավ Վրաստանի խորհրդայնացման դեպքում, որը Թուրքիայի դեմ պատերազմի եւ պարտության հանգամանք չուներ. 1921 թվականի մարտի 16-ին <a href="https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%84%D5%B8%D5%BD%D5%AF%D5%BE%D5%A1" target="_blank">Մոսկվայում</a> կնքված <a href="https://hy.wikipedia.org/wiki/%D5%84%D5%B8%D5%BD%D5%AF%D5%BE%D5%A1%D5%B5%D5%AB_%D5%BC%D5%B8%D6%82%D5%BD-%D5%A9%D5%B8%D6%82%D6%80%D6%84%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D5%B6_%D5%BA%D5%A1%D5%B5%D5%B4%D5%A1%D5%B6%D5%A1%D5%A3%D5%AB%D6%80_(1921)" target="_blank">պայմանագրով</a> Թուրքիան հրաժարվեց<a href="https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B2%D5%A1%D5%A9%D5%B8%D6%82%D5%B4" target="_top"> Բաթումից </a>եւ <a href="https://hy.wikipedia.org/wiki/%D4%B1%D5%BB%D5%A1%D6%80%D5%AB%D5%A1" target="_blank">Աջարիայի</a> հյուսիսային մասից հօգուտ Վրաստանի։&nbsp;<strong>Խորհրդային Ռուսաստանի՝ Անդրկովկասին վերատիրելու գործողությունների այս դրվագի հետեւանք-արդյունքը, օբյեկտիվորեն, եղավ հայ-թուրքական պատերազմով հոգեվարքի հասած Հայաստանի, որպես պետականության վերակենդանացումը՝ &nbsp;թեկուզ Առաջին Հանրապետության ունեցած տարածքի կեսի վրա։</strong></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="font-size:16px;"><strong>Խորհրդային շրջան</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Խորհրդային Ռուսաստանը, ըստ կարողության, ունեցած կորուստներից վերականգնեց վերահսկողությունը նախ այն տարածքների նկատմամբ, որոնք առավել կենսական նշանակություն ունեին իր ռազմական, տնտեսական եւ քաղաքական կայունության ու հեռանկարի համար։ Դրանց թվում էր Անդրկովկասը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">1920 թ. Կարմիր բանակը մտավ Ադրբեջան եւ ապրիլի 27-28-ին այդ երկիրը հայտարարեց խորհրդային։ Հայաստանը խորհրդային հռչակվեց նույն թվականի նոյեմբերի 29-ին, Վրաստանը՝ 1921 թ. փետրվարի 25-ին։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Երեք հանրապետություններից խորհրդայնացմանը ամենաթույլ դիմադրությունը ցուցաբերեց Ադրբեջանը։ Վրաստանում եւ Հայաստանում լուրջ դիմադրություն եղավ։ Հայաստանում դա 2021 թ. փետրվարյան ապստամբությունն էր եւ խորհրդային իշխանության ժամանակավոր տապալումը։ Խորհրդային իշխանության դեմ ապստամբություն եղավ նաեւ հայկական Լեռնային Ղարաբաղում։ Հնարավոր է, որ հակախորհրդային այս վարքագիծը, Թուրքիայի հետ այդ պահին Ռուսաստանի բարեկամության հանգամանքից զատ, որոշակի դեր խաղաց սահմանների ճշտման (Լեռնային Ղարաբաղ եւ Նախիջեւան) գործում ի վնաս Հայաստանի։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">1922 թվականի մարտի 12-ին Մոսկվայի նախաձեռնությամբ ստեղծվեց Անդրկովկասի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Խորհրդային Հանրապետությունը՝ Հայաստանի, Վրաստանի եւ Ադրբեջանի կազմով՝ որպես հավասարազոր միավորներ։ Անդրֆեդերացիայի ստեղծումը առաջին շրջանում անհրաժեշտ էր մի շարք խնդիրների, մասնավորապես վիճելի մնացած սահմանների անցնցում կարգավորման համար։ 1922 թվականի դեկտեմբերի 30-ին, երբ կազմավորվեց ԽՍՀՄ-ը, Անդրկովկասյան ֆեդերացիան դարձավ դրա հիմնադիր չորս սուբյեկտներից մեկը՝ Ռուսաստանի, Ուկրաինայի, Բելառուսի հետ միասին։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ավելի ուշ՝ &laquo;թույլ օղակ&raquo; Անդրկովկասի նկատմամբ վերահսկողության առավել վստահելի լծակներ ունենալու համար նպատակահարմար համարվեց սա տրոհել առանձին միութենական հանրապետությունների՝ ընդդեմ միասնական իշխանությամբ Անդրկովկասի հնարավոր կենտրոնախույս ձգտումների։ 1936 թ. ԽՍՀՄ Սահմանադրությամբ Անդրկովկասյան ֆեդերացիան լուծարվեց, եւ նրա երեք միավորները ԽՍՀՄ կազմի մեջ մտան որպես առանձին, հավասարազոր միութենական հանրապետություններ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ետպատերազմյան շրջանում՝ 1946-48 թթ. ԽՍՀՄ-ը պետական մակարդակով կազմակերպեց արտասահմանում ապրող շուրջ 100.000 հայերի մեծ հայրենադարձություն (ավելի փոքր չափերի ներգաղթեր եղել էին նաեւ դրանից առաջ եւ եղան դրանից հետո)։ Դա էականորեն լրացրեց պատերազմի ժամանակ հայ բնակչության կորուստները, բարելավեց հանրապետության ժողովրդագրական վիճակը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Կրկնենք. Ռուսաստանը Անդրկովկասին մշտապես մեծ կարեւորություն է տվել եւ իր տիրապետության տակ թե ազդեցության ոլորտում պահելու համար որպես քաղաքական ռազմավարություն աշխատել է այստեղ ունենալ երեք միավոր։ Երրորդ միավորը եղել է Հայաստանը։ Դա արվել է հանուն սեփական շահերի, սակայն օբյեկտիվորեն, որպես ռազմավարական այդ գծի հետեւանք-արդյունք գոյացրել է հետեւյալ շղթան.</span></p> <ol> <li><span style="font-size:16px;">Իրեն միացված Արեւելյան Հայաստանում հայկական տարրի մեծամասնության ապահովում.</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Այդ հիմքի վրա Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ստեղծում.</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Այդ հիմքի վրա Հայաստանի երկրորդ՝ Հայաստանի Խորհրդային &nbsp;Հանրապետություն.</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Այդ հիմքի վրա Հայաստանի Երրորդ Հանրապետություն։</span></li> </ol> <p style="text-align: center;"><span style="font-size:16px;"><strong>Քաղաքական եզրահանգում</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայ քաղաքական միտքը երկու հարյուր տարի, որքան ավելի սթափ՝ այնքան ավելի մեծ օգուտ է ստացել Ռուսաստանի՝ ի դեմս Հայաստանի Անդրկովկասում &laquo;երրորդ խաղացող&raquo; ունենալու ռազմավարությունից (ամբողջ 19-րդ դար)։ Հակառուսական դիրքավորման դրվագներում (Առաջին հանրապետության շրջան) կորցրել է ունեցածից կամ չի իրացրել պատմական տվյալ պահի պատեհությունից օգտվելու, ավելին ունենալու իրական հնարավորությունները։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Նախկին գաղութատեր տերությունները, մեծ մասամբ հաջողությամբ, այսօր էլ փորձում են պահել իրենց ազդեցությունը անկախացած նախկին գաղութների վրա։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ռուսաստանը բացառություն լինել չի կարող։ Նրա համար, սակայն, ազդեցությունը պահելու խնդրից առաջ կա իր հարավային սահմանի անվտանգության ավելի կարեւոր հարցը։ Դա ակնհայտորեն կվտանգվի, եթե Անդրկովկասյան երկրները դառնան իր հակառակորդի դաշնակից եւ նրա համար պլացդարմ։ Նման փորձ արդեն մի անգամ արել է Վրաստանը եւ պատժվել (2008 թ.)։ Ադրբեջանը նման փորձ դեռ չի արել, սակայն դրա հնարավորությունները ավելանում են՝ կապված Թուրքիայի հանգամանքի, նրա հետ Հայաստանով չվերահսկվող միջանցք ստանալու հեռանկարի հետ։ Հայաստանի այսօրվա արտաքին քաղաքական շրջադարձը մեծացնում են Ռուսաստանի հարավային սահմանը վտանգվածությունը, եւ նա դա չի կարող հանդուրժել։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ինչպես ցարական, խորհրդային, այնպես էլ ետխորհրդային Ռուսաստանի համար Անդրկովկասը, &laquo;թույլ օղակ&raquo; լինելով հանդերձ, նույն արժեքն ու նշանակությունը ունի։ Դա մեր կամքից անկախ օբյեկտիվ իրողություն է, փոխելը՝ մեր հնարավորություններից դուրս։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Անդրկովկասը պահելու հարցում (նախ` որպես մաս, որպես ազդեցության ոլորտ, հիմա՝ առնվազն որպես չեզոք, անվտանգ հարեւան) Ռուսաստանի 200-ամյա ռազմավարության մեջ Հայաստանը <strong>ԳՈՐԾՈՆ է</strong>՝ այս տարածաշրջանում ներքին հավասարակշռությունը պահելու համար։ Դա հաշվի առանք 1990-ականներին, քաղեցինք հնարավոր օգուտները, դիմակայեցինք ծանրագույն մարտահրավերների, կործանումից փրկեցինք Արցախը։ Դուրս եկանք այդ իրողության դեմ (2018-ից այս կողմ)՝ ստացանք նոր մարտահրավերներ, կորցրինք Արցախը։ Կկարողանանք հաշվի առնել օբյեկտիվ, մեր կամքից անկախ գոյություն ունեցող այդ իրողությունը՝ դեռ ինչ-որ բան կարող ենք շտկել ու պահել։ Կշարունակենք արհամարհել օբյեկտիվ իրողությունները եւ շարունակել արկածախնդրությունը՝ կունենանք նոր կորուստներ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Նույն 200 տարում, ինչպես ցույց են տալիս պատմական փաստերը, հավաքական Արեւմուտքի խնդիրն է եղել Անդրկովկասը ռուսական ազդեցության ոլորտից հանելը։ Հայաստանն այս դեպքում նրանց համար ընդամենը մի<strong> ԳՈՐԾԻՔ է </strong>եղել։ Այդպես էր Առաջին հանրապետության շրջանում՝ իր ողբալի հետեւանքով, այդպես է 2018-ից առ այսօր։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>ԳՈՐԾՈՆԸ</strong> եւ <strong>ԳՈՐԾԻՔԸ</strong> տարբեր բաներ են.</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Գործոն </strong>լինել միջազգային մասշտաբով մենք չենք կարող. այդպիսին կարող ենք լինել այն անվտանգային համակարգի ներսում, որը մեր կարիքն ունի եւ որպես այդպիսին՝ երկարաժամկետ է։ Իսկ դա ենթադրում է շահագրգիռ կողմի քաղաքականության բարենպաստման ռեժիմ, ինչից եւ կարելի է օգտվել՝ պահպանելով նաւ արժանապատիվ անկախությունը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Գործիք </strong>լինելը ենթադրում է մեկանգամյա օգտագործմամբ որոշակի խնդրի լուծում։ Այս դեպքում օգտագործողը որեւէ մտահոգություն կարող է չունենալ, թե այդ ընթացքում դա կարող է ոչ միայն մաշվել, այլեւ ջարդվել:</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Պատմաբան, ՀԱԿ վարչության անդամ<br /> Աշոտ Սարգսյան</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;"><a href="https://www.ilur.am/%d5%a1%d5%b7%d5%b8%d5%bf-%d5%bd%d5%a1%d6%80%d5%a3%d5%bd%d5%b5%d5%a1%d5%b6-%d5%a1%d5%b5%d5%bd%d5%ba%d5%a5%d5%bd-%d5%af%d5%b8%d5%b9%d5%be%d5%a1%d5%ae-%d5%bc%d5%b8%d6%82%d5%bd%d5%a1%d5%af%d5%a1-2/" target="_blank"><strong>Ilur.am</strong></a></span></p> https://newsline.am/news/ashot_sargsyan_ayspes_kochvac_96_rowsakan_vtangi_masin/2026-07-15-14641 Քաղաքական armenlur https://newsline.am/news/ashot_sargsyan_ayspes_kochvac_96_rowsakan_vtangi_masin/2026-07-15-14641 Wed, 15 Jul 2026 10:14:25 GMT <p>Ուզում եք՝ թռեք վեր, ուզում եք՝ ցած իջեք, բայց սա է իրականությունը</p> <p>թՔՊ-ամերձ լրատվականներն ու շրջանակները, որ ընկած ադրբեջանցի գործիչների հայտարարություններից խոշորացույցով ի օգուտ փաշինյանական &laquo;խաղաղության&raquo; տողեր են փորձում գտնել, բա ինչո՞ւ նույն ջանասիրությամբ չեն մեջբերում, օրինակ, Ալիևի հետևյալ հայտարարությունը։<br /> Քննադատելով Մինսկի խմբի գործունեությունը, Ալիևը հայտարարել է․ &laquo;Մինսկի խումբը ցանկանում էր վերցնել Ղարաբաղը։ Եվ ոչ միայն Ղարաբաղը, այլև Լաչինն ու Քելբաջարը և տալ Հայաստանին։ Եվ դրա դիմաց մեզ խոստանում էին վերադարձնել 5 շրջանները&raquo;։</p> <p>Որ չթվա, թե սա զուտ &laquo;ուժեղ տղա&raquo; ձևացողի կողմից հետին թվով արված հոխորտանք է (այն կոնտեքստում, թե նա հաղթել է միջազգային հանրությանը), հիշեցնեմ, որ նույնիսկ 44-օրյա պատերազմի առաջին տասնօրյակի ժամանակ նույն Ալիևը նույն խոսույթով էր հանդես գալիս․ որ պետք է վերադարձվեն 5 շրջանները և ժամկետներ նշվեն՝ մյուս 2-ը վերադարձնելու վերաբերյալ։ Եվ միայն մեկ ամիս անց էր Ալիևն արդեն խոսում Շուշի՝ ադրբեջանցիների վերադարձի ու նմանատիպ թեմաներից։ Իսկ թե ինչ խոսույթով էր հանդես գալիս պաշտոնական Երևանը, հայտնի է բոլորին։</p> <p>Ադրբեջանի համար &laquo;իրատեսական&raquo; զարգացումներն այս շրջանակներում են գեներացվել և Ալիևն ու Ադրբեջանը երբեք չէին կարող երազել այն, ինչ նվեր ստացան Փաշինյանի օրոք։</p> <p>Ու պնդում եմ՝ Փաշինյանը 2 անգամ իր ընտրողների կողմից վերընտրվել է այս իրողությունների հստակ գիտակցման պայմաններում։ Ուզում եք՝ թռեք վեր, ուզում եք՝ ցած իջեք, բայց սա է իրականությունը։</p> <p><strong><a href="https://www.facebook.com/harut.uloyan/posts/pfbid02aWRu7hzxh8rFi9n3Vz8mPNuNjxd9kaxBeyvoVTLt7PeBRbrRq1dKrdoB7pdANbSBl" target="_blank">Հարութ Ուլոյան</a></strong></p> https://newsline.am/news/harowt_owloyan_pashinyany_ir_yntroghneri_koghmic_veryntrvel_e_ays_iroghowtyownneri_hstak_gitakcman_paymannerowm/2026-07-15-14640 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/harowt_owloyan_pashinyany_ir_yntroghneri_koghmic_veryntrvel_e_ays_iroghowtyownneri_hstak_gitakcman_paymannerowm/2026-07-15-14640 Wed, 15 Jul 2026 05:37:48 GMT <p>Այսօր մենք հիրավի ականատեսն ենք հետընտրական փոթորկալից իրադարձությունների</p> <p><span style="font-size:16px;">&laquo;iLur&raquo;&mdash;ի հարցին (02.05.2026), թե ինչ կարծիք ունի նախընտրական, մեղմ ասած, կոշտ բանավեճի մասին, <strong>ՀՀ Առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը<a href="https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_shat_aveli_ind_mtahogowm_en_hetyntrakan_shrjani_iradardowtyownnery_oronq_karogh_en_twakatagrakan_linel_mer_erkri_hamar/2026-05-02-14424" target="_blank"> </a></strong>պատասխանել էր. &laquo;Ինձ ամենևին չի հետաքրքրում բանավեճ կոչվող այդ բեմադրությունը: Շատ ավելի ինձ մտահոգում են հետընտրական շրջանի իրադարձությունները, որոնք կարող են ճակատագրական լինել մեր երկրի համար&raquo;:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այս<a href="https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_shat_aveli_ind_mtahogowm_en_hetyntrakan_shrjani_iradardowtyownnery_oronq_karogh_en_twakatagrakan_linel_mer_erkri_hamar/2026-05-02-14424" target="_blank"><strong> հրապարակումը</strong></a>, չգիտես ինչու, &nbsp;խիստ գրգռել էր ՔՊ-ականներին։ Սակայն, այսօր, մենք հիրավի ականատեսն ենք հետընտրական փոթորկալից իրադարձությունների.</span></p> <p><span style="font-size:16px;">&mdash; Սահմանադրական կարգի բիրտ խախտումներ, Գագիկ Ծառուկյանի նկատմամբ կիրառված եւ շարունակվող դաժան ճնշումներ, &laquo;Ուժեղ Հայաստան&raquo; դաշինքի դեմ սանձազերծված լայնածավալ քաղաքական հետապնդումներ, ընդդիմադիր ուժերի օգտին քարոզած քաղաքացիների նկատմամբ կիրառվող հալածանքներ եւ այլն։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ցավն այն է, որ հակաիրավական այս գործողությունների վերջը չի երեւում, քանի որ Նիկոլ Փաշինյանը ոչ մի պարագայում չի հրաժարվի իր իշխանությունը հավերժացնելուն ուղղված ցանկացած ապօրինությունից։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այնպես որ, Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի մտահոգությունը հետընտրական շրջանի զարգացումների վերաբերյալ դեռեւս երկար ժամանակ ուղեկցելու է մեզ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong><a href="https://www.ilur.am/%d5%bf%d5%a5%d6%80-%d5%ba%d5%a5%d5%bf%d6%80%d5%b8%d5%bd%d5%b5%d5%a1%d5%b6%d5%ab-%d5%b4%d5%bf%d5%a1%d5%b0%d5%b8%d5%a3%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6%d5%a8-%d5%a5%d6%80%d5%af%d5%a1%d6%80/" target="_blank">iLur</a></strong></span></p> https://newsline.am/news/hh_arajin_naxagahi_mtahogowtyowny_erkar_jhamanak_owghekcelow_e_mez/2026-07-14-14639 Կարեվոր armenlur https://newsline.am/news/hh_arajin_naxagahi_mtahogowtyowny_erkar_jhamanak_owghekcelow_e_mez/2026-07-14-14639 Tue, 14 Jul 2026 14:50:44 GMT <p><span style="font-size:14px;">Կաթողիկոսն այցելել է ՀՀ&ndash;ում Իրանի դեսպանատուն և իր հարգանքի տուրքը մատուցել Իրանի նահատակ գերագույն առաջնորդ Այաթոլա Սեյեդ Ալի Խամենեիի հիշատակին&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. <strong>Գարեգին Բ</strong> Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսն այցելել է ՀՀ&ndash;ում Իրանի դեսպանատուն և իր հարգանքի տուրքը մատուցել Իրանի նահատակ գերագույն առաջնորդ <strong>Այաթոլա Սեյեդ Ալի Խամենեիի</strong> հիշատակին&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայաստանում Իրանի դեսպան <strong>Խալիլ Շիրղոլամիի</strong> հետ հանդիպման ժամանակ նա իր ցավակցությունն ու կարեկցանքն է հայտնել Իրանի կառավարությանն ու ժողովրդին և հույ հայտնել, որ Իրանի խաղաղասեր ժողովուրդը կկարողանա վերականգնել անվտանգությունը։</span></p> https://newsline.am/news/amenayn_hayoc_katoghikosn_aycelel_e_hh_owm_irani_despanatown/2026-07-14-14638 Պաշտոնական armenlur https://newsline.am/news/amenayn_hayoc_katoghikosn_aycelel_e_hh_owm_irani_despanatown/2026-07-14-14638 Tue, 14 Jul 2026 12:33:27 GMT <p>Պատմությունը հիշում է այն ժողովուրդներին, որոնք վճռական պահին կարողացել են պաշտպանել իրենց պետությունը։ Եկե՛ք լինենք այդ ժողովուրդը</p> <p><strong>Ես դիմում եմ հայերին, որովհետև այսօր վտանգված է ոչ միայն ներկան, այլև մեր ժողովրդի վաղվա օրը</strong></p> <p>Ես դիմում եմ հայերին, ովքեր հասկանում են, որ պետությունը չի կառուցվում անտարբերությամբ և հարմարվողականությամբ։ Պետությունը կառուցվում է արժանապատվությամբ, պատասխանատվությամբ և ազգային գիտակցությամբ։</p> <p>Այս տարիներին իմ քաղաքական պայքարը եղել է մեկ գաղափարի շուրջ՝ ունենալ ուժեղ, ինքնիշխան, իրավական և ազգային Հայաստան։ Հայաստան, որտեղ իշխանությունը ծառայում է պետությանը, պետությունը՝ ժողովրդին, իսկ Սահմանադրությունը մնում է անսասան՝ անկախ նրանից, թե ով է իշխանության։</p> <p>Ես դիմում եմ հայերին։<br /> Այսօր փորձության առաջ են կանգնած մեր պետականության հիմնասյուները։ Կասկածի տակ են դրվում մեր ազգային արժեքները, մեր պատմական հիշողությունը, Անկախության հռչակագրի նշանակությունը, Սահմանադրության ոգին և այն սկզբունքները, որոնց վրա կառուցվել է Հայաստանի Հանրապետությունը։<br /> Չի կարելի թույլ տալ, որ կարճաժամկետ քաղաքական շահերը գերակշռեն ազգային շահից։ Չի կարելի համակերպվել այն մտքի հետ, որ պետությունը կարող է գոյություն ունենալ առանց իր արժեքների, պատմության և ինքնության։</p> <p>Ես դիմում եմ հայերին նաև մեր Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու պաշտպանության հարցում։ Դարեր շարունակ այն եղել է մեր ժողովրդի հավատքի, մշակույթի, լեզվի և ազգային ինքնության պահապանը։ Ով թուլացնում է Եկեղեցին, թուլացնում է նաև ազգի հոգևոր հենարանը։</p> <p>Ես դիմում եմ հայերին։<br /> Այսօր մեզանից յուրաքանչյուրն ընտրության առաջ է։ Ուղղակի հետևե՞լ, թե՞ պաշտպանել մեր պետությունը, մեր Սահմանադրությունը, մեր Անկախության հռչակագիրը, մեր ազգային արժեքները և մեր Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին։<br /> Մեր երեխաները վաղը մեզ հարցնելու են՝ ի՞նչ արեցիք, երբ վտանգված էր Հայաստանը։ Մենք պարտավոր ենք ունենալ այնպիսի պատասխան, որի համար չենք ամաչի։<br /> Ես հավատում եմ, որ հայ ժողովուրդը դեռ ունի կամք՝ ոտքի կանգնելու, համախմբվելու և վերականգնելու ազգային ու պետական մտածողությունը։ Մեզ պետք չէ ատելություն, մեզ պետք է միասնություն։ Մեզ պետք չէ անձերի պաշտամունք, մեզ պետք է ուժեղ պետություն։ Մեզ պետք չէ բաժանում, մեզ պետք է ազգային համախմբում։</p> <p>Ես դիմում եմ հայերին։<br /> Միավորվենք ոչ թե մեկ մարդու, այլ Հայաստանի շուրջ։ Միավորվենք հանուն մեր պետականության, հանուն Սահմանադրության, հանուն Անկախության հռչակագրի, հանուն մեր Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու, հանուն մեր ազգային արժանապատվության և ապագա սերունդների։</p> <p>Պատմությունը հիշում է այն ժողովուրդներին, որոնք վճռական պահին կարողացել են պաշտպանել իրենց պետությունը։ Եկե՛ք լինենք այդ ժողովուրդը։</p> <p><strong>ՀԱԿ վարչության անդամ<br /> <a href="https://www.facebook.com/hasmik.harutyunyan.543/posts/pfbid0NifeHG9HSdiRHvGik9Ys7AishHkRFB9ySRGNJuVCnwb8jMMMqSDkq5xF3Rsic5RRl" target="_blank">Թելման Պետրոսյան&nbsp;</a></strong></p> <p>&nbsp;</p> https://newsline.am/news/telman_petrosyan_es_dimowm_em_hayerin/2026-07-14-14637 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/telman_petrosyan_es_dimowm_em_hayerin/2026-07-14-14637 Tue, 14 Jul 2026 12:00:06 GMT <p><span style="font-size:14px;">1994 թվականին ԱՄՆ կատարած պաշտոնական այցի ընթացքում ՀՀ առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը Բոստոնում այցելում է զորավար Դրաստամատ Կանայանի (Դրո) գերեզման:</span></p> <p><span style="font-size:14px;"><em>Լուսանկարում` Լյուդմիլա Տեր-Պետրոսյան, արքեպիսկոպոս Մեսրոպ Աշճյան, Գայանե Կանայան (Դրաստամատ Կանայանի կինը), Լևոն Տեր-Պետրոսյան, Մարտիկ Կանայան (որդին)` տիկնոջ հետ և Օլգա Կանայան-Բրուտյան (դուստրը):</em></span></p> <p><span style="font-size:16px;">1994 թվականին ԱՄՆ կատարած պաշտոնական այցի ընթացքում ՀՀ առաջին նախագահ <strong>Լևոն Տեր-Պետրոսյանը</strong> Բոստոնում այցելում է <strong>զորավար</strong> <strong>Դրաստամատ Կանայանի (Դրո)</strong> գերեզման:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">1994 թվականին ՀՀ առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը պետական և պաշտոնական այցով այցելեց ԱՄՆ: Սա հայ-ամերիկյան հարաբերությունների պատմության <span style="color:#000000;">միակ</span> պետական և պաշտոնական այցն է առայսօր: Հետագա բոլոր այցերը աշխատանքային էին:</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Նշենք, որ<strong><a href="https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyani_elowyty_amn_owm_1994t/2025-02-07-4578" target="_blank"> այցը բացառիկ էր</a></strong> մի քանի առումով։ Նախ, այն կրում էր պաշտոնական-աշխատանքային բնույթ։ Պահպանված էին արարողակարգի բոլոր առանձնահատկությունները, իսկ Հայաստանի պատվիրակությունը (պատմության մեջ առաջին ու դեռևս վերջին անգամ) հանգրվանել էր &laquo;Բլեյեր Հաուս&raquo;-ում, որն ԱՄՆ նախագահների հատուկ հյուրերի կեցավայրն է։</span></p> <p>&nbsp;</p> https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyani_aycy_drastamat_kanayani_gerezman_1994_tvakan/2026-07-14-6394 Կարեվոր ivaadamyan https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyani_aycy_drastamat_kanayani_gerezman_1994_tvakan/2026-07-14-6394 Tue, 14 Jul 2026 11:30:13 GMT <p>Մենք մի շարք հանդիպումներ ենք ունեցել Իրանի պաշտոնական շրջանակների և հոգևորականության հետ</p> <p><span style="font-size:16px;">Իմ հոգու պարտքը համարեցի <strong><a href="https://newsline.am/news/l_on_zowrabyany_kmasnakci_ayatollah_xameneii_hrajheshti_pashtonakan_araroghowtyany/2026-07-03-14614" target="_blank">գնալ ու մասնակցել </a></strong>եղբայրական ժողովրդի առաջնորդի հիշատակի միջոցառմանը։ Այս մասին&nbsp;&laquo;Հայելի&raquo; ակումբում&nbsp;ասաց <strong>ՀԱԿ փոխնախագահ Լևոն Զուրաբյանը:</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">&laquo;Մենք մի շարք հանդիպումներ ենք ունեցել Իրանի պաշտոնական շրջանակների և հոգևորականության հետ։Իրանական պետական, փորձագիտական շրջանակները մեզ բացահայտ ներկայացնում էին իրենց մտահոգությունները և մոտեցումները։ Այս կազմակերպված այցը գնահատում եմ հետաքրքիր ազդանշան. Իրանի պետական շրջանակներում ցանկանում են բացվել ՀՀ-ի նկատմամբ և ավելի մեծ դերակատարություն ունենալ հայ֊իրանական հարաբերությունների հարցում:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">&laquo;Հանդիպել ենք նաև այսօրվա հոգևոր առաջնորդի աներոջ՝ <strong>Ղոլամալի Հադդադ Ադելի</strong> հետ։ Նա նախկինում եղել է Իրանի խորհրդարանի նախագահը։ Հնչեցին նաև գնահատականներ ԹՐԻՓՓ-ի վերաբերյալ և դրա հնարավոր զարգացումների։ Բավականին բաց պարոն<strong><a href="https://newsline.am/news/zgowshacowm_iranic_hayastanin_ow_hay_jhoghovrdin_i_nch_e_taqnvac_tripp_i_tak_tesanyowt/2026-07-06-14622" target="_blank"> Ադելն ասաց</a></strong>, որ խորհուրդ չի տալիս Հայաստանին գնալ այդ կարգավորումներին։ Իրանի մյուս հարևան երկրների օրինակը բերելով՝ նշեց, որ եթե ինչ-որ բան դուրս է գալիս Իրանի շահերի դեմ, կարող են լինել համապատասխան հետևանքներ&raquo;, տեղեկացրեց&nbsp;Լևոն Զուրաբյանը:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ամբողջական՝ տեսանյութում.</span></p> <div class="youtube-embed-wrapper" style="position:relative;padding-bottom:56.25%;padding-top:30px;height:0;overflow:hidden"><iframe allowfullscreen="" frameborder="0" height="360" src="https://www.youtube.com/embed/5Ion3LmiYZs" style="position:absolute;top:0;left:0;width:100%;height:100%" width="640"></iframe></div> <p>&nbsp;</p> https://newsline.am/news/l_on_zowrabyany_iran_ayci_ayntegh_teghi_ownecac_pashtonakan_handipowmneri_veraberyal_tesanyowt/2026-07-13-14636 Քաղաքական armenlur https://newsline.am/news/l_on_zowrabyany_iran_ayci_ayntegh_teghi_ownecac_pashtonakan_handipowmneri_veraberyal_tesanyowt/2026-07-13-14636 Mon, 13 Jul 2026 14:56:22 GMT <p>&laquo;Մենք լրիվ բաց ենք, իրենք ստուգելու բոլոր հնարավորությունները ունեին, եւ ոչինչ չկարողացան գտնել:Չգտան, որովհետեւ այդպիսի բան չկա, չի եղել ու չի լինի:&raquo;</p> <p><span style="font-size:16px;">&laquo;Նախագահությունից իմ հեռանալուց հետո իմ յուրաքանչյուր հրամանագիր, յուրաքանչյուր կարգադրություն ստուգվել է մինչեւ վերջ: Նույնը Բագրատյանի մոտ, նույնը Արարքցյանի մոտ, մյուս պաշտոնյաների մոտ: Նրանց առաջին գործը եղել է` տեսնեն ի՞նչ կարող են հայտնաբերել:Դավիթ Վարդանյանին հատուկ նշանակել էին նախագահի վերահսկողական ծառայության պետ, որ բացահայտի իմ &laquo;մաֆիոզ&raquo; կերպարը:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ոչինչ չստացվեց` հարյուր դոլարի խախտում չգտնվեց: Դուք պատկերացրեք, եթե գիշեր-ցերեկ մեզ հայհոյում են, եթե ունենային մի որեւէ կոնկրետ փաստ, մեզ ի՞նչ կանեին. կբզկտեին, կոչնչացնեին, խաչափայտ կդնեին հենց օպերայի հարթակում, մենք այնտեղից կախված կլինեինք:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ի՞նչ գտան. Բլեյանի դպրոցի տանիքի շինարարության մեջ հայտնաբերեցին, որ մի տեսակ շիֆերի փոխարեն ուրիշ տեսակի շիֆեր է օգտագործել: Մի ՀՀՇ-ական գործարանի տնօրեն ունեինք` Հարոյան: Նրան դատեցին, եւ գիտե՞ք ինչ էր նրա դատավճռում գրված. ինչ-որ խողովակներ էր գնել, իբր թե նոր էին, բայց ըստ էության՝ հին, եւ տարբերությունը եղել էր 60 հազար դրամ: Ու պայմանական դատեցին` երեք տարի: Բան ունենային` այդ մարդկանց չէին դիպչի, մեզ կդիպչեին, ինձ կդիպչեին:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մենք լրիվ բաց ենք, իրենք ստուգելու բոլոր հնարավորությունները ունեին, եւ ոչինչ չկարողացան գտնել: Ոչ թե անշնորհք էին, որ չկարողացան: Չգտան, որովհետեւ այդպիսի բան չկա, չի եղել ու չի լինի:&raquo;</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Լևոն Տեր-Պետրոսյան, 03.11.2007թ</strong></span></p> https://newsline.am/news/ete_ownenayin_mi_or_e_konkret_past_mez_kochnchacnein_xachapayt_kdnein_henc_operayi_hartakowm/2026-07-13-1543 Կարեվոր ivaadamyan https://newsline.am/news/ete_ownenayin_mi_or_e_konkret_past_mez_kochnchacnein_xachapayt_kdnein_henc_operayi_hartakowm/2026-07-13-1543 Mon, 13 Jul 2026 09:54:32 GMT <p><span style="font-size:16px;">Կառավարությունը պարտավոր է ցույց տալ&nbsp;բարձրացված մտահոգությունները սովորական իրավակիրառում են, ոչ թե այն օրինաչափությունը, որին այդքան նման են</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><em>Անդրադարձ Հայաստանում քաղաքական, քաղաքացիական և կրոնական գործիչների ձերբակալություններին, կալանավորումների, ուժի կիրառմանը և քրեական հետապնդումներին․ 2025 թ. մայիս&ndash;2026 թ. հուլիս։</em></span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>2025-ի մայիսից ի վեր Հայաստանում արձանագրվում է ձերբակալությունների, քրեական հետապնդումների, անձեռնմխելիության վերացման, երկրից ելքի արգելքների և գույքի բռնագրավումների շարունակական ալիք՝ ուղղված Հայ առաքելական եկեղեցու բարձրաստիճան հոգևորականների, ընդդիմադիր առաջնորդների, գործարարների, լրագրողների և ընտրություններին մասնակցող թեկնածուների դեմ։</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Առանձին-առանձին դիտարկելիս իշխանությունը գրեթե յուրաքանչյուր գործի համար ներկայացրել է իրավական հիմնավորում՝ հարկերից խուսափում, փողերի լվացում, ընտրակաշառք, ահաբեկչության նախապատրաստում, պետական դավաճանություն և այլն։ Սակայն ընդհանուր պատկերը դիտարկելիս գործերն ունեն նույնական կառուցվածքային հատկանիշներ, որոնք մարդու իրավունքներով զբաղվող միջազգային կառույցները վաղուց բնորոշում են որպես քաղաքական դրդապատճառներով հետապնդման, այլ ոչ թե սովորական իրավապահ գործունեության առանձնահատկություններ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայաստանը նախևառաջ պարտավոր է առաջնորդվել իր սեփական <a href="https://www.president.am/en/constitution-2015/" target="_blank">Սահմանադրությամբ</a>, ինչպես նաև միջազգային պարտավորություններով, որոնց թվում են <a href="https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/international-covenant-civil-and-political-rights" target="_blank">Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիրը</a> և <a href="https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/convention_ENG" target="_blank">Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիան</a>։ Դրանք հստակ սահմանափակումներ են դնում պետական իշխանության համար հենց այն ոլորտներում, որոնց առնչվում են այս գործերը։ Ստորև ներկայացված օրինաչափություններից մի քանիսը կարծես թե փորձարկում են այդ սահմանները կամ անցնում դրանցից անդին։ Հայաստանը Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագիրը վավերացրել է 1993-ին, իսկ <a href="https://www.echr.coe.int/documents/d/echr/convention_ENG" target="_blank">Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիան՝</a> 2002-ին։</span></p> <p><span style="font-size:18px;"><strong>Ժամանակագրություն քաղաքական օրացույցներով, ոչ թե ապացույցներով</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Վերջին տարվա առանձնահատկությունն այն է, թե որքան սերտ են ձերբակալություններն ու սահմանափակումներն առնչվում քաղաքական իրադարձություններին, այլ ոչ թե ապացույցների ի հայտ գալու պահին։ <strong>Բագրատ արքեպիսկոպոս Գալստանյանը,</strong> որը 2024-ից առաջնորդում է &laquo;Սրբազան պայքար&raquo; շարժումը՝ պահանջելով վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականը, ձերբակալվեց 2025-ի հունիսի 25-ին՝ ավելի քան մեկ տասնյակ <a href="https://www.rferl.org/amp/armenia-archbishop-protest-leader-arrest-galstanian/33455455.html" target="_blank">համակարգված խուզարկությունների</a> ընթացքում՝ ուղղված նրա հետ փոխկապված <a href="https://www.aljazeera.com/news/2025/6/25/armenia-arrests-prominent-archbishop-over-alleged-coup-plot" target="_blank">անձանց և ընդդիմադիր</a> գործիչների դեմ։ </span></p> <p><span style="font-size:16px;">&laquo;Տաշիր Գրուպ&raquo;-ի սեփականատեր <strong>Սամվել Կարապետյանը</strong> <a href="https://oc-media.org/explainer-who-is-samvel-karapetyan-the-russian-armenian-billionaire-whose-empire-is-under-siege/" target="_blank">ձերբակալվեց</a> 2025-ի հունիսի 18-ին՝ ընդամենը ժամեր անց այն բանից հետո, երբ հրապարակայնորեն աջակցություն հայտնեց Հայ առաքելական եկեղեցուն՝ կառավարության հետ դիմակայության ֆոնին։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Կառավարություն-եկեղեցի հակադրության սրման պահին <strong>Միքայել արքեպիսկոպոս Աջապահյանին</strong> ձերբակալեցին նախկինում արած նրա հրապարակային հայտարարությունների համար, որոնցում դատախազությունը ավելի վաղ հանցակազմ չէր տեսել։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Դաշնակցության դեմ</strong> <a href="https://zartonkmedia.com/2025/07/10/armenian-authorities-conduct-widespread-searches-and-arrests-targeting-opposition-figures-amid-rising-political-tensions/" target="_blank">խուզարկությունները</a> 2025-ի հուլիսի 9&ndash;10-ին անմիջապես հետևեցին վարչապետ Փաշինյանի՝ Թուրքիայից վերադարձին և միջանցքի շուրջ Հայաստան&ndash;Ադրբեջան բանակցություններին։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Անդրանիկ Թևանյանի</strong> մոտ խուզարկություն իրականացվեց և նա <a href="https://en.armradio.am/2026/05/22/prosecutor-seeks-approval-to-launch-criminal-proceedings-against-mp-candidate-andranik-tevanyan/" target="_blank">մեղադրվեց պետական դավաճանության</a> մեջ՝ մի քանի օր անց այն բանից հետո, երբ Փաշինյանը նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում անձամբ հայտարարեց, որ նրա դեմ գործ կհարուցվի։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ձերբակալությունների ամենախիտ փուլը՝ Թևանյան, &laquo;Ուժեղ Հայաստան&raquo;-ի տասնյակ կողմնակիցներ, տեղի ունեցավ 2026-ի հունիսի 7-ի ընտրություններին նախորդած վերջին շաբաթներին, իսկ ընտրությունների արդյունքներից հետո՝ մի քանի օրվա ընթացքում, սկսվեց ձերբակալությունների և անձեռնմխելիության վերացման նոր ալիք, որն առնչվեց <strong>Ռոբերտ </strong><a href="https://oc-media.org/former-armenian-president-kocharyans-parliamentary-immunity-revoked/" target="_blank">Քոչարյանին</a>, <strong>Գագիկ </strong><a href="https://www.usnews.com/news/world/articles/2026-07-07/armenian-opposition-leader-charged-with-fraud-to-be-held-for-two-months" target="_blank">Ծառուկյանին</a>, <strong>Ավետիք </strong><a href="https://civilnet.am/en/news/1012705" target="_blank">Չալաբյանին</a>, ինչպես նաև <strong>&laquo;Ուժեղ Հայաստան&raquo; և &laquo;Հայաստան&raquo; դաշինքների</strong> մի շարք գործիչների՝ այն պահին, երբ նրանց պատգամավորական անձեռնմխելիությունը դառնում էր վճռորոշ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այս դեպքերի հանրագումարը իրավական նշանակություն ունի՛։ Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի 25-րդ հոդվածը պաշտպանում է հանրային գործերին մասնակցելու և առանց անհիմն սահմանափակման պաշտոնի հավակնելու իրավունքը, իսկ<a href="https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/Publications/Chapter23-MHRM.pdf" target="_blank"> միջազգային մոնիթորինգ իրականացնող մարմիններն ամրագրում են</a>, որ թեկնածուներին գործունակությունից զրկելու կամ քաղաքականապես վճռորոշ պահերին շարժումները լռեցնելու նպատակով պահով պայմանավորված քրեական գործընթացը ավելի շուտ վկայում է անպատշաճ նպատակի, քան սովորական իրավակիրառման մասին։</span></p> <p><span style="font-size:18px;"><strong>Նախաքննական կալանք՝ առանց անհատականացված հիմնավորման</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի 9(3) հոդվածը և Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 5(3) հոդվածը պահանջում են, որ նախաքննական կալանքը լինի բացառություն և արդարացվի գործին հատուկ, &laquo;համապատասխան և բավարար&raquo; պատճառներով, այլ ոչ թե միայն մեղադրանքի ծանրությամբ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Արքեպիսկոպոս Գալստանյանը</strong> նախաքննական կալանքի մեջ անցկացրեց <a href="https://www.thearmenianreport.com/post/archbishop-bagrat-galstanyan-placed-under-house-arrest-after-344-days-behind-bars" target="_blank">344 օր</a>, մինչև որ 2026-ի հունիսին տեղափոխվեց <a href="https://www.csi-int.org/news/armenias-archbishop-bagrat-galstanyan-placed-under-house-arrest/" target="_blank">տնային կալանքի</a>, ընդ որում՝ հիմքում եղած ահաբեկչության և հեղաշրջման մեղադրանքները մնացին ուժի մեջ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Կարապետյանը</strong> <a href="https://civilnet.am/en/news/994794" target="_blank">պահվեց</a> ավելի քան վեց ամիս, ներառյալ փաստագրված դրվագը, երբ նա վերադարձվեց նախաքննական կալանքի վայր՝ հիվանդանոցով անցնելու միջոցով՝ տնային կալանք ստանալուց ընդամենը տասնյոթ օր անց, և երկու օր անց կրկին <a href="https://hetq.am/en/article/179267" target="_blank">վերադարձվեց</a> տնային կալանքի։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Ծառուկյանը և &laquo;Ուժեղ Հայաստան&raquo;-</strong>ի մի շարք թեկնածուների նկատմամբ կիրառվեց երկամսյա նախաքննական <a href="https://armenpress.am/en/article/1254875" target="_blank">կալանք</a>, ինչը համընկնում է ընտրական և հետընտրական օրացույցի հետ։ Կալանքը, որի տևողությունն ու կիրառման ձևը զուգադիպում են քաղաքական հանգրվաններին, ոչ թե քննչական անհրաժեշտությանը, հենց այն է, ինչ Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի և Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի համապատասխան դրույթները նախատեսված են կանխելու։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայաստանի իրավապահ մարմինների կողմից <a href="https://www.facebook.com/watch/?v=2570241600099059" target="_blank">բիրտ ուժի</a> կիրառումը 69-ամյա Ծառուկյանի ձերբակալության ժամանակ՝ նրան գետնին գցելը, ինչպես նաև նրա առանձնատան <a href="https://www.instagram.com/reel/DaeBzdLKMQJ/" target="_blank">12-ժամյա խուզարկությունը</a> ևս<a href="https://alphanews.am/en/disproportionate-physical-force-was-used-ra-ombudsperson-visits-gagik-tsarukyan/" target="_blank"> մտահոգություններ են հարուցում</a>։ Տեսանյութը կարծես նպատակ ուներ նվաստացնելու Ծառուկյանին։ Հայաստանի մարդու իրավունքների պաշտպանն արձանագրեց, որ կիրառված ֆիզիկական ուժը <a href="https://www.hrw.org/legacy/reports98/police/uspo38.htm" target="_top">անհամաչափ</a> էր։ Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի 10-րդ հոդվածը պահանջում է, որ ազատությունից զրկված բոլոր անձանց &laquo;վերաբերվեն մարդասիրաբար և հարգանքով՝ մարդու անձին բնորոշ արժանապատվությամբ&raquo;։</span></p> <p><span style="font-size:18px;"><strong>Խոսքի քրեականացում՝ լայն ու անորոշ ձևակերպված հանցակազմերի միջոցով</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Քրեական որոշ գործեր հիմնված են խոսքի նկատմամբ կիրառվող դրույթների վրա՝ &laquo;հանրային կոչեր պետական իշխանությունը յուրացնելու համար&raquo;, &laquo;իշխանությունը զավթելու նախապատրաստում&raquo;, &laquo;խուլիգանություն՝ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների օգտագործմամբ&raquo;։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Արքեպիսկոպոս Միքայել Աջապահյանը 2025-ի սեպտեմբերին <a href="https://oc-media.org/armenian-archbishop-ajapahyan-sentenced-to-two-years-in-prison-for-publicly-calling-for-a-coup/" target="_blank">դատապարտվեց</a> երկու տարվա ազատազրկման՝ հարցազրույցներից մեկում արած հայտարարությունների հիման վրա. նրա փաստաբանն ընդգծեց, որ նա միայն կարծիք է արտահայտել, իսկ պաշտպանությունը գործը ներկայացրել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան։ <strong>Կարապետյանի</strong> <a href="https://oc-media.org/explainer-who-is-samvel-karapetyan-the-russian-armenian-billionaire-whose-empire-is-under-siege/" target="_blank">հիմնական մեղադրանքը</a> նույնպես բխում է Եկեղեցուն աջակցող մեկ հեռուստատեսային արտահայտությունից։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">&laquo;Իմնեմիմնի&raquo; փոդքասթի <a href="https://www.panorama.am/en/news/2026/02/24/Vazgen-Saghatelyan/3152721" target="_blank">համահաղորդավարները</a>՝ <strong>Վազգեն Սաղաթելյանը և Նարեկ Սամսոնյանը</strong>, մեղադրվեցին խուլիգանության մեջ՝ եթերում արված մեկնաբանությունների համար, որոնք արձագանք էին Ազգային ժողովի նախագահի կողմից հասցված վիրավորանքին։ Սամսոնյանը պահվեց մոտ հինգ ամիս, որի ընթացքում 15-օրյա հացադուլ արեց՝ մինչև բժշկական օգնություն ստանալը, իսկ Սաղաթելյանը գրեթե հինգ ամիս մնաց կալանքի տակ՝ մինչև <a href="https://www.eng.kavkaz-uzel.eu/articles/75781" target="_blank">վերահսկողության ներքո ազատ արձակվելը</a>, որը նրան արգելում է հանրային խոսքը։ Եվրոպայի խորհրդի Լրագրության պաշտպանության պլատֆորմը <a href="https://mirrorspectator.com/2026/03/05/armenia-added-to-european-list-of-journalist-jailers/" target="_blank">ներկայացրել է</a> 1-ին մակարդակի ահազանգ՝ նրանց կալանքի կապակցությամբ, և Հայաստանը առաջին անգամ ավելացվել է Եվրոպայի խորհրդի այն պետությունների ցանկում, որոնք լրագրողներին կամ մեդիա դերակատարներին պահում են կալանքի տակ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի 19-րդ հոդվածը և Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիայի 10-րդ հոդվածը պաշտպանում են քաղաքական խոսքը՝ որպես ամենաբարձր պաշտպանության արժանացող արտահայտման կատեգորիա։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">&laquo;Իշխանության յուրացում&raquo; կամ &laquo;խուլիգանություն&raquo; ձևակերպումներով լայն և անորոշ քրեական նորմերի կիրառումը հարցազրույցների և հեռարձակվող մեկնաբանությունների նկատմամբ, այլ ոչ թե անմիջական բռնության հրահրման դեպքերում, առաջ է բերում այն դասական խնդիրը, որի մասին բազմիցս նշել է<a href="https://www.ohchr.org/en/treaty-bodies/ccpr" target="_blank"> ՄԱԿ-ի Մարդու իրավունքների կոմիտեն</a>՝ կառավարության քննադատությունը քրեականացնող անորոշ ձևակերպումներով օրենքները զսպող ազդեցություն են ունենում օրինական քաղաքական խոսքի վրա՝ շատ ավելի լայն շրջանակում, քան դրանց հայտարարված նպատակն է։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այս հոդվածում նշված բոլոր հիմնական դեմքերը կառավարության քննադատներ են, ընդդիմադիր առաջնորդներ կամ այնպիսի հաստատություններ, որոնք դիտվում են որպես վարչապետ Փաշինյանի իշխանության հակակշիռ՝ կաթողիկոսն ու բարձրաստիճան հոգևորականները, Կարապետյանը (հայտարարված վարչապետի թեկնածու), ՀՅԴ ղեկավարությունը,<a href="https://oc-media.org/former-armenian-president-kocharyans-parliamentary-immunity-revoked/" target="_blank"> Քոչարյանը</a> և Ծառուկյանը (երկու ամենախոշոր ընդդիմադիր դաշինքների ղեկավարներ), ինչպես նաև հանրային գործիչներ, օրինակ <a href="https://news.am/en/news/1045439" target="_blank">Չալաբյանը</a>՝ McKinsey-ի նախկին ավագ գործընկեր և &laquo;ՀայաՔվե&raquo; քաղաքացիական նախաձեռնության համակարգող, որը 2026-ի հունիսին ձերբակալվեց՝ իբր սփյուռքի քվեարկությունը ընդդիմության օգտին խրախուսելու ջանքերի համար։ Ընտրակաշառքի մեղադրանքներն էապես կենտրոնացել են &laquo;Ուժեղ Հայաստան&raquo;-ի վրա. հրապարակումները նկարագրում են, որ դրա &laquo;տասնյակ, հնարավոր է՝ հարյուրավոր&raquo; անդամներ ու աջակիցներ առերեսվում են նման մեղադրանքների, իսկ 2026-ի ապրիլին մեկ գործողությամբ ձերբակալվեց 14 կապակցված անձ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Միջազգային մարդու իրավունքների իրավունքը քաղաքական գործիչներին կամ նրանց աջակիցներին չի արգելում հետապնդել իրական հանցագործությունների համար։ Սակայն Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի 26-րդ հոդվածի ոչ խտրականության երաշխիքները <a href="https://academic.oup.com/oxford-law-pro/book/57225/chapter-abstract/474885805?redirectedFrom=fulltext" target="_blank">պահանջում են</a>, որ կիրառումը խտրականորեն չկենտրոնանա քաղաքական ներկապնակի մեկ կողմի վրա՝ առանց չեզոք բացատրության։ Այնպիսի օրինաչափությունը, երբ փաստացի նշանակալի որևէ ընդդիմադիր գործիչ՝ տարբեր, միմյանց հետ չառնչվող կուսակցություններից, նույն տասնչորսամսյա ժամանակահատվածում ենթարկվում է քրեական հետապնդման, ինքնին կարևոր ապացույց է խտրական կիրառման պնդման համար, անգամ այն դեպքում, երբ առանձին մեղադրանքները կարող են սկզբնական հայացքից վավեր թվալ։</span></p> <p><<... &gt;&gt;</p> <p><span style="font-size:16px;">Անկախ նրանից, թե առանձին քրեական հետապնդումները վերջում կհաստատվեն որպես հիմնավոր, տասնչորս ամսվա ընթացքում կուտակված ընդհանուր պատկերը պահանջում է շարունակական անկախ մոնիթորինգ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Կառավարությունը պարտավոր է ցույց տալ՝ առանձին գործերով և ամբողջության մեջ, որ այս հոդվածում բարձրացված մտահոգությունները սովորական իրավակիրառում են, ոչ թե այն օրինաչափությունը, որին այդքան նման են։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Հրայր Պալեան</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ամբողջական՝ &nbsp;<strong><a href="https://civilnet.am/hy/news/1012999" target="_blank">Civilnet</a></strong>-ում:</span></p> https://newsline.am/news/hrayr_palean_orinachapowtyown_or_ynkac_e_ynddimowtyan_dem_qreakan_hetapndowmneri_himqowm_civilnet/2026-07-13-14635 Կարեվոր armenlur https://newsline.am/news/hrayr_palean_orinachapowtyown_or_ynkac_e_ynddimowtyan_dem_qreakan_hetapndowmneri_himqowm_civilnet/2026-07-13-14635 Mon, 13 Jul 2026 06:34:49 GMT <p>Գագիկ Ծառուկյանի ձերբակալման առթիվ Արման Գրիգորյանի կողմից հնչեցված մի քանի հարցերի համատեքստում</p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>&laquo;Դեօլիգարխիզացիա&raquo;</strong><br /> (Գագիկ Ծառուկյանի ձերբակալման առթիվ <strong><a href="https://newsline.am/news/arman_grigoryan_pashinyany_gagik_carowkyanin_chi_kzcrel_kzcrel_e_ed_hramany_kataroghnerin_ow_iravapah_hamakargin_yndhanrapes/2026-07-08-14629" target="_blank">Արման Գրիգորյանի կողմից հնչեցված մի քանի հարցերի</a></strong> համատեքստում)</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Գագիկ Ծառուկյանի կալանավորման, նրան պատկանող մոտ 70 հասցեներում (որոնք վճարում էին միլիարդավոր դրամների հարկեր և աշխատանքով ապահովում հազարավոր քաղաքացիների) իրականացված խուզարկությունների, դրանց գործունեության ժամանակավոր դադարեցման և անգամ կենդանիների ու խրտվիլակների առգրավման &laquo;պատմության&raquo; մեջ ուշագրավ է մեկ այլ դրվագ:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Իշխանական և մերձիշխանական քարոզիչներն այլևս չեն թաքցնում, որ նրա նկատմամբ հետապնդումն իրականացվում է ոչ թե իրավական հարթության մեջ, այլ քաղաքական նպատակահարմարությունից ելնելով։ Եվ եթե մինչ ընտրությունները նրանք ընդդիմության նկատմամբ իրականացվող գործունեությանը փորձում էին տալ ինչ-որ իրավական հիմնավորում, ապա հետընտրական Հայաստանում այդ հիմնավորումներն ստանում են այլ՝ ականջահաճո և էմոցիոնալ մակարդակի փաթեթավորում։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Մասնավորապես․&nbsp;</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>1․ <em>&laquo;</em></strong><em>Ծառուկյանը օլիգարխ է, և իշխանությունը մաքրում է քաղաքականությունը օլիգարխներից&raquo;</em>։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Սկսենք սահմանումից․ &laquo;Օլիգարխը քաղաքական համակարգում գործող մեծահարուստ է, ով մեծ ազդեցություն ունի քաղաքական որոշումների ընդունման վրա&raquo;։<strong> Սակայն․</strong></span></p> <ul> <li><span style="font-size:16px;">ինքը Փաշինյանը, 2018 թ․ իշխանության գալուց հետո, հրապարակայնորեն հայտարարել էր, որ &laquo;Գագիկ Ծառուկյանն օլիգարխ չէ&raquo;։ Առաջանում է տրամաբանական հարց՝ եթե Ծառուկյանը 2018թ․ դրությամբ օլիգարխ չէր, որտե՞ղ և ինչպե՞ս է դրսևորվել նրա ազդեցությունը քաղաքական որոշումների վրա հետագա 8 տարիներին (որոնցից 3-ի ընթացքում նա եղել է ընդդիմադիր պատգամավոր)։ Ե՞րբ և ո՞ր փուլում է Ծառուկյանը վերածվել օլիգարխի՝ ըստ փաշինյանական տրամաբանության։</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Քաղաքական որոշումների վրա (առնվազն 2021-2026թթ․ ընթացքում) վստահաբար ազդեցություն է ունեցել մեկ այլ մեծահարուստ գործարար՝ Խաչատուր Սուքիասյանը, ով, ի տարբերություն Ծառուկյանի, իշխող կուսակցության պատգամավոր էր։ Պաշտոնապես նրանք երկուսն էլ գործարար չէին, քանի որ իրենց գույքը հանձնել էին հավատարմագրային կառավարման։</span></li> </ul> <p>&nbsp;</p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>2.&nbsp;</strong><em>&laquo;Սա կոռուպցիայի դեմ իրական պայքար է՝ ուշացած, բայց ողջունելի&raquo;</em>։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Եթե իշխանությունները որոշել են պայքարել կոռուպցիայի և հարկերի թաքցման դեմ, ինչո՞ւ են (թեկուզ ժամանակավորապես) դադարեցնում մոտ 70 բիզնեսների գործունեությունը, որոնցից միայն Արարատցեմենտը և կոնյակի գործարանը նախորդ տարի վճարել են յուրաքանչյուրը 5-6 մլրդ դրամի հարկ և աշխատանքով ապահովել հարյուրավոր և հազարավոր անձանց։ Այս թվերը չեն կարող &laquo;կոռուպցիայի դեմ պայքարի&raquo; դրական հետևանք համարվել։ Կոռուպցիայի դեմ իրական պայքարն ուղեկցվում է ինստիտուցիոնալ բարեփոխումներով, պետական ապարատի և իրավական համակարգի ամրապնդմամբ, ոչ թե բիզնեսների արագացված փակմամբ և միլիարդավոր դրամների հարկային եկամուտների կարճաժամկետ կորստով։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>3․</strong> <em>&laquo;Ծառուկյանը հանցագործ բիզնեսմեն է, ոչ թե ընդդիմադիր գործիչ&raquo;</em>։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այս թեզի հիմնական թուլությունը ժամանակի գործոնն է։ Ենթադրյալ հանցագործությունը վերաբերում է 2022-2024 թթ․, իսկ կալանավորումը տեղի է ունենում 2026թ․։ 4 տարվա ընթացքում կարելի էր հարուցել քրեական գործ, ձերբակալել կասկածյալին, սկսել դատական գործընթաց։ Բայց դրա փոխարենը նախընտրական շրջանում Փաշինյանը Ծառուկյանին որակել &laquo;լրտես&raquo;։ Ընդ որում, լրտեսությունն առաջադրվող մեղադրանքների ցանկում բացակայում է։ Իսկ ապօրինի որսի մասին մեղադրանքը երևի քննարկելու կարիք չկա։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>4․</strong> <em>&laquo;Ծառուկյանը ռուսամետ/բելառուսամետ գործիչ է&raquo;</em>։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Սա թերևս ամենաաբսուրդային թեզն է, որը փաստացի ինքնախոստովանություն է։ Հայաստանի Սահմանադրության 29-րդ հոդվածն արգելում է խտրականությունն՝ այդ թվում քաղաքական հայացքներից ելնելով։ Ռուսամետությունը, արևմտամետությունը կամ արտաքին քաղաքական այլ հայացքները չեն կարող հանդիսանալ քրեական հետապնդման կամ պատասխանատվության հիմք։ Ուստի երբ որոշ քարոզիչներ կիրառում են այս թեզը, նրանք փաստացի ընդունում են, որ գործ ունենք քաղաքական, ոչ թե քրեական հետապնդման հետ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Վերոնշյալ 4 թեզերից յուրաքանչյուրը չունի որևէ տրամաբանական հիմք ստեղծված իրավիճակի համատեքստում։ Բայց այս թեզերի առաջացումն ինքնին իշխանական քարոզչական մեքենայի ինքնախոստովանություն է, քանի որ դրանց հիմքում չի դրվում &laquo;Ծառուկյանը հանցագործություն է կատարել, հետևաբար պետք է կրի պատասխանատվություն&raquo; եզրույթը։ Քարոզիչները ոչ թե փորձում են հասարակությանը մատուցել այս գործընթացն իրավական դաշտում (որտեղ ապացուցողական բազան թույլ է), այլ ապավինում են հոգեբանական մեխանիզմներին։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">&laquo;Ռեսենտիմենտ&raquo; տերմինը, առաջ քաշված Նիցշեի կողմից, իսկ հետագայում մշակված գերմանացի փիլիսոփա Մաքս Շելերի կողմից, ենթադրում է, որ թույլերի հասարակական ուժը կայանում է ոչ թե ուժեղներին դիմադրելու, այլ ուժեղների արժեքները շրջելու մեջ։ Այն, ինչ ուժեղների համար հպարտության հիմք էր (հարստություն, հաջողություն, մեծ բիզնես, ազգային օլիմպիական կոմիտեի ղեկավարում), դառնում է թույլերի համար բարոյական մեղքի ցուցիչ։ &laquo;Ինչու է նա հարուստ&raquo; հարցին բնական պատասխանը դառնում է &laquo;քանի որ գողացել է&raquo;։ Այս մեխանիզմն ապահովում է թույլերին բարոյական գերազանցության զգացողություն՝ առանց իրական ռեսուրսների կուտակման, և ապահովում է իշխանությունների կողմից ակնհայտ քաղաքական հետապնդման լեգիտիմությունը։&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Հ․Գ</strong>․ Օլիգարխների դեմ պայքարի մեկ այլ &laquo;առաջամարտիկ&raquo; էր 2000-ականների սկզբի Պուտինը։ Նրա՝ իշխանության գալուց ամիսներ անց (2000թ. հուլիս) ձերբակալվեց &laquo;Медиа-Мост&raquo;-ի և &laquo;НТВ&raquo;-ի սեփականատեր Վլադիմիր Գուսինսկին (հետագայում նա լքեց Ռուսաստանը, իսկ 2001թ․ &laquo;НТВ&raquo;-ի վերահսկողությունն անցավ &laquo;Газпром&raquo;-ին)։ Նույն ժամանակահատվածում քրեական գործեր հարուցվեցին Բորիս Բերեզովսկիի նկատմամբ, ինչից հետո նա արտագաղթեց Մեծ Բրիտանիա և կորցրեց վերահսկողությունը &laquo;ОРТ&raquo; հեռուստաալիքի և իր այլ ակտիվների նկատմամբ։ 2003թ. հոկտեմբերին հարկերից խուսափելու և խարդախության մեղադրանքով ձերբակալվեց &laquo;ЮКОС&raquo;-ի ղեկավար Միխայիլ Խոդորկովսկին, 2005․թ դատապարտվեց ազատազրկման, իսկ 2006-2007թթ․ &laquo;ЮКОС&raquo;-ը սնանկ ճանաչվեց, և նրա հիմնական ակտիվներն անցան պետական &laquo;Роснефть&raquo;-ին։ 2003-2005թթ. Ռոման Աբրամովիչն ստիպված եղավ վաճառել &laquo;Сибнефть&raquo;-ում իր բաժնեմասը, որը 2005թ․ ձեռք բերեց &laquo;Газпром&raquo;-ը՝ հետագայում վերանվանելով այն &laquo;Газпром нефть&raquo;։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong><a href="https://www.facebook.com/lyovvvvvv/posts/pfbid0BNZiKoustZeMmNeueADMLxuy2V5BkpvYUx3689Cpz9qDUKjDb4bDpyjEamkhWa59l" target="_top">Լևոն Զարգարյան</a></strong></span></p> https://newsline.am/news/l_on_zargaryan_deoligarxizacia/2026-07-12-14634 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/l_on_zargaryan_deoligarxizacia/2026-07-12-14634 Sun, 12 Jul 2026 07:00:01 GMT <p>Վարդավառ: Մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի Պայծառակերպության տոն</p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Վարդավառ: Մեր Տեր Հիսուս Քրիստոսի Պայծառակերպության տոն</strong></span></p> <ul> <li><span style="font-size:16px;">Հիսուս Քրիստոսի Պայծառակերպության տոնը Հայ Եկեղեցու հինգ տաղավար տոներից երրորդն է: Մեր Տեր Հիսուս Քրիստոս, համաձայն Ավետարանի, Ս. Պետրոս, Ս. Հակոբոս և Ս. Հովհաննես առաքյալների հետ բարձրանում է Թաբոր լեռն`աղոթելու: Աղոթքի պահին Հիսուս նրանց առաջ պայծառակերպվում է. &laquo;Դեմքը փայլեց, ինչպես արեգակը. և Նրա զգեստները դարձան սպիտակ` ինչպես լույսը&raquo; (Մատթեոս 17:2, Մարկոս 9:2, Ղուկաս 9:29): Աշակերտների ապշած աչքերի առջև Քրիստոս խոսում է շուրջ հազար տարի առաջ վախճանված Մովսեսի և հրեղեն կառքով երկինք համբարձված Ս. Եղիա մարգարեի հետ: Ս. Ղուկաս ավետարանիչը պատմում է, որ նրանք խոսում էին Քրիստոսի երկրային կյանքի վերջին օրերի դեպքերի մասին, որ պիտի տեղի ունենային Երուսաղեմում (Ղուկաս 9:31): Սքանչելի տեսարանից զմայլված՝ Ս. Պետրոս առաքյալը բացականչում է. &laquo;Վարդապետ, լավ է, որ մենք այստեղ մնանք. երեք տաղավարներ շինենք, մեկը`Քեզ, մեկը` Մովսեսի և մյուսը` Եղիայի համար&raquo;: Մինչ Նա խոսում էր, լուսափայլ մի ամպ հովանի է դառնում նրանց, և ամպից եկող ձայնն ազդարարում է. &laquo;Դա է իմ սիրելի Որդին, որին հավանեցի, Դրան լսեցեք&raquo;: Հանգստացնելով ու ոտքի կանգնեցնելով գետնամած առաքյալներին` Հիսուս նրանց պատվիրում է ոչ ոքի չհայտնել տեսածի ու լսածի մասին`մինչև Աստծո Որդու փառավորվելը:</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Ս. Հովհան Ոսկեբերանը երեք բացատրություն է տալիս, թե ինչու Տիրոջը հայտնվեցին Ս. Մովսես և Ս. Եղիա մարգարեները. երկուսն էլ ունեցել են Աստծո տեսիլքը՝ Մովսեսը` Սինա (Ելք 24.12-18), իսկ Եղիան` Քորեբ լեռան վրա (Գ Թագավորներ 19:8-18): Նրանք խորհրդաբար ներկայացնում էին կյանքը և մահը: Մովսեսը մահացավ` այդպես էլ չտեսնելով խոստացված երկիրը, իսկ Եղիան կենդանի կերպով երկինք վերացավ հրեղեն կառքով:</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Հիսուսի պայծառակերպության ժամանակ Մովսեսի` նախանձահույզ օրենսդրի ու Եղիայի` երկինք տեղափոխված նախանձախնդիր օրինապահի հայտնվելը խորհրդանշում է, որ Քրիստոս է Օրենսդիրը և չի դրժում Աստծո Ուխտը: Նա է Տերը երկրի և երկնքի, ողջերի ու մեռյալների, քանզի Մովսեսին մեռյալների միջից վեր հանեց, իսկ Եղիային`ողջերի:</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Այս տոնը հայտնի է նաև Վարդավառ անունով: Տոնի ժամանակ ժողովրդական սովորույթներից է միմյանց վրա ջուր ցողելն ու աղավնիներ բաց թողնելը, որոնք խորհրդանշում են ջրհեղեղը, Նոյի ընտանիքի փրկությունը, Նոյի աղավնուն: Սովորություն է նաև ծաղիկներով զարդարվելը, ինչն Աստվածորդու փառքի երևման առթիվ մեծ ուրախության արտահայտություն է:</span></li> <li><span style="font-size:16px;">&laquo;Վարդավառ&raquo; ժողովրդական անվանումը, հավանաբար, գալիս է վարդաջուր լցնելու սովորությունից:</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Ս. Գրիգոր Տաթևացին տոնի &laquo;Վարդավառ&raquo; անունը բացատրում է Հիսուսին վարդի հետ համեմատելով. ինչպես վարդը մինչև բացվելը թաքնված է իր պատյանի մեջ և բացվելով` երևում է բոլորին, այնպես էլ Հիսուս մինչև այլակերպությունն Իր մեջ կրում էր աստվածային էությունը և պայծառակերպվելով` հայտնեց Իր Աստվածությունը:</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Վարդավառի տոնին նախորդում է շաբաթապահք: Իսկ հաջորդ օրն, ինչպես տաղավար բոլոր տոներից հետո, Մեռելոց է. բոլոր եկեղեցիներում ննջեցյալների հոգիների համար մատուցվում է Ս. Պատարագ և կատարվում հոգեհանգիստ:</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Պայծառակերպության տոնով հաստատվեց այն ճշմարտությունը, որ Հիսուս Աստծո Որդին է: Աստծո պատգամն է առաքյալներին և ողջ աշխարհին. &laquo;Նրան լսեցեք&raquo;:</span></li> </ul> <p style="text-align: center;">&nbsp;</p> <p style="text-align: center;"><span style="font-size:16px;"><strong>Արագածոտնի թեմից &nbsp;ներկայացնում են &nbsp;թեմական եկեղեցիներում այսօր մատուցվելիք Սուրբ Պատարագների ժամանակացույցը.</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>ԺԱՄԸ 10:00</strong></span></p> <ul> <li><span style="font-size:16px;">Ապարանի Սուրբ Խաչ</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Նիգավանի Սուրբ Ստեփանոս</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Ծաղկահովիտ</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Վարդենուտի Սուրբ Մերկեռիոս</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Թալինի Սուրբ Աստվածածին</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Բյուրականի Սուրբ Հովհաննես</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Կոշի Սուրբ Ստեփանոս</span></li> </ul> <hr /> <p><span style="font-size:16px;"><strong>ԺԱՄԸ 10:30</strong></span></p> <ul> <li><span style="font-size:16px;">Կարբիի Սուրբ Աստվածածին</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Սաղմոսավանք վանական համալիր</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Կոշի Սուրբ Գևորգ</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Ուշիի Սուրբ Սարգիս վանական համալիր</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Աշտարակի Սուրբ Մարիանե</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Աշտարակի Սուրբ Սարգիս</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Օշականի Սուրբ Մեսրոպ Մաշտոց</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Ղազարավանի Սուրբ Նարեկ</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Մուղնու Սուրբ Գևորգ</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Ոսկեվազի Սուրբ Հովհաննես</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Արուճի Սուրբ Աստվածածին</span></li> </ul> <hr /> <p><span style="font-size:16px;"><strong>ԺԱՄԸ 11:00</strong></span></p> <ul> <li><span style="font-size:16px;">Տեղերի Սուրբ Աստվածածին վանք։</span></li> </ul> <p>&nbsp;</p> https://newsline.am/news/hay_araqelakan_ekeghecin_nshowm_e/2026-07-12-10614 Օրացույց armenlur https://newsline.am/news/hay_araqelakan_ekeghecin_nshowm_e/2026-07-12-10614 Sun, 12 Jul 2026 05:01:09 GMT <p>Բայց նրա այս հայտարարությունը մանիպուլյատիվ է, քանի որ ներկայացնում է ճշմարտության կեսը:</p> <p>&laquo;Ադրբեջանի դրամի վրա, որտեղ Ադրբեջանի քարտեզը արտահայտված ա, Արծվաշենը առանձին նշված ա ուրիշ գույնով՝ որպես Ադրբեջանին չպատկանող տարածք&raquo;,- ասել է Նիկոլ Փաշինյանը։</p> <p>Բայց նրա այս հայտարարությունը մանիպուլյատիվ է, քանի որ ներկայացնում է ճշմարտության կեսը:</p> <p>Փաստն այն է, որ 2020 թվականից հետո տպագրված Ադրբեջանի թղթադրամի՝ մանաթի բոլոր օրինակների վրա, Արծվաշենը ներկայացված է ոչ թե որպես անկլավ (Հայաստանի էքսկլավ), այլ Ադրբեջանի տարածքի մի մաս&raquo;:</p> <p>Ամբողջական՝<strong><a href="https://hetq.am/hy/article/182619?fbclid=IwY2xjawS_emxleHRuA2FlbQIxMQBzcnRjBmFwcF9pZBAyMjIwMzkxNzg4MjAwODkyAAEeVL-fa32y3LVKk-5-hDdd6B3x2DlvrXWzjfklo9VGviJKSYZq_BXKI2WBbdU_aem_UkLvWHXtK3u_R1pEZmZcTA" target="_blank"> &laquo;Հետք&raquo;</a></strong>-ում</p> https://newsline.am/news/ka_m_pashinyanin_en_xabel_ka_m_na_e_mez_xabowm_hetq/2026-07-11-14633 Հայաստան armenlur https://newsline.am/news/ka_m_pashinyanin_en_xabel_ka_m_na_e_mez_xabowm_hetq/2026-07-11-14633 Sat, 11 Jul 2026 19:50:42 GMT <p>Ժամանակը կարևորագույն ֆակտոր է քաղաքականության մեջ՝ մի բան, որ կարող էինք անել որևէ պահի, ոչ մի երաշխիք չկա, որ հաջորդ պահին դա կարող ենք անել</p> <p>&laquo;Մենք պարտվեցինք՝ չկարողանալով հասկանալ ժամանակի ընթացքը։ Ժամանակը կարևորագույն ֆակտոր է քաղաքականության մեջ՝ մի բան, որ կարող էինք անել որևէ պահի, ոչ մի երաշխիք չկա, որ հաջորդ պահին դա կարող ենք անել։ Դա մենք չզգացինք, մեր իշխանությունները չզգացին այդ պահը։ Այսինքն՝ սա կուտակված խնդիր է, ստրատեգիական խնդիր, որը պիտի արվեր այն ժամանակ, երբ որ դու հաղթական էիր&raquo;։</p> <p><strong>Հայաստանի Առաջին նախագահ, ՀԱԿ առաջնորդ<br /> Լևոն Տեր-Պետրոսյան</strong></p> <p><strong>Մայիսի 27, 2021 թվական</strong>։</p> <p>Ավելին՝ տեսանյութում</p> <p><iframe allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="true" frameborder="0" height="314" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=314&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FTerPetrosyanLevon%2Fvideos%2F192368546089576%2F&amp;show_text=false&amp;width=560&amp;t=0" style="border:none;overflow:hidden" width="560"></iframe><br /> &nbsp;</p> https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_menq_partvecinq_chkaroghanalov_haskanal_jhamanaki_yntacqy_tesanyowt/2026-07-11-14632 Կարեվոր armenlur https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_menq_partvecinq_chkaroghanalov_haskanal_jhamanaki_yntacqy_tesanyowt/2026-07-11-14632 Sat, 11 Jul 2026 18:48:43 GMT <p>&laquo;Այսպես էլ մենք մեր &laquo;ազգային իդենտիֆիկացիայի&raquo; համար մեր ձեռքով մեր մանուկ Հանրապետությունը դրինք հանդից դարձող տավարի ոտքերի տակ&raquo;</p> <p>&laquo;&hellip;Աֆրիկայի զուլուսները մի սահմռկելի սովորություն ունեն, քանի որ &laquo;ադաթ&raquo; է, որ հյուրին &laquo;պատվեն&raquo; տան կնոջ անկողնով (հյուրը, սակայն, այնքան ճարպիկ պիտի լինի, որ անակնկալ հայտնվի վրանի շեմին &mdash; հյուրընկալելու պայմանն այդ է), քանի որ այդպիսի սովորություն ունեն, որպեսզի ջոկեն, թե երեխաներից ով է իրենցը, ով՝ ոչ, նորածնին դնում են իրիկունը հանդից վերադարձող նախրի ոտքերի տակ, փարախի շեմին։ Ենթադրվում է, որ կովը հոտից, թե ինչից պիտի հարազատին տարբերի օտարից։</p> <p>Այսպես էլ մենք (այդ հնարամիտ զուլուսների նման) մեր &laquo;ազգային իդենտիֆիկացիայի&raquo; համար մեր ձեռքով մեր մանուկ Հանրապետությունը, մեր փոքր երկիրը դրինք փորձության՝ հանդից դարձող տավարի ոտքերի տակ&hellip;&raquo;։</p> <p><strong>Վանո Սիրադեղյան</strong></p> https://newsline.am/news/vano_mer_poqr_erkiry_drinq_pordowtyan_handic_dardogh_tavari_otqeri_tak/2026-07-11-11872 Խոսք ivaadamyan https://newsline.am/news/vano_mer_poqr_erkiry_drinq_pordowtyan_handic_dardogh_tavari_otqeri_tak/2026-07-11-11872 Sat, 11 Jul 2026 16:00:29 GMT <p>&laquo;Դա խաբեություն կլինի, որ դու ավելի կարող ես խորամանկել, քան հզորները։ Քեզ շատ լուրջ կլսեն, կգովեն, հետո կգնան և կծիծաղեն քո վրա&raquo;</p> <p>&laquo;Պետության ղեկավարի առաջին գործը` երբեք չխորամանկել արտաքին պարտնյորներ հետ:<br /> Դա խաբեություն կլինի, որ դու ավելի կարող ես խորամանկել, քան հզորները։ Քեզ շատ լուրջ կլսեն, կգովեն, հետո կգնան և կծիծաղեն քո վրա&raquo;։</p> <p><strong>Լևոն Տեր-Պետրոսյան</strong></p> <div class="youtube-embed-wrapper" style="position:relative;padding-bottom:56.25%;padding-top:30px;height:0;overflow:hidden"><iframe allowfullscreen="" frameborder="0" height="360" src="https://www.youtube.com/embed/eGcZq8GZx7g?rel=0" style="position:absolute;top:0;left:0;width:100%;height:100%" width="640"></iframe></div> <p>&nbsp;</p> https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_petowtyan_ghekavari_arajin_gorcy_96_erbeq_chxoramankel_artaqin_partnyorner_het_tesanyowt/2026-07-11-12552 Կարեվոր newslinearmenia https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_petowtyan_ghekavari_arajin_gorcy_96_erbeq_chxoramankel_artaqin_partnyorner_het_tesanyowt/2026-07-11-12552 Sat, 11 Jul 2026 10:41:18 GMT <p>Հիշատակ հին տապանակի և նոր Ս. Եկեղեցու տոն</p> <p><strong>Հիշատակ հին տապանակի և նոր Ս. Եկեղեցու տոն</strong></p> <p>Ուխտի տապանակը Հին Կտակարանի ամենամեծ սրբությունն է, որտեղ պահվում էին Տասնաբանյա պատվիրանների տախտակները, Ահարոնի ծաղկյալ գավազանն ու մանանայով լի ոսկյա սափորը: Քրիստոնեական եկեղեցու համար այն Նոր Ուխտի, այսինքն` Քրիստոսի Եկեղեցու նախատիպն է, որի համար սահմանվել է այս տոնը՝ Եկեղեցու մշտնջենականության խորհրդով:&nbsp;</p> <p>Տոնը նշվում է Վարդավառի՝ Քրիստոսի Պայծառակերպության տոնին նախորդող շաբաթ օրը:</p> <p>&nbsp;</p> https://newsline.am/news/hay_araqelakan_ekeghecin_nshowm_e/2026-07-11-10612 Օրացույց armenlur https://newsline.am/news/hay_araqelakan_ekeghecin_nshowm_e/2026-07-11-10612 Sat, 11 Jul 2026 06:02:19 GMT <p>ՀՀ հախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը ներկայացնում է Հայոց պատմություն հին շրջանը</p> <p>ՀՀ հիմնադիր նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանը ներկայացնում է Հայոց պատմություն հին շրջանը:</p> <p>Տեսանյութը՝&nbsp;&nbsp;1915թ.</p> <div class="youtube-embed-wrapper" style="position:relative;padding-bottom:56.25%;padding-top:30px;height:0;overflow:hidden"><iframe allowfullscreen="" frameborder="0" height="360" src="https://www.youtube.com/embed/BmygnYI_mv4" style="position:absolute;top:0;left:0;width:100%;height:100%" width="640"></iframe></div> <p>&nbsp;</p> https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_hamarot_patmowtyown_hayoc_hin_shrjani_tesanyowt/2026-07-08-14329 Կարեվոր newslinearmenia https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_hamarot_patmowtyown_hayoc_hin_shrjani_tesanyowt/2026-07-08-14329 Wed, 08 Jul 2026 12:29:48 GMT <p>ԵԱՀԿ գլխավոր քարտուղար Ֆերիդուն Սինիրլիօղլունը կարծել&nbsp;է, թե զրուցում է &nbsp;Փաշինյանի հետ, բայց իրականում շփվել է պրանկերներ Վովանի և Լեքսուսի հետ</p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>ԵԱՀԿ գլխավոր քարտուղար Ֆերիդուն Սինիրլիօղլունը </strong>կարծել&nbsp;է, թե զրուցում է Հայաստանի վարչապետ<strong> Փաշինյանի</strong> հետ, բայց իրականում՝<strong>&nbsp;պրանկերներ Վովանի և Լեքսուսի </strong>հետ: Այս մասին նշվում է ռուսական Առաջին ալիքի<em> &laquo;ԵԱՀԿ գլխավոր քարտուղարը պատրաստ է օգնել <strong>հեռացնել Հայ եկեղեցու կաթողիկոսին&raquo;</strong></em><a href="https://www.1tv.ru/news/2026-07-08/546978" target="_top"> </a><strong><a href="https://www.1tv.ru/news/2026-07-08/546978" target="_top">ռեպորտաժում</a>։</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">&laquo;- Ես նաև հույս ունեմ ԵԱՀԿ դիրքորոշման վրա, որ դուք ևս կարող եք ինձ աջակցել այս հարցում։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><em>&ndash; Ես նույնպես կզբաղվեմ դրանով։ Ի դեպ, դուք կարո՞ղ եք դա անել։ Կարո՞ղ եք փոխարինել կաթողիկոսին։</em></span></p> <p><span style="font-size:16px;">&ndash; Ես կարծում եմ, որ այժմ իմ ձեռքում հաղթաթղթեր կան, և մենք կարող ենք<strong> փոխել կրոնը</strong>։ Եվ միակ բանը, ինչի համար կարող եմ ձեզ խնդրել, ձեր աջակցությունն է այն դեպքերում, երբ բախվում ենք Կարապետյանի դաշնակիցների կողմից հնչող խիստ քննադատությանը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><em>&ndash; Լավ, ես կանեմ հնարավոր ամեն ինչ&raquo;։</em></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ամբողջական՝ <a href="https://www.facebook.com/reel/27310166918668216" target="_blank"><b>այստեղ</b></a></span></p> <p><span style="font-size:16px;"><b><iframe allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="true" frameborder="0" height="476" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=476&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Freel%2F2305487999857447%2F&amp;show_text=false&amp;width=267&amp;t=0" style="border:none;overflow:hidden" width="267"></iframe></b></span></p> <p>&nbsp;</p> https://newsline.am/news/eahk_glxavor_qartowghary_patrast_e_ognel_heracnel_amenayn_hayoc_katoghikosin_arajin_aliq/2026-07-08-14630 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/eahk_glxavor_qartowghary_patrast_e_ognel_heracnel_amenayn_hayoc_katoghikosin_arajin_aliq/2026-07-08-14630 Wed, 08 Jul 2026 11:54:35 GMT <p><span style="font-size:14px;">Մի երկու հարց Գագիկ Ծառուկյանի ձերբակալության կապակցությամբ</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մի երկու հարց Գագիկ Ծառուկյանի ձերբակալության կապակցությամբ.</span></p> <p><span style="font-size:16px;">1. Հնարավո՞ր է արդյոք լուրջ վերաբերվել նրա նկատմամբ մեղադրանքների իրավաչափությանը, եթե այդ մեղադրանքները հասկանալի չեն նույնիսկ Դանիել Իոնիսյանին։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">2. Այդ մեղադրանքները նոր կատարված հանցագործությունների՞ են վերաբերում, թե՞ նախկինում կատարած հանցագործությունների։ Եթե նախկինում կատարված հանցագործությունների են վերաբերում, ինչու՞ նոր հիշեցին դրանց մասին։&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">3. &laquo;Օլիգարխ&raquo; Ծառուկյանին հասցեագրված մեղադրանքները արդյո՞ք հնարավոր չի հասցեագրել մյուս նույն ստատուսն ունեցող անհատների (ծուռ նստենք, դուզը խոսենք)։ Ու եթե հնարավոր է, արդյո՞ք սա ընտրովի արդարադատություն չի, ինչն անհամատեղելի է նորմալ արդարադատության հետ։&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">4. Եթե Ծառուկյանը հանրության որոշ հատվածի համար համակրելի չի, արդյո՞ք դա բավարար է նրա նկատմամբ իշխանության ցուցաբերած կամայական ու խտրական վերաբերմունքը հանդուրժելու համար։ Ու ընդհանրապես, արդյո՞ք մենք տոտալիտարիզմի անդունում չենք արդեն, եթե դա դարձել է սկզբունք, թե ում կարելի է ձեռնաշղթաներ հագցնել, ում` ոչ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հ.Գ. Վերջին ստատուսս երբ գրում էի, չգիտեի, թե ինչ ձևով են ձերբակալել Ծառուկյանին։ Հիմա որ գիտեմ, մի հարց էլ եմ ուզում ավելացնել.</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ակնհայտ է, որ էդ ձևով որևէ դիմադրություն ցույց չտվող ու արդեն տարեց մարդուն ձերբակալելը դրդված չէր որևէ օպերատիվ անհրաժեշտությամբ։ Հետևաբար, դա կարող էր հետապնդել միայն Ծառուկյանին նվաստացնելու նպատակը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Իսկ հիմա հարցը. արդյո՞ք նման բան կարող էր տեղի ունենալ, որովհետև էդ ձերբակալությունն իրականացնող ոստիկանական ստորաբաժանման պետը որոշել էր նման բան անել ինքնագլուխ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Վստահ եմ այդ հարցի պատասխանն ակնհայտ է բոլորիդ համար։ Իսկ եթե ինքնագլուխ չէր արել, արդյո՞ք սա երկրի վարչապետի կողմից հնչեցված` իր հակառակորդներին &laquo;կզցնելու&raquo; սպառնալիքի իրականացումը չի։ Ես չգիտեմ ուրիշ ինչ եզրակացության է հնարավոր գալ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Իսկ եթե դա այդպես է, Նիկոլ Փաշինյանը Գագիկ Ծառուկյանին չի կզցրել, բոլորիս է կզցրել, բայց հատկապես կզցրել է էդ հրամանը կատարողներին ու իրավապահ համակարգին ընդհանրապես։</span></p> <p><a href="https://www.facebook.com/arman.grigoryan.75" target="_blank"><span style="font-size:16px;">Արման Գրիգորյան</span></a></p> https://newsline.am/news/arman_grigoryan_pashinyany_gagik_carowkyanin_chi_kzcrel_kzcrel_e_ed_hramany_kataroghnerin_ow_iravapah_hamakargin_yndhanrapes/2026-07-08-14629 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/arman_grigoryan_pashinyany_gagik_carowkyanin_chi_kzcrel_kzcrel_e_ed_hramany_kataroghnerin_ow_iravapah_hamakargin_yndhanrapes/2026-07-08-14629 Wed, 08 Jul 2026 08:19:53 GMT <p>Ծառուկյանին գետնին տապալելը, դա նկարահանելն ու հանրայնացնելը աբիժնիկության ու վրեժխնդրության դրսևորում է</p> <p>Ծառուկյանին գետնին տապալելը, դա նկարահանելն ու հանրայնացնելը աբիժնիկության ու վրեժխնդրության դրսևորում ա:</p> <p>Եթե սրան ավելացնենք այն, որ օրերս էլ ԱԱԾ-ից հաստատել էին, որ իրենք են թՔՊ լրատվականներին տրամադրել Զվարթնոցում Քոչարյանի հայտնի կադրերը, պատկերը լիակատար կլինի։</p> <p>ԱԱԾ-ն կոնկրետ վերածվել ա Նիկոլի անձնական օգտագործման կառույցի: Միայն խղճալ կարելի ա աշխատակիցներին:</p> <p><strong><a href="https://www.facebook.com/harut.uloyan/posts/pfbid02goJC9hp5pXZSR7s14zCtpiDw8kANQKYain5hpxprMaKUg8qhHVcG9KxzrhVJCDiUl" target="_blank">Հարութ Ուլոյան</a></strong></p> <hr /> <p>Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանը, դատավոր<strong> Գարիկ Աբելյանի</strong> նախագահությամբ, այսօր՝ 2026թ․ հուլիսի 7-ին, 2 ամսով կալանավորեց նախկին պատգամավոր, &laquo;Բարգավաճ Հայաստան&raquo; կուսակցության առաջնորդ <strong>Գագիկ Ծառուկյանին</strong>։</p> <p>8 ընդդիմադիր կուսակցություն և մեկ քաղաքացիական միավորում հանդես են եկել<strong><a href="https://newsline.am/news/ynddimadir_owjheri_haytararowtyowny_steghcvac_iravitwakowm_anhrajhesht_e_bolor_owjheri_inchpes_na_amboghj_hasarakowtyan_hamaxmbowmy/2026-07-06-14623" target="_blank"> համատեղ հայտարարությամբ</a></strong>, որով դատապարտում են Գագիկ Ծառուկյանի նկատմամբ իրականացվող գործողություններն ու նրան պատկանող ձեռնարկություններում կատարվող խուզարկությունները։ Ըստ հայտարարության հեղինակների՝ տեղի ունեցողը քաղաքական դրդապատճառներով սանձազերծված հալածանք է և մարտահրավեր՝ ուղղված ողջ հասարակությանը։</p> https://newsline.am/news/harowt_owloyan_aac_n_konkret_veracvel_e_nikoli_andnakan_ogtagorcman_karowyci/2026-07-07-14628 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/harowt_owloyan_aac_n_konkret_veracvel_e_nikoli_andnakan_ogtagorcman_karowyci/2026-07-07-14628 Tue, 07 Jul 2026 17:14:34 GMT <p>Սա թույլի, վախկոտի ու միայն քոչվոր սելջուկին բնորոշ վրեժխնդրություն է</p> <p><span style="font-size:14px;">&laquo; Գագիկ Ծառուկյանի ընդունելությունների տնից տեղափոխելու համար առյուծներին քնեցնելը վտանգավոր հետևանքներ է ունեցել։ Ոչ պաշտոնական տեղեկություններով՝ քնեցված առյուծներից մեկը չի արթնացել...&raquo;,&ndash;գրում է&nbsp;<strong><a href="https://www.pastinfo.am/hy/news/2026/07/07/4754747770111/1974159" target="_blank">&laquo;Փաստինֆոն&raquo;</a></strong></span></p> <p><strong><span style="font-size:16px;">Արթնացած նախանձ և քնեցված առյուծներ (ներսի թատրոնը՝ արտաքին վտանգի ֆոնին)</span></strong></p> <p><span style="font-size:16px;">2026-ի հուլիսի 6-ին, արևագալից մինչ արևամար ձգված՝ &laquo;տեսարաններ առանց հացի&raquo; պրիմիտիվ շոուի ֆոնին, բեմում շուրջպարի էին դուրս եկել աղքատության հոգեբանությունն ու Ֆրիդրիխ Նիցշեի &laquo;ռեսենտիմենտ&raquo; հասկացությունը։<br /> Գերմանացի փիլիսոփայի ուրվականը, մատնացույց անելով սոցցանցերում առնետների խրախճանքի դուրս եկած, երջանկությունից հալվող ֆեյք պրոֆիլները, ճչում էր անձայն․&nbsp;<br /> &laquo;Տե՛ս, թե ինչպես է տևական զրկանքը փոխում մարդու մտածողությունը, արժեքները և աշխարհընկալումը&raquo;։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">- Ռեսենտիմենտը,- շշնջում էր Նիցշեն,- թույլերի ու զրկվածների թաքնված վրդովմունքն է, նախանձն ու թշնամանքը հզորների հանդեպ։ Այնտեղ, ուր չկա սեփական ուժով բարձրանալու կամք, ծնվում է դիմացինին ցած քաշելու տենդը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Անողոք, բայց դիպուկ ախտորոշում է. ռեսենտիմենտով վարակված հասարակությանը պետք չէ սեփական կյանքի որակի բարելավում, նրան պետք է ուրիշի անկման պատկերը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">2026-ի հուլիսյան այդ շոուն՝ ձեռնաշղթաներով, քնեցված առյուծներով, կենդանիների առգրավված խրտվիլակներով ու ավտոմատավորների շրջափակած պարիսպներով, հենց այդպիսի &laquo;հոգեբանական դեղահաբ&raquo; էր՝ նետված ամբոխին։<br /> Աղքատության հոգեբանությունը երբեք չի հարցնում.&nbsp;&laquo;Ինչու՞ ես չունեմ&raquo;&nbsp;կամ&nbsp;&laquo;Ինչպե՞ս անեմ, որունենամ&raquo;։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Նրա միակ, տենդագին հարցադրումն է.&nbsp;&laquo;Ինչու՞ նա ունի&raquo;։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Եվ երբ այդ հարցին տրվում է տեսարժան պատասխան, ամբոխը վայելում է իր կեղծ հաղթանակը։&nbsp;<br /> Սողացող գնաճը, սոցիալական անապահովությունը, վաղվա օրվա հանդեպ տագնապը վայրկենապես խլանում են ֆեյսբուքյան հարթակներում հնչող վրեժի կանչերով։ Յուրաքանչյուր ձերբակալություն կամ խլված արտոնություն դառնում է պատրանքային &laquo;փոխհատուցում&raquo; սեփական կյանքի անձնական ու տնտեսական ձախողումների դիմաց։&nbsp;<br /> Իսկական &nbsp;հոգեբանական անեսթեզիա է. ցավը չի բուժվում, պարզապես մի քանի ժամով թմրեցվում է արյան տենդով։<br /> Մինչ ներսում ամբոխը զբաղված է ուրիշի ունեցվածքի մոխիրների վրա սեփական անզորությունը սփոփելով, պետության սահմաններից այն կողմ իրական ու անողոք թշնամին կատարում է իր սառնասիրտ հաշվարկները։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Նշվածը հոգեբանական &laquo;կույր կետն&raquo; է․ երբ հասարակության ողջ էմոցիոնալ էներգիան սպառվում է ներքին ատելության վրա, արտաքին սպառնալիքների հանդեպ զգոնությունը հավասարվում է զրոյի։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Թուրքական կողմից ամենօրյա ռեժիմով հնչող նորանոր պահանջները, Ցեղասպանության հիշողությունը ջնջելու, պատմությունից հրաժարվելու և սեփական անցյալն ու արժանապատվությունը սրբագրելու պարտադրանքը ոչ այլ ինչ են, քան հայ հասարակության հավաքական ոգին վերջնականապես կոտրելու փորձեր։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մեզնից պահանջում են մոռանալ, թե ով ենք մենք, հրաժարվել մեր արյունից ու ինքնությունից՝ հանուն թվացյալ խաղաղության։&nbsp;<br /> Սակայն այս գոյաբանական, մահացու վտանգը ներսում գրեթե ոչ մեկին չի հուզում։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ինչու՞ է հայրենիքի կորստի սպառնալիքը պարտվում ներքին թատրոնին։&nbsp;<br /> Որովհետև ռեսենտիմենտի թակարդում հայտնված մարդու համար սեփական հարևանի, հայրենակցի կամ հաջողակ համաքաղաքացու հանդեպ տածած նախանձն ավելի մոտիկ է, &laquo;շոշափելի&raquo; ու հասկանալի, քան պետական անվտանգության բարդ, աշխարհաքաղաքական սպառնալիքները։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Արտաքին վտանգին դիմակայելը պահանջում է կամք, միասնություն, զրկանքներ և ահռելի պատասխանատվություն։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Իսկ ներքին &laquo;թշնամիներ&raquo; փնտրելն ու նրանց պատժելու, նվաստացնելու տեսարանով հիանալը հեշտ է, էժան և վայրկենական, պրիմիտիվ բավարարվածություն է տալիս։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Սա ինքնապաշտպանական կործանարար մեխանիզմ է՝ կոլեկտիվ ժխտում և փախուստ իրականությունից։&nbsp;<br /> Երբ պետության կորստի և ազգային անվտանգության սպառնալիքի ցավը չափից ավելի մեծ է, իսկ դրա դեմ պայքարելու սեփական ուժի հանդեպ հավատը՝ սպառված, մարդկային հոգեկանը պարզապես &laquo;անջատվում է&raquo;։ Հասարակությունը փախչում է դեպի ներքին էժան թատրոն, որտեղ ձեռնաշղթաներն ու առգրավված առյուծները ստեղծում են արդարության և ուժի պատրանք։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մենք հաղթում ենք մեր հորինած &laquo;ներքին հակառակորդին&raquo; այն նույն վայրկյանին, երբ արտաքին աշխարհում պարտվում ենք իրական թշնամուն։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մինչ ամբոխը ցնծում է պարիսպների քանդմամբ, պետության հիմքերն օրեցօր ավելի են սասանվում, և ներսի վրեժխնդրությունը դառնում է արտաքին կապիտուլյացիայի լավագույն դաշնակիցը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Իսկ ի՞նչ է լինում հաջորդ օրը։&nbsp;<br /> Ի՞նչ է մնում հասարակության ձեռքում, երբ վարագույրն իջնում է, ավտոմատավորները հեռանում են, իսկ առյուծներն ու վագրն արդեն կենդանաբանականի վանդակներում են։<br /> Գալիս է դաժան, սթափեցնող պարապությունը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ռեսենտիմենտի և աղքատության հոգեբանության գլխավոր ողբերգությունն այն է, որ դրանք ստեղծարար ուժ չունեն։ Նախանձն ու թաքնված վրեժխնդրությունը կարող են քանդել պարիսպներ, նվաստացնել անհատների, խլել ունեցվածք, բայց ի վիճակի չեն ստեղծելու ոչ մի նոր արժեք։<br /> ՈՒրիշի անկումով հիանալուց հետո աղքատը չի հարստանում։&nbsp;<br /> Սողացող գնաճը չի կանգնում, սոցիալական խոցելի խավերի հազար ու մի հարցերը մնում են չլուծված, իսկ պետական անվտանգության ճեղքերն ավելի են մեծանում։&nbsp;<br /> Տեսարանը կարող է ժամանակավորապես կշտացնել հոգեբանական քաղցը, բայց այն չի լուծում տնտեսական ու ֆիզիկական գոյության խնդիրները։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Երբ էմոցիոնալ թմբիրի ազդեցությունն անցնում է, հասարակությունը հայտնվում է հայտնի հեքիաթի կոտրած տաշտակի առաջ՝ ավելի դատարկված, ավելի պառակտված ու ավելի անպաշտպան։&nbsp;<br /> ՈՒ քանի որ իրական կյանքը չի բարելավվում, կրկին առաջանում է &laquo;դեղահաբի&raquo; նոր չափաբաժնի պահանջ։ Ռեսենտիմենտով վարակված ամբոխը դառնում է տեսարանների մոլի սպառող. նրան անընդհատ պետք են նոր զոհեր, նոր ձերբակալություններ, նոր թիրախներ ու հայրենակցի նվաստացումներ, որպեսզի սեփական անկարողության ու անպետքության գիտակցումը խլացնի ուրիշի դժբախտության աղմուկով։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Սա փակ շրջան է, որը տանում է դեպի պետության և ազգային ոգու կատարյալ հյուծում։<br /> Ռեսենտիմենտի հոգեբանական թակարդը փակվում է այն վայրկյանին, երբ ներքին ատելությամբ սնված անզորությունը վերածվում է բացահայտ կապիտուլյացիայի:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Պատահական չէ, որ հենց այսօր, ներքին &laquo;ծիծաղելի&raquo; շոուների ու պառակտման ֆոնին, հանրային խոսակցականում, ոմն ձայնագողի, կյանքերի ու հայրենիքի գողի &laquo;թեթև ձեռքով&raquo; արմատներ են գցում թուրքական ջրաղացին ջուր լցնող թեզերը:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ժամկետանց կարծրատիպերով ու կեղծ խաղաղասիրությամբ առաջնորդվողները, որոնք պատրաստ են հեշտությամբ &laquo;խորհուրդներ&raquo; շռայլել, տարբեր հարթակներից այսօր մեզ են հրամցնում հայտնի թուրքական ասացվածքը.&nbsp;<br /> &laquo;Եթե ձեռքը չես կարող կտրել, պետք է պաչես ու ճակատիդ դնես&raquo;:<br /> Սա աղքատի հոգեբանության, հոգով ստրուկի և ռեսենտիմենտի վերջնական կետն է. երբ սեփական եղբոր, հայրենակցի ձեռքերին շղթաներ հագցնելիս հպարտությունից ցնծում ես, իսկ իրական թշնամու ձեռքը համբուրելու ու ճակատիդ դնելու մեջ տեսնում ես &laquo;փրկություն&raquo;։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայ մարդու շուրթերից հնչող այս &laquo;բանաձևումը&raquo; սեփական անզորության կատարյալ ընդունումն է և ազգային արժանապատվության լիակատար կորուստը, որտեղ հպատակեցումը քողարկվում է հաշվենկատության դիմակի տակ:<br /> Իր &laquo;Բարուց և չարից անդին&raquo; աշխատության &laquo;Աֆորիզմներ և գլուխկոտրուկներ&raquo; բաժնում &nbsp;Նիցշեն զգուշացնում էր․<br /> &laquo;Ով պայքարում է հրեշների դեմ, պետք է զգույշ լինի, որ ինքը հրեշ չդառնա: Եվ եթե երկար նայես անդունդին, անդունդն էլ կնայի քեզ&raquo; (աֆորիզմ 146):</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Եթե հայ հասարակությունը ցանկանում է ապագա ունենալ, այն պետք է դուրս գա ներքին վրեժխնդրության այս կործանարար շրջանից: Մենք պետք է դադարենք լինել տեսարանների սպառող և ռեակտիվ նախանձից անցում կատարենք դեպի ստեղծարար ազգային կամք:&nbsp;<br /> Հակառակ դեպքում, երբ ներսի թատրոնի վարագույրն իջնի, &nbsp;կհայտնվենք այնպիսի իրականության մեջ, որտեղ այլևս չեն լինի ո՛չ պարիսպներ, ո՛չ առյուծներ, և ո՛չ էլ հայրենիք, իսկ միակ բանը, որ կմնա ամբոխին՝ թշնամու ձեռքը համբուրելու հերթում սեփական տեղը զբաղեցնելն է:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հ.Գ.&nbsp;<br /> Այս ամբողջ հուլիսվեցյան այլանդակության մեջ, թերևս, ամենացավոտն ու ցնցողը կենդանիների՝ բնության այդ վեհ հրաշքների անմեղ ու դաժան ճակատագիրն է։&nbsp;<br /> Երեք առյուծներն ու վագրը, որոնք տարիներ շարունակ խնամվել ու փայփայվել են՝ լինելով իրենց տիրոջ անձնական ուշադրության ու հոգատարության կենտրոնում, ակամա դարձան մարդկային նենգության, նախանձի ու թույնով լցված քինախնդրության պատանդները։<br /> Որպես կենդանասեր մարդ՝ ինձ հանգիստ չի տալիս այն ահռելի սթրեսը, որն այսօր ապրում են այդ անմեղ էակները՝ արթնանալով օտար, անհասկանալի ու վանդակված պայմաններում։&nbsp;<br /> Նրանք ի՞նչ իմանան, որ ժամանակավոր հաղթող մի ինքնահռչակ ձայնագող, թյուրք-սելջուկին հատուկ ավարառությամբ ու քինախնդրությամբ, իր հարձակումն ուղղել է ոչ միայն հայրենակցի, այլև բնության անլեզու արարածների դեմ։<br /> Նրանք ի՞նչ իմանան, որ իրենք ընդամենը անձնական ստոր հաշվեհարդարի զոհ են։&nbsp;<br /> Չէ՞ որ քարոզարշավի ժամանակ վարչապետի աթոռից կառչած թշվառականի զրպարտությանը տրվել էր արժանի ու տղամարդկային պատասխան.&nbsp;<br /> &laquo;Եթե չապացուցի, որ Ծառուկյանը շպիոն ա, դա արտահայտողը թող գա, մտնի իմ առյուծի մոտ&raquo;։<br /> Այդպես էլ չունենալով այդ &laquo;մոտ մտնելու&raquo; տարրական տղամարդկությունն ու արժանապատվությունը՝ երկրի ուժայինների թիկունքում թաքնված այս &laquo;ոմն&raquo;-ը, նախընտրեց ավտոմատներով, շրջափակմամբ ու քնեցնող դեղերով գալ այն կենդանիների հետևից, որոնցից սարսափում էր անգամ երազում։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Սա թույլի, վախկոտի ու միայն քոչվոր սելջուկին բնորոշ վրեժխնդրություն է, որը, անկարող լինելով հաղթել բաց ու հավասար պայքարում, իր ողջ կուտակված թույնը թափում է անդիմադրելի ու անմեղ էակների վրա։<br /> Բայց պատմությունը բազմիցս ցույց է տվել՝ ավարառությամբ ու քինախնդրությամբ կառուցված պատրանքային հաղթանակները կարճ կյանք են ունենում, իսկ անմեղների տառապանքն ու արցունքը Երկնային Տերը երբեք անհետևանք չի թողնում։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">ՈՒստի, հայացքս հառած Բարձրյալին՝ խոնարհաբար հայցում եմ աստվածային արդարություն.<br /> &laquo;Տե՛ր, Դու՛ հատուցիր յուրաքանչյուրին՝ ըստ իր գործերի&raquo; (Սաղմոս 61:13),&nbsp;<br /> քանզի&nbsp;<br /> &laquo;Աստված չի՛ ծաղրվում։ Որովհետև մարդ ինչ որ սերմանի, այն էլ կհնձի&raquo; (Գաղատացիս 6:7)։<br /> Տե՜ր, տու՛ր ամենքին իր արածի չափով, սփոփի՛ր անմեղներին ու պահպանիր մեր երկիրը ներսի ու դրսի թշնամու հարվածներից։<br /> Ամեն։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong><a href="https://www.facebook.com/piruza.meliqsetyan/posts/pfbid0257YhEk5MMn93MQeGqT8ifFioui7ntGsQVbbh3rvPAiDTauKGxAv5duwMwwzBM8tLl" target="_blank">Փիրուզա ՄԵԼԻՔՍԵԹՅԱՆ</a></strong></span></p> <p><br /> &nbsp;</p> https://newsline.am/news/pirowza_meliqsetyan_artnacac_naxand_qnecvac_aryowcner_nersi_tatrony_artaqin_vtangi_fonin/2026-07-07-14627 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/pirowza_meliqsetyan_artnacac_naxand_qnecvac_aryowcner_nersi_tatrony_artaqin_vtangi_fonin/2026-07-07-14627 Tue, 07 Jul 2026 14:14:52 GMT <p>70-ից ավելի հասցեներում կատարվում են միաժամանակյա խուզարկություններ</p> <p><span style="font-size:16px;">Ծառուկյան Գագիկը չեչեն գրոհայիններից ավելի վտանգավո՞ր է</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ուրեմն, 2002 թվականի հոկտեմբերին չեչեն գրոհայինները գրավեցին Մոսկվայի &laquo;Նորդ Օստ&raquo; թատերական կենտրոնը և պատանդառեցին 916 քաղաքացու: Հոկտեմբերի 26-ի առավոտյան ռուսական ծառայությունները սկսեցին կենտրոնի գրոհը: Ըստ հանրամատչելի տեղեկությունների, բուն գրոհի և դրա ապահովման մասնակիցների ընդհանուր թիվը կազմել է մի քանի հարյուր մարդ: Եթե հաշվի առնենք նաև շրջափակման, տարհանման, բժշկական բրիգադների և ներգրավված մյուս ծառայությունների անձնակազմերի թվաքանակը, ապա &laquo;Նորդ Օստ&raquo;-ի ազատագրման մասնակիցների ընդհանուր թիվը կազմել է մոտ 1000 մարդ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Վերադառնանք մերօրյա Հայաստան: &laquo;Արարատցեմենտ&raquo;, Կոնյակի գործարան, գազալցակայաններ, առանձնատուն ... Ըստ լուրերի, Ծառուկյան Գագիկին պատկանող 70-ից ավելի հասցեներում կատարվում են միաժամանակյա խուզարկություններ: Պատկերացնու՞մ եք ինչ մարդկային ռեսուրսի մասին է խոսքը: Մի պահ նայեցի Ծառուկյան Գագիկի առանձնատան խուզարկության տեսակադրերը: Միայն առանձնատան մուտքի հատվածում հաշվեցի &laquo;մինչև ատամները&raquo; զինված և դիմակավորված 9-10 անձ: Իսկ ինչքա՞ն այդօրինակ անձ կա առանձնատան մյուս հատվածներում, առանձնատան շուրջն, ի վերջո, առանձնատան ներսում: Բացի դրանից` կան իրավապահներ, որոնք &laquo;դրսից են&raquo; հետևում առանձնատանը: Հիշեցնեմ` խոսքը գնում է միայն Ծառուկյան Գագիկի առանձնատան խուզարկությանը մասնակցող անձանց թվաքանակի մասին: Այժմ պատկերացրեք &laquo;Արարատցեմենտ&raquo;-ը, Կոնյակի գործարանը և մնացած 70 հասցեները:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Եթե նույնիսկ ենթադրենք, որ յուրաքանչյուր հասցեում խուզարկությանը մասնակցում է 25-30 անձ, ապա կստացվի,որ այսօրվա &laquo;միջոցառմանը&raquo; ներգրավված է շուրջ 2000 զինված և դիմակավորված իրավապահ:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այժմ համադրենք չեչեն գրոհայինների վնասազերծման և Ծառուկյան Գագիկի տարածքների խուզարկությունների մասնակիցների թվերը: Կպարզենք, որ Ծառուկյան Գագիկը չեչեն գրոհայիններից շատ ավելի վտանգավոր է:</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Կարեն Հեքիմյան</strong></span></p> https://newsline.am/news/karen_heqimyan_carowkyan_gagiky_chechen_grohayinneric_aveli_vtangavo_r_e/2026-07-07-14626 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/karen_heqimyan_carowkyan_gagiky_chechen_grohayinneric_aveli_vtangavo_r_e/2026-07-07-14626 Tue, 07 Jul 2026 07:04:07 GMT <p><span style="font-size:14px;">&laquo;էնտեղ, որտեղ Ծառուկյանը կամ նրա հետ որևէ կերպ փոխկապակցված ընկերությունը պետք է ճանաչվեր տուժող, էս դեպքում իրեն վերածել են մեղադրյալի&raquo;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Երեկ 12 ժամ խուզարկությունից հետո &laquo;Բարգավաճ Հայաստան&raquo; կուսակցության առաջնորդ, գործարար Գագիկ Ծառուկյանին առանձնատնից ձերբակալեցին և ձեռնաշղթաներով տարան Քննչական: Գիշերն էլ ՔԿ-ից տեղափոխեցին դատարան, որտեղ կքննվի նրա կալանքի միջնորդությունը:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ծառուկյանին ներկայացվել է խարդախության օժանդակության և փողերի լվացման օժանդակության մեղադրանք:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">&laquo;էնտեղ, որտեղ Ծառուկյանը կամ նրա հետ որևէ կերպ փոխկապակցված ընկերությունը պետք է ճանաչվեր տուժող, էս դեպքում իրեն վերածել են մեղադրյալի&raquo;, - երեկ մեղադրանքը աբսուրդային ու ծիծաղելի էր որակել փաստաբանը:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հիշեցնենք&nbsp;ՀՀ ընդդիմադիր ուժերի&nbsp;երեկվա&nbsp;<strong><a href="https://newsline.am/news/ynddimadir_owjheri_haytararowtyowny_steghcvac_iravitwakowm_anhrajhesht_e_bolor_owjheri_inchpes_na_amboghj_hasarakowtyan_hamaxmbowmy/2026-07-06-14623" target="_blank"> համատեղ հայտարարությունը:</a></strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;"><iframe allow="autoplay; clipboard-write; encrypted-media; picture-in-picture; web-share" allowfullscreen="true" frameborder="0" height="476" scrolling="no" src="https://www.facebook.com/plugins/video.php?height=476&amp;href=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Freel%2F1595449761989336%2F&amp;show_text=false&amp;width=381&amp;t=0" style="border:none;overflow:hidden" width="381"></iframe></span></p> <div class="youtube-embed-wrapper" style="position:relative;padding-bottom:56.25%;padding-top:30px;height:0;overflow:hidden"><iframe allowfullscreen="" frameborder="0" height="360" src="https://www.youtube.com/embed/TjOZ3w0VB48" style="position:absolute;top:0;left:0;width:100%;height:100%" width="640"></iframe></div> <div class="youtube-embed-wrapper" style="position:relative;padding-bottom:56.25%;padding-top:30px;height:0;overflow:hidden">&nbsp;</div> <p>&nbsp;</p> https://newsline.am/news/datarany_qnnowm_e_gagik_carowkyanin_kalanavorelow_mijnordowtyowny_owghigh/2026-07-07-14625 Հայաստան armenlur https://newsline.am/news/datarany_qnnowm_e_gagik_carowkyanin_kalanavorelow_mijnordowtyowny_owghigh/2026-07-07-14625 Tue, 07 Jul 2026 06:10:21 GMT <p>Սաղմոսների հայերեն թարգմանության մեջ նկատվում է մի չափազանց հետաքրքիր երևույթ</p> <p>Սաղմոսների ժողովածուն Հին Կտակարանի ամենատարածված գիրքն է և քրիստոնեական եկեղեցու համար իր ունեցած նշանակությամբ կարող է մրցել նույնիսկ Ավետարանների հետ։ Դարեր շարունակ այն եղել է հավատացյալների սիրելի ընթերցարաններից մեկը, իսկ հոգևորականների կողմից սովորաբար անգիր է արվել։ Համարյա ամենուրեք սաղմոսների բնագիրն իր ընդօրինակությունների թվով գրավում է առաջին տեղը Աստվածաշնչի գրքերի շարքում։ Չկա ծիսական մի ժողովածու, որտեղ սաղմոսներն ընդգրկված չլինեն, չկա եկեղեցու որևէ արարողություն, որը կատարվի առանց նրանց մասնակցության։ Սաղմոսների բարերար ազդեցության տակ է ծնունդ առել քրիստոնեական հոգևոր երգը. նրանց նմանողությամբ են գրված հայկական հրաշալի շարականներից շատերը։ Անգիր արվելու հանգամանքը նպաստել է, որ սաղմոսների բնագիրը մեր պատմագրական երկերում ամենահաճախ հղվող աստվածաշնչյան գիրքը լինի։ Սակայն, չնայած իրենց մեծ նշանակությանը, սաղմոսներն առայժմ հայագիտության հատուկ ուսումնասիրության առարկան չեն դարձել<span style="font-size:11px;"><strong><span style="color:#000000;">1</span></strong></span>։ Իսկ այժմ անցնենք մեր հոդվածի բուն նյութի քննությանը։</p> <p>Սաղմոսների հայերեն թարգմանության մեջ նկատվում է մի չափազանց հետաքրքիր երևույթ։ Այնտեղ, որտեղ հունարենում և մյուս բնագրերում հիշատակվում են երաժշտական գործիքներ, հայերենը դրանց անվանումները փոխարինում է վերացական, &laquo;օրհնաբանական&raquo; բառերով։ Այս տեսակետից հատկապես ուշագրավ է վերջին՝ 150-րդ սաղմոսը, որում հանդիպող երաժշտական գործիքների ինն անվանումներն էլ հայերեն թարգմանությունն արտահայտում է տվյալ սկզբունքով։ Այսպես.</p> <table cellpadding="0" cellspacing="0"> <tbody> <tr> <td colspan="1" style="vertical-align: top;"><strong>Հայերեն թարգմանություն</strong></td> <td colspan="2"><strong>Յոթանասնից և մյուս բնագրերը</strong></td> </tr> <tr> <td style="vertical-align: top;">ՃԾ 3. Օրհնեցէք զնա&nbsp;<strong>ի ձայն օրհնութեան</strong>.&nbsp;<strong>Օրհնեցէք զնա սաղմոսիւք և օրհնութեամբ</strong>.</td> <td style="vertical-align: top;">3.</td> <td>ἐ&nu; ἤ&chi;&phi; &sigma;ά&lambda;&pi;&iota;&gamma;&gamma;&omicron;&sigmaf;<br /> (<strong>ի ձայն փողոյ</strong>)<br /> ἐ&nu; &psi;&alpha;&lambda;&tau;&eta;&rho;ίῳ &kappa;&alpha;ὶ &kappa;&iota;&thetasym;ά&rho;ᾳ<br /> (<strong>սաղմոսարանաւ և քնարաւ</strong>)</td> </tr> <tr> <td style="vertical-align: top;">ՃԾ 4. Օրհնեցէք զնա&nbsp;<strong>ցնծութեամբ</strong>.<br /> Գովեցէք զնա&nbsp;<strong>ուրախութեամբ</strong>.</td> <td style="vertical-align: top;">4.</td> <td style="vertical-align: top;">ἐ&nu; &tau;&upsilon;&mu;&pi;ά&nu;ῳ &kappa;&alpha;ὶ &chi;&omicron;&rho;ῶ<br /> (<strong>թմբկաւ և պարուք</strong>)<br /> ἐ&nu; &chi;&omicron;&rho;&delta;&alpha;ῖ&sigmaf; &kappa;&alpha;ὶ ὀ&rho;&gamma;ά&nu;ῳ<br /> (<strong>աղեօք և տաւղաւ</strong>)</td> </tr> <tr> <td style="vertical-align: top;">ՃԾ 5. Օրհնեցէք զնա&nbsp;<strong>ի բանս քաղցունս</strong>.<br /> Օրհնեցէք զնա&nbsp;<strong>ի բարբառ լսելի</strong>;</td> <td style="vertical-align: top;">5.</td> <td style="vertical-align: top;">ἐ&nu; &kappa;&upsilon;&mu;&beta;ά&lambda;&omicron;&iota;&sigmaf; &epsilon;ὐή&chi;&omicron;&iota;&sigmaf;<br /> (<strong>ի ծնծղայս քաղցունս</strong>)<br /> ἐ&nu; &kappa;&upsilon;&mu;&beta;ά&lambda;&omicron;&iota;&sigmaf; ἀ&lambda;&alpha;&lambda;&alpha;&gamma;&mu;&omicron;ῦ<br /> (<strong>ի ծնծղայս ցնծութեան</strong>);</td> </tr> </tbody> </table> <p>Եթե 150-րդ սաղմոսն իր այս միտվածքում միայնակ լիներ, ապա երևույթը գուցե կարելի կլիներ բացատրել ինչ-որ խմբագրի կամ գրչի քմահաճությամբ: Սակայն սաղմոսների հայերեն թարգմանությունը մատուցում է ևս մոտ երեք տասնյակ նման դեպք՝ մի քանի մեկնելի բացառություններով.</p> <p>ԼԲ 2. Խոստովան եղերուք Տեառն <strong>օրհնութեամբ</strong> (փխ. ἐ&nu; &kappa;&iota;&thetasym;ά&rho;ᾳ &mdash; քնարաւ),<strong> տասնաղեաւ սաղմոսարանաւ </strong>(=&psi;&alpha;&lambda;&tau;&eta;&rho;ίῳ &delta;&epsilon;&kappa;&alpha;&chi;ό&rho;&delta;ῳ) սաղմոս ասացէք նմա:</p> <p>ԽԲ 4. Խոստովան եղէց քեզ <strong>օրհնութեամբ</strong> (փխ. ἐ&nu; &kappa;&iota;&thetasym;ά&rho;ᾳ &mdash; քնարաւ) Աստուած, Աստուած իմ:</p> <p>ԽԶ 6. Համբարձաւ Աստուած օրհնութեամբ<strong>,</strong> և Տէր մեր<strong> ձայնիւ փողոյ</strong> (=ἐ&nu; &phi;&omega;&nu;ῇ &sigma;ά&lambda;&pi;&iota;&gamma;&gamma;&omicron;&sigmaf;):</p> <p>ԽԸ 5. Բացից զառակս <strong>օրհնութեան </strong>(փխ. ἐ&nu; &psi;&alpha;&lambda;&tau;&eta;&rho;ίῳ սաղմոսարանաւ) ի սկզբանէ:</p> <p>ԾԶ 9. Զարթիք փառք իմ զարթիք <strong>սաղմոսիւք</strong> (փխ. &psi;&alpha;&lambda;&tau;ή&rho;&iota;&omicron;&nu; &mdash; սաղմոսարան) և <strong>օրհնութեամբ</strong> (փխ. &kappa;&iota;&thetasym;ά&rho;&alpha; &mdash; քնար):</p> <p>Կէ 26. Կանխեցին իշխանք հանել զօրհնութիւն ի մէջ<strong> կուսանաց</strong> և <strong>գովչաց</strong> (փխ. &nu;&epsilon;&alpha;&nu;ί&delta;&omega;&nu; &tau;&upsilon;&mu;&pi;&alpha;&nu;&iota;&sigma;&tau;&rho;&iota;ῶ&nu; &mdash; կուսանաց թմբկահարաց):</p> <p>Հ 22. Սաղմոս ասացից քեզ <strong>օրհնութեամբ</strong> (փխ. ἐ&nu; &kappa;&iota;&thetasym;ά&rho;ᾳ &mdash; քնարաւ) սուրբդ Իսրայելի:</p> <p>Ձ 3. Առէք սաղմոս և տուք <strong>օրհնութիւն</strong> (փխ. &tau;ύ&mu;&pi;&alpha;&nu;&omicron;&nu; &mdash; թմբուկ), սաղմոս ասացէք նմա<strong> ի ձայն քաղցրութեան</strong> (փխ. &psi;&alpha;&lambda;&tau;ή&rho;&iota;&omicron;&nu; &tau;&epsilon;&rho;&pi;&nu;ὸ&nu; &mu;&epsilon;&tau;ὰ &kappa;&iota;&thetasym;ά&rho;&alpha;&sigmaf; սաղմոսարան քաղցր հանդերձ քնարաւ):</p> <p>Ձ 4.<strong> Փող հարէք</strong> (=&sigma;&alpha;&lambda;&pi;ί&sigma;&alpha;&tau;&epsilon;) ի գլուխս ամսոց (Յոթանասնիցը ավելացնում է՝ &sigma;ά&lambda;&pi;&iota;&gamma;&gamma;&iota; &mdash; փողով):</p> <p>ՂԱ 4. <strong>Տասնաղեաւ սաղմոսարանաւ </strong>(=ἐ&nu; &delta;&epsilon;&kappa;&alpha;&chi;ό&rho;&delta;ῳ &psi;&alpha;&lambda;&tau;&eta;&rho;ίῳ) <strong>ի ձայն օրհնութեան</strong> (փխ. ἐ&nu; &kappa;&iota;&thetasym;ά&rho;ᾳ քնարաւ) գովել:</p> <p>Ղէ 5. Սաղմոս ասացէք Աստուծոյ մերում<strong> օրհնութեամբ</strong> (փխ. ἐ&nu; &kappa;&iota;&thetasym;ά&rho;ᾳ &mdash; քնարաւ), <strong>օրհնութեամբ</strong> (փխ. ἐ&nu; &kappa;&iota;&thetasym;ά&rho;ᾳ &mdash; քնարաւ) և ի ձայն սաղմոսաց:</p> <p>Ղէ 6. Ի ձայն օրհնութեան կռածոյ <strong>փողոյ </strong>(=ἐ&nu; &sigma;ά&lambda;&pi;&iota;&gamma;&xi;&iota;&nu;), օրհնութեամբ ցնծութեամբ և ի ձայն<strong> եղջեր փողոյ</strong> (=&sigma;ά&lambda;&pi;&iota;&gamma;&gamma;&omicron;&sigmaf; &kappa;&epsilon;&rho;&alpha;&tau;ί&nu;&eta;&sigmaf;):</p> <p>ճէ 3. Զարթիք <strong>սաղմոսիւք </strong>(փխ. &psi;&alpha;&lambda;&tau;ή&rho;&iota;&omicron;&nu; &mdash; սաղմոսարան) և <strong>օրհնութեամբ</strong> (փխ. &kappa;&iota;&thetasym;ά&rho;&alpha; &mdash; քնար): Հմմտ. ԾԶ 9:</p> <p>ՃԼԶ 2. Ի մէջ ուռեաց նոցա կախեցաք <strong>զկտակարանս</strong> մեր (փխ. ὄ&rho;&gamma;&alpha;&nu;&alpha; &mdash; զտաւիղս):</p> <p>ՃԽԳ 9.<strong> Տասնաղեաւ սաղմոսարանաւ </strong>(=ἐ&nu; &psi;&alpha;&lambda;&tau;&eta;&rho;ίῳ &delta;&epsilon;&kappa;&alpha;&chi;ό&rho;&delta;ῳ) սաղմոս ասացից քեզ: Հմմտ. ԼԲ 2:</p> <p>ՃԽԶ 7. Սաղմոս ասացէք նմա <strong>օրհնութեամբ </strong>(փխ. ἐ&nu; &kappa;&iota;&thetasym;ά&rho;ᾳ &mdash; քնարաւ):</p> <p>ՃԽԹ 3. Օրհնեսցեն զանուն նորա<strong> օրհնութեամբ</strong> (փխ. ἐ&nu; &chi;&omicron;&rho;ῷ &mdash; պարուք), <strong>սաղմոսիւք</strong> (փխ. ἐ&nu; &tau;&upsilon;&mu;&pi;ά&nu;ῳ &mdash; թմբկաւ) և <strong>օրհնութեամբ</strong> (փխ. &psi;&alpha;&lambda;&tau;&eta;&rho;ίῳ &mdash; սաղմոսարանաւ) սաղմոս ասասցեն նմա:</p> <p>ՃԾԱ 2. Ձեռք իմ արարին<strong> զսաղմոսարանս </strong>(փխ. ὄ&rho;&gamma;&alpha;&nu;&omicron;&nu; &mdash; զտաւիղ), և մատունք իմ կազմեցին <strong>զգործի օրհնութեան</strong> (փխ. &psi;&alpha;&lambda;&tau;ή&rho;&iota;&omicron;&nu; &mdash; սաղմոսարան):</p> <p>Ինչպես տեսնում ենք, նկատված սկզբունքը այնքան հետևողական է կիրառված, որ այն չի կարելի կապել պատահականությունների, գրչական սխալների, խմբագրական միջամտությունների հետ: Առաջին հայացքից զուտ բանասիրական թվացող այս հարցը առնչվում է մի ավելի ընդհանուր, հայ եկեղեցու պատմության համար կարևոր նշանակություն ունեցող խնդրի հետ:</p> <p>Հայտնի է, որ քրիստոնեական եկեղեցին սկզբից ի վեր մերժել է նվագարանների մասնակցությունը պաշտոներգության մեջ: Ինչպես նշում է հ. Վ. Հացունին, &laquo;նախկին դարերու Հարք հակառակութիւն ունէին անոնց դէմ, որովհետև նախ հեթանոսաց և ապա քրիստոնեայ մեծատանց ձեռներուն մէջ դարձած էին հեշտասէր մեղկութեան և անառակ նուագածութեան գործիներ&raquo;<span style="font-size:10px;"><strong>2</strong></span>: Այս խնդրի նկատմամբ հայ եկեղեցու վերաբերմունքը առայժմ պարզված չէ:</p> <p>Նույն հ. Վ. Հացունին, հենվելով Խորենացու, Փավստոսի վկայությունների և հ. Ղ. Ալիշանի մի տեղեկության վրա, եզրակացնում է, որ Դ&ndash;Ե դարերում հուղարկավորության ժամանակ Հայաստանում գործածվել են երաժշտական գործիքներ (փող, տավիղ, փանդիռ, վին և այլն) և, որ այդ ավանդույթը շարունակվել է նաև հետագայում, չնայած արգելվել էր արդեն Ներսես Մեծ կաթողիկոսի կողմից: Այնուամենայնիվ հ. Վ. Հացունին նշում է. &laquo;Դիտելի է, որ յիշեալ պատմական գործիները մինչև եկեղեցւոյն մէջ չեն մտած, կամ գոնէ չի պատմուիր թէ մտած լինին&raquo;<span style="font-size:10px;"><strong><span style="color:#000000;">3</span></strong></span>: Այդ պատճառով մի փոքր անհետևողական է թվում հենց հաջորդ էջում արտահայտված կարծիքը. &laquo;Հայ եկեղեցին իւր սկզբնաւորութենէն մինչև վերջերը՝<strong> սկզբամբ և իրապէս</strong> ընդուներ է նուագարանաց գործածութիւնը հոգևոր պաշտամանց մէջ&raquo;<span style="font-size:10px;"><span style="color:#000000;"><strong>4</strong></span></span>: Սա, ըստ երևույթին, պետք է բացատրել հ. Վ. Հացունու հոդվածի բնույթով, որ ոչ այնքան գիտական, որքան գործնական նպատակ էր հետապնդում՝ արդարացնել նվագարանների գործածությունը հայ նոր եկեղեցում:</p> <p>Հօգուտ հ. Վ. Հացունու արտահայտած կարծիքի նոր կռվաններ է բերում Ն. Թահմիզյանը. &laquo;Դեռևս մի մեծ հարց է,&mdash; գրում է նա,&mdash; թե հայ եկեղեցին այս ժամանակներում (վաղ միջնադարում՝ Լ. Տ.-Պ.) հունականի օրինակով իրոք մերժե՞լ է գործիքային նվագի մասնակցությունը պաշտոներգության մեջ: Իրոք վաղ միջնադարյան հայ հեղինակների մի քանի ասույթներ ցույց են տալիս, որ եկեղեցին այս շրջանում ոչ միայն չի մերժել նվագարանների գործածությունը, այլև կարծես պաշտպանել է այն: Վերը ծանոթացանք Հովհ. Իմաստասերի (Օձնեցու՝ Լ. Տ.-Պ.) ցուցանշական խոսքերին (պարտ է ուսումնասիրացըն&hellip; նուագարանօք քնարահարու լինել երաժշտական հոգւոյն՝ Լ. Տ.-Պ.): Թեոդորոս Քռթենավորը Աստվածածնին նվիրված իր գովեստում ասում է. &laquo;Ընդհանրական առաքելաշէն եկեղեցիք Քրիստոսի, փառատրողական երգաբանութեամբ, հոգեզուարճ նուագարանօք վերագոչեսցուք ի սերկեան աւուրս դասախմբութեամբ&raquo;: Եվ դեռ նրանից շատ առաջ Մեսրոպ Մաշտոցը ապաշխարության շարականներից մեկում հորդորում է. &laquo;Հնչմամբ փողոյ, սաղմոսարանաւ և քնարիւ օրհնեցէք զՏէրն ի յերկինս&raquo;, որ մեզ գաղափար է տալիս նաև երեք գործիքից բաղկացած մի այլ, ուրույն անսամբլի մասին&raquo;<span style="font-size:10px;"><strong>5</strong></span>:</p> <p>Նախ և առաջ պետք է նշել, որ Օձնեցու և Քռթենավորի<strong> կողմնակի</strong> վկայությունները ամենևին էլ չեն կարող պարզել հայ եկեղեցու դիրքը տվյալ հարցում, մանավանդ Ե դարի համար: Ավելի որոշակի և կարևոր է Մաշտոցի խոսքը, նախ որպես ժամանակակցի տեղեկություն, երկրորդ՝ այն պատճառով, որ արտահայտված է հենց շարականի, այսինքն պաշտոներգության մեջ: Սակայն մի չնկատված հանգամանք կասկածի տակ է դնում նաև այս վկայության օգտակարությունը: Պարզվում է, որ շարականի նշված տողը նույնությամբ քաղված է Սաղմ. ՃԾ 3-ից: Ընդ որում, անհնար է այդ կապը բացահայտել սաղմոսների հայերեն թարգմանության միջոցով, քանի որ, ինչպես տեսանք, վերջինս երաժշտական գործիքների անվանումները փոխարինում է այլևայլ վերացական օրհնաբանություններով: Նույնությունն անմիջապես ի հայտ է գալիս, երբ այդ տողը համեմատում ենք սաղմոսների հունարեն բնագրի հետ:</p> <p><img src="https://newsline.am/_nw/130/29852958.png" /></p> <p>Այսպիսով, հետազոտողները չեն նշում հայ եկեղեցու պաշտոներգության մեջ նվագարանների մասնակցությունը հաստատող որևէ ուղղակի և արժանահավատ վկայություն: Դրա կողքին սաղմոսների հայերեն թարգմանության հետևողականորեն իրականացված միտումը աներկբայելիորեն ապացուցում է, որ հայ եկեղեցում երաժշտական գործիքների գործածությունը մերժված է եղել<span style="font-size:10px;"><strong><span style="color:#000000;">7</span></strong></span>:</p> <p>Այնուամենայնիվ Մաշտոցի շարականի տվյալը մի հետաքրքիր միտք է հուշում: Ըստ երևույթին, ինչպես բոլոր այլալեզու բնագրերում, սաղմոսների հայերեն թարգմանության մեջ նույնպես երաժշտական գործիքների անվանումները սկզբնապես վերարտադրված են եղել համապատասխան հայերեն համարժեքներով: Հետագայում, Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանության վերջնական սրբագրության ժամանակ, խմբագիրները նկատելով հակասությունը մի կողմից հայ եկեղեցու բռնած դիրքի, մյուս կողմից՝ այն հանգամանքի միջև, որ սաղմոսներում Աստծո փառաբանությանը մասնակցում են նաև երաժշտական գործիքներ, ստիպված են եղել պատշաճ ձևով քողարկել վերջիններիս հիշատակումները: Իսկ շարականներում այդպես էլ աննկատելիորեն մնացել է մի սկզբնական ընթերցված: Այդ են վկայում նաև սաղմոսների հայերեն թարգմանության մեջ պահպանված երաժշտական գործիքների հատուկենտ անվանումները՝ <strong>տասնաղի սաղմոսարան</strong> (ԼԲ 2, ՂԱ 4, ՃԽԳ 9, ՃԾԱ 2) և <strong>փող </strong>(ԽԶ 6, Ձ 4, ՂԷ 6): Սակայն սրանց կողքին կան դեպքեր, երբ նույն անվանումները փոխարինված են այլ, անորոշ բառերով՝<strong> օրհնութիւն</strong> (փխ. <strong>սաղմոսարան</strong>՝ ԽԸ 5, ՃԽԹ 3), <strong>սաղմոս</strong> (փխ.<strong> սաղմոսարան</strong>՝ ԾԶ 9, Ձ 3, ՃԷ 3, ՃԾ 3), <strong>օրհնութիւն</strong> (փխ.<strong> փող</strong>՝ ՃԾ 3): Թե ինչու է հանդուրժվել <strong>տասնաղի սաղմոսարան</strong> անվանումը, պարզ է. ըստ երևույթին Հայաստանում այդպիսի գործիք չի եղել, և<strong> սաղմոսարան </strong>բառն էլ, կապված լինելով <strong>սաղմոս</strong>-ի հետ, հավատացյալների մոտ որևէ հեթա&shy;նոսական հիշողություն չի արթնացրել: Իսկ <strong>փողը,</strong> ինչպես հայտնի է, հնում ոչ այնքան նվագածության գործիք էր, որքան հանդիսությունների, տոնախմբությունների ազդանշան:</p> <p>Դժվար չէ պատասխանել նաև այն հարցին, թե ինչու սաղմոսներում երաժշտական գործիքների անվանումները տարափոխվել են, իսկ Աստվածաշնչի մյուս գրքերի հայերեն թարգմանության մեջ վերարտադրվել իրենց համարժեքներով: Օրինակ, Բ Թագ. Զ 5, &laquo;Եւ Դաւիթ և որդիքն Իսրայելի խաղային առաջի տապանակին Տեառն՝ <strong>տաւղօք</strong> և<strong> նուագարանօք</strong> զօրութեամբ, և երգովք, և<strong> քնարօք</strong>, և <strong>սրընգօք</strong>, և <strong>թմբկօք</strong>, և <strong>ծնծղայիւք</strong>, և<strong> փողովք</strong>&raquo;, կամ՝ Դան. Գ 10. &laquo;Դու հրաման ետուր ամենայն մարդոյ՝ որ լսիցէ զձայն<strong> փողոյ՝</strong> <strong>զսրընկի</strong>՝ և<strong> զքնարի</strong>՝ և <strong>զտաւղի</strong>՝ և <strong>նուագարանաց</strong>, և զամենայն ազգաց արուեստականաց&raquo; և այլն&nbsp;<span style="font-size:10px;"><font color="#000000"><b>8</b></font></span>: Հասկանալի է, որ սաղմոսներն էին կազմում պաշտոներգության հիմնական բովանդակությունը, և այստեղ էր, որ առավել ցայտունությամբ պիտի երևար վերևում նշված հակասությունը:</p> <p style="text-align: center;">-------------------------------------</p> <ol> <li>Անշուշտ չի կարելի այստեղ չհիշատակել հ. Մ. Չամչյանի հոյակապ աշխատությունը (Մեկնութիւն Սաղմոսաց, հ. Ա&ndash;Ժ, Վենետիկ, 1815&ndash;1823)։</li> <li><span style="font-size:10px;"><strong>&nbsp;</strong></span>Հ. Վ. Հացունի, Եկեղեցական երաժշտութեան մասին, &laquo;Բազմավէպ&raquo;, 1917, էջ 207:</li> <li><span style="font-size:10px;"><strong>&nbsp;</strong></span>Անդ, էջ 208:</li> <li><span style="font-size:10px;"><strong>&nbsp;</strong></span>Անդ, էջ 209:</li> <li><span style="font-size:10px;"><strong>&nbsp;</strong></span>Ն. Թահմիզյան, Քննական տեսություն հայոց հին և միջնադարյան երաժշտության պատմության, &laquo;Լրաբեր հասարակական գիտությունների&raquo;, 1971, № 1, էջ 44:</li> <li><span style="font-size:10px;"><strong>&nbsp;</strong></span>Ձայնքաղ շարական, Կ. Պոլիս, 1852, էջ 128:</li> <li><span style="font-size:10px;">&nbsp;</span>Ի դեպ, դեռևս հ. Մ. Չամչյանն այսպես է բացատրել տվյալ միտումը. &laquo;&hellip;որոյ պատճառն ոչ այլ ինչ երևի լինիլ, բայց եթէ այս, զի ոչ գոյր յազգի մերում նուագարանօք սաղմոսել&raquo; (Մ. Չամչյան, հտ. Թ, էջ 549. տե՛ս նաև, հտ. Ա, էջ 120):</li> <li><span style="font-size:10px;"><strong>&nbsp;</strong></span>Հմմտ. նաև Բ Թագ. Զ 14. Ա Մնաց. ԺԵ 16, 28. Դան. Գ 5, 7. ավելի մանրամասն տե՛ս Աստվածատուրյանի Համաբարբառի քնար, տաւիղ, փող, թմբուկ, ծնծղա, սրինգ, նուագարան հոդվածները (Թ. Աստուածատուրեան, Համաբարբառ Հին եւ Նոր Կտակարանաց, Երուսաղէմ, 1895թ.)։</li> </ol> https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_erajhshtakan_gorciqneri_anvanowmneri_verartadrowmn_astvacashnchi_grabaryan_bnagrowm/2026-07-07-13070 Հայաստան ivaadamyan https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_erajhshtakan_gorciqneri_anvanowmneri_verartadrowmn_astvacashnchi_grabaryan_bnagrowm/2026-07-07-13070 Tue, 07 Jul 2026 06:00:04 GMT <p><span style="font-size:16px;">Հայաստանը կորցրել է անկախ պետականության հատկանիշները</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ամենաադեկվատ բնորոշումը, որ այսօր կարելի է տալ Հայաստանում ստեղծված իրավիճակին, այն է, որ Հայաստանը ամբողջովին անցել է արտաքին ուժերի կողմից կառավարման:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայաստանը կորցրել է անկախ պետականության հատկանիշները: Այսուհետև, ի դեմս կեղծված ընտրություններով Հայաստանում խամաճիկ դրված Նիկոլ Փաշինյանի, արտաքին աշխարհը ունի իր կառավարումը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Արտաքին տերերի կամքը և Փաշինյանի անձնական իշխանությունը այսուհետև նույնացված են: Ինչը բխում է արտաքին տերերի շահերից, բխում է նաև իր անձնական իշխանության պահպանման շահերից, և հակառակը։</span></p> <p><strong><span style="font-size:16px;">ՀԱԿ փոխնախագահ Լևոն Զուրաբյան</span></strong></p> https://newsline.am/news/l_on_zowrabyan_hayastany_amboghjovin_ancel_e_artaqin_owjheri_koghmic_karavarman/2026-07-07-14624 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/l_on_zowrabyan_hayastany_amboghjovin_ancel_e_artaqin_owjheri_koghmic_karavarman/2026-07-07-14624 Tue, 07 Jul 2026 05:12:24 GMT <p>Քաղաքական բանտարկյալների, ինչպես նաև քաղաքական դրդապատճառներով հետապնդվող անձանց թիվն օրեցօր աճում է։</p> <p>Հայաստանի Հանրապետության ընդդիմադիր ուժերը վճռականորեն դատապարտում են այսօրվա իշխանությունների կողմից &laquo;Բարգավաճ Հայաստան&raquo; կուսակցության առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանի նկատմամբ իրականացվող բռնաճնշումները, ինչպես նաև նրան պատկանող ձեռնարկություններում իրականացվող խուզարկությունները։</p> <p>&laquo;Ներքոստորագրյալ ընդդիմադիր ուժերն իրենց աջակցությունն են հայտնում Գագիկ Ծառուկյանին և վերահաստատում, որ քաղաքական հայացքների, ընդդիմադիր գործունեության կամ քաղաքական դիրքորոշման համար որևէ անձի նկատմամբ ճնշումն անընդունելի է իրավական և ժողովրդավարական պետությունում։ Դա մարտահրավեր է ողջ հասարակությանը:</p> <p>Մենք մեր համերաշխությունն ենք հայտնում նաև բոլոր քաղբանտարկյալներին և այն քաղաքացիներին, որոնք քաղաքական դրդապատճառներով ենթարկվում են հետապնդումների կամ ճնշումների, և վերահաստատում ենք մեր վճռականությունը՝ համատեղ պաշտպանելու նրանց իրավունքները, ժողովրդավարական արժեքներն ու Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական կարգը։</p> <p>Մենք տեղի ունեցողը դիտարկում ենք որպես հերթական ապացույցն այն բանի, որ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության օրոք Հայաստանում հաստատված քաղաքական զանգվածային հետապնդումների ժամանակաշրջանն անշեղորեն ընթանում է դեպի բռնապետություն։ Քաղաքական բանտարկյալների, ինչպես նաև քաղաքական դրդապատճառներով հետապնդվող անձանց թիվն օրեցօր աճում է։</p> <p>Իշխանությունների սանձազերծած հետապնդումները որևէ աղերս չունեն արդարադատության իրականացման և հանցավորության դեմ պայքարի հետ։</p> <p>Ակնհայտ է, որ այս հետապնդումները պայմանավորված են բացառապես Գագիկ Ծառուկյանի քաղաքական գործունեությամբ։ Նիկոլ Փաշինյանը չի էլ թաքցնում իր բուն շարժառիթները։ Նա հետապնդումների մեկնարկի հրահանգը հնչեցրել է նախընտրական հանրային հավաքներից մեկի ժամանակ՝ սպառնալով ունեզրկել ընտրապայքարին մասնակցելու հայտ ներկայացրած կուսակցության ղեկավարին։</p> <p>Ակնհայտ է, որ այս գործողությունները նպատակ ունեն՝ հետևողականորեն չեզոքացնելու և փաստացի գլխատելու ընդդիմությանը, ճնշելու հանրային անհամաձայնության ցանկացած դրսևորում և վախի մթնոլորտ ձևավորելու կարևոր քաղաքական գործընթացների նախաշեմին, այդ թվում՝ Հայաստանի ազգային և պետական շահերին առնչվող հարցերում։</p> <p>Նման գործելաոճը ծանր հարված է հասցնում ոչ միայն երկրի քաղաքական համակարգին, այլև տնտեսությանը։ Սեփականության իրավունքի ոտնահարումը, խոշոր ձեռնարկատերերի տնտեսական գործունեության նկատմամբ ճնշումները և իրավապահ մարմինների օգտագործումը որպես քաղաքական պայքարի գործիք անխուսափելիորեն կհանգեցնեն գործազրկության աճի, ներդրումային միջավայրի հետագա վատթարացման և տնտեսական անկայունության խորացման։</p> <p>Մենք համոզված ենք, որ ստեղծված իրավիճակում առավել քան երբևէ անհրաժեշտ է ընդդիմադիր և հասարակական բոլոր ուժերի, ինչպես նաև ամբողջ հասարակության համախմբումը։ Միայն համատեղ ջանքերով հնարավոր կլինի պաշտպանել Հայաստանի Հանրապետության պետականությունը, սահմանադրական կարգը, ժողովրդավարական սկզբունքներն ու քաղաքացիների իրավունքները։</p> <p>Մենք կոչ ենք անում Հայաստանի միջազգային գործընկերներին, միջազգային կազմակերպություններին և մարդու իրավունքների ու ժողովրդավարական ինստիտուտների պաշտպանությամբ զբաղվող կառույցներին՝ անհապաղ տալու տեղի ունեցող իրադարձությունների սկզբունքային գնահատականը և հրապարակայնորեն արտահայտելու իրենց դիրքորոշումը՝ ժողովրդավարական նորմերի, մարդու իրավունքների ոտնահարման և իշխանության քաղաքական ընդդիմախոսների նկատմամբ քաղաքական դրդապատճառներով իրականացվող հետապնդումների վերաբերյալ։</p> <p>Հայաստանին անհրաժեշտ են ոչ թե քաղաքական բռնաճնշումներ, այլ իրավունքի գերակայություն, անկախ արդարադատություն, քաղաքական բազմակարծություն և ազգային համախմբում։ Մենք հայտարարում ենք, որ իշխանությունների կողմից իրականացվող այս աննախադեպ ռեպրեսիվ արշավը չի կարող կոտրել կամ կանգնեցնել ընդդիմության և Հայաստանի հասարակության արդարության, ազատության, ժողովրդավարության և պետականության պահպանման համար մղվող պայքարը։ Ընդդիմադիր ուժերը շարունակելու են բացառապես օրինական և քաղաքական միջոցներով պաշտպանել քաղաքացիների իրավունքները, Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական կարգը, ազգային շահերը և հայկական պետականության ապագան։</p> <p><em><strong>Հայ Հեղափոխական Դաշնակցություն</strong></em></p> <p><em><strong>&laquo;Հայաքվե&raquo; ազգային քաղաքացիական միավորում</strong></em></p> <p><em><strong>&laquo;Հայ ազգային կոնգրես&raquo; կուսակցություն</strong></em></p> <p><em><strong>Հայաստանի հանրապետական կուսակցություն</strong></em></p> <p><em><strong>&laquo;Բարգավաճ Հայաստան&raquo; կուսակցություն</strong></em></p> <p><em><strong>&laquo;Դեմոկրատական այլընտրանք&raquo; կուսակցություն</strong></em></p> <p><em><strong>&laquo;Մայր Հայաստան&raquo; կուսակցություն</strong></em></p> <p><em><strong>Հայաստանի դեմոկրատական կուսակցություն&raquo;</strong></em></p> <hr /> <p>&laquo;Բարգավաճ Հայաստան&raquo; կուսակցության առաջնորդ, գործարար Գագիկ Ծառուկյանին ձերբակալեցին և տարան Քննչական, այնտեղից էլ տանելու են դատարան, որտեղ կալանքի միջնորդություն են ներկայացնելու: Այս մասին լրագրողներին հայտնեց փաստաբան Երեմ Սարգսյանը:</p> <p>&laquo;Մեղադրանքները մի քիչ շատ ծիծաղալու և աբսուրդային են՝ խարդախության օժանդակություն և փողերի լվացման օժանդակություն&raquo;, - ասաց փաստաբանը:</p> <p>&laquo;Մենք շատ մանրամասներ հիմա չենք ներկայացնի, բայց ընդհանուր առմամբ էնտեղ, որտեղ Ծառուկյանը կամ նրա հետ որևէ կերպ փոխկապակցված ընկերությունը պետք է ճանաչվեր տուժող, էս դեպքում իրեն վերածել են մեղադրյալի&raquo;, - նշեց Սարգսյանը: Ավելին՝ <a href="https://www.azatutyun.am/a/gagik-tsaroukyani-tany-khouzarkoutyoun-e-irakanatsvoum-tonoyan/33797576.html" target="_blank">&laquo;Ազատությունում&raquo;</a></p> https://newsline.am/news/ynddimadir_owjheri_haytararowtyowny_steghcvac_iravitwakowm_anhrajhesht_e_bolor_owjheri_inchpes_na_amboghj_hasarakowtyan_hamaxmbowmy/2026-07-06-14623 Հայաստան armenlur https://newsline.am/news/ynddimadir_owjheri_haytararowtyowny_steghcvac_iravitwakowm_anhrajhesht_e_bolor_owjheri_inchpes_na_amboghj_hasarakowtyan_hamaxmbowmy/2026-07-06-14623 Mon, 06 Jul 2026 17:31:28 GMT <p>&laquo;Իր գոյության շուրջ 300 տարիների ընթացքում Կիլիկիո Հայոց պետությունն ունեցել է միմյանց հաջորդած տասներեք սահմանակից-հարեւան&raquo;</p> <p class="Himnakan" style="text-indent: 17.85pt; text-align: center;"><strong>Լեւոն Տեր-Պետրոսյան. Կիլիկյան Հայաստանի երկարակեցության գաղտնիքը</strong></p> <p>Ինչպես ցույց էի տվել իմ <strong>նախորդ<a href="https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_kilikyan_hayastany_ashxarhaqaghaqakan_artwakatowmneri_kizaketowm/2023-05-19-13004" target="_blank"> </a>հոդվածներից մեկում</strong> (<a href="https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_kilikyan_hayastany_ashxarhaqaghaqakan_artwakatowmneri_kizaketowm/2023-05-19-13004" target="_blank"><span style="color:#ff0000;"><em>&laquo;Կիլիկյան Հայաստանը աշխարհաքաղաքական բախումների հորձանուտում</em>&raquo;</span></a>. aliqmedia.am, newsline.am, iLur.am, 19.05.2023), XI&ndash;XIVդարերում Մերձավոր Արեւելքը դարձել էր աշխարհակալական չորս ուժերի՝ Արեւմտյան Եւրոպայի, Բյուզանդական կայսրության, Մոնղոլական խանության եւ Իսլամական հասարակապետության բախման գլխավոր թատերաբեմը։ Տվյալ հանգամանքով պայմանավորված, այդ տարածաշրջանում գոյություն ունեցող բազմաթիվ քիստոնյա թե մահմեդական փոքրպետություններին մնում էր խուսանավել կայսրությունների իրարամերժ ներհակությունների հորձանուտում եւ գոյատեւել մերթ հանդուրժված բուֆերային գոտու, մերթ ըմբոստ հպատակի, մերթ նվաճողի, մերթ էլ վասալի կարգավիճակով։ Երկրամասն այդ ժամանակաշրջանում մանր ու մեծ թագավորությունների, իշխանությունների, սուլթանությունների ու էմիրությունների մի այնպիսի խառնարան էր, որը ոչ իսկ խճանկար (մոզաիկա), այլ գեղադիտակ (կալեյդոսկոպ) էր հիշեցնում՝ ծնվող եւ վերացող պետությունների անընդհատ հերթագայությամբ։ Բավական է թեկուզ նշել, որ իր գոյության շուրջ 300 տարիների ընթացքում Կիլիկիո Հայոց պետությունն ունեցել է միմյանց հաջորդած տասներեք սահմանակից-հարեւան՝ Բյուզանդական կայսրությունը (1080&ndash;1176 թթ.), Սելջուկյան սուլթանությունը (1077&ndash;1092 թթ.), Փիլարտոսի իշխանությունը (1072&ndash;1090 թթ.), Գող Վասիլի իշխանությունը (1082&ndash;1117 թթ.), Դանիշմենդյան էմիրությունը (1071&ndash;1174 թթ.), Ռումի սուլթանությունը (1077&ndash;1277 թթ.), Եդեսիայի կոմսությունը (1098&ndash;1150 թթ.), Անտիոքի իշխանապետությունը (1099&ndash;1268 թթ.), Հալեպի Զանգիդյան աթաբեկությունը (1150&ndash;1181 թթ.), Սիրիայի եւ Եգիպտոսի Այուբյան սուլթանությունը (1181&ndash;1268 թթ.), Եգիպտոսի Մամլյուքյան սուլթանությունը (1268&ndash;1375 թթ.), Իրանի Հուլավյան իլ-խանությունը (1277&ndash;1335 թթ.) եւ Կարամանյան էմիրությունը (1277&ndash;1375 թթ.)։</p> <p>Հասկանալի է, որ իրավիճակների այսպիսի փոփոխականությունը փոքր պետությունների համար անհնար էր դարձնում քաղաքական հաշվարկների վրա կառուցված երկարատեւ ռազմավարության գործադրումը։ Ռազմավարության բացակայությունն, ըստ այդմ, Մերձավոր Արեւելքի երկրների, այդ թվում Կիլիկյան Հայաստանի եւ խաչակրաց պետությունների ամենաբնորոշ հատկանիշն էր, եթե, իհարկե, ռազմավարություն չհամարենք ինքնապահպանության նախածին բնազդը եւ ուժերի նպաստավոր դասավորության դեպքում հարեւանների հաշվին սեփական տարածքներն ընդարձակելու ձգտումը։ Տվյալ պարագայում, հետեւաբար, առաջնային էին դառնում զուտ մարտավարական նշանակություն ունեցող գործնական (պրագմատիկ) նկատառումները։ Հակամարտող կողմերի երկարատեւ շահերը կարճատեսորեն ստորադասվում էին պահի թելադրանքով ակնկալված ձեռքբերումներին։ Գոյություն չուներ պետությունների քաղաքական վարքը կարգավորող որեւէ չափանիշ։ Ճարպկությունը, նենգությունը, երդմնազանցությունը, դավադրությունը, հակառակորդին խաբելու եւ ծուղակը գցելու ունակությունը ոչ միայն պախարակելի չէին, այլեւ առաքինություն էին համարվում<a href="#_edn1" name="_ednref1" title="">[1]</a>։ Հաճախակի էին անգամ հյուրընկալության կանոնների եւ դեսպանների անձեռնմխելիության իրավունքի խախտումները։ Իսկ մարդկանց առեւանգման եւ փրկագնի դիմաց ազատ արձակելու երեւույթը հասել էր ահռելի չափերի։ Մի խոսքով, միջպետական հարաբերություններում տիրապետողը ջունգլիների օրենքն էր. ով ինչ կարողանում՝ գրավում էր, առանց մտածելու դրա հետեւանքների մասին, որոնք կարող էին կործանարար լինել հենց գրավողի համար։</p> <p>Փոքր պետությունների քաղաքական վարքագծի տարերայնությունը խորանում էր այն հանգամանքով, որ նրանք հաճախ նաեւ դառնում էին աշխարհակալ տերությունների կույր գործիքը՝ օգտագործվելով իրենց վիճակակիցների դեմ ուղղված ծրագրերում։ &laquo;Բաժանիր, որ տիրես&raquo; սկզբունքը, որի էությունը փոքր պետություններին միմյանց դեմ լարելու եւ այդու նրանց հնարավոր համագործակցությունը վիժեցնելու ձգտումն էր, հատուկ էր բոլոր գերտերություններին։ Այս առումով ամենաբնորոշը, թերեւս, Մանուել I Կոմնենոս կայսեր վարած քաղաքականությունն էր Կիլիկիայի հանդեպ։ Ձգտելով կանխել Ռուբինյանների հզորացումը, Բյուզանդական կայսրը 1150-ական թվականներին նրանց դեմ դրդեց նախ՝ Ռումի սելջուկյան սուլթանությանը<a href="#_edn2" name="_ednref2" title="">[2]</a>, ապա՝ Անտիոքի իշխանապետությանը<a href="#_edn3" name="_ednref3" title="">[3]</a>։ Նույն կերպ, 1180-ական թվականներին, գերտերության հավակնություններ դրսեւորող նորաստեղծ Այուբյան սուլթանությունը փորձեց սեպ խրել Կիլիկիո հայկական իշխանության եւ Անտիոքի իշխանապետության միջեւ<a href="#_edn4" name="_ednref4" title="">[4]</a>։ Ռազմավարական մտածողության բացակայությունը եւ անմիջական շահ ձեռքբերելու գայթակղությունն, այսպիսով, փոքր պետություններին թույլ չէր տալիս ընկալել գերտերությունների եսասիրական հաշիվների մեջ ներքաշվելու իրողության կործանարարությունը, եւ նրանք զարմանալի հետեւողականությամբ շարունակ ընկնում էին վերջիններիս լարած միեւնույն ծուղակը։</p> <p>Սա նշելով հանդերձ, հարկ է նկատի ունենալ, որ նույնիսկ աշխարհակալ պետությունների պարագայում ռազմավարական մտածողության ունակությունն ինքնին դեռեւս հաջողության գրավական չէր, քանի որ էականը ոչ թե սոսկ ռազմավարության առկայությունն էր, այլ ճիշտ ռազմավարության ընտրությունը։ Երեւույթի լուսաբանման տեսակետից կրկին ամենաբնութագրականը, թերեւս, կարելի է համարել Բյուզանդիայի օրինակը, նկատի առնելով նրա որդեգրած առճակատման քաղաքականությունը Կիլիկիայի եւ խաչակրաց պետությունների նկատմամբ։ Ըստ տարածված տեսակետի՝ այդ քաղաքականությունը բխում էր Բյուզանդիայի ազգային շահերից եւ ավանդական ռազմավարությունից<a href="#_edn5" name="_ednref5" title="">[5]</a>, որի էությունը կայսրության հեղինակության եւ տարածքային ամբողջականության վերականգնումն էր։ Թվում է, թե Հովհաննես II եւ Մանուել I Կոմնենոս կայսրերի 1136&ndash;1138, 1142&ndash;1143 եւ 1158&ndash;1159 թթ. արեւելյան արշավանքների շնորհիվ Բյուզանդիան փայլուն հաջողությամբ լուծեց այդ խնդիրները<a href="#_edn6" name="_ednref6" title="">[6]</a>։ Սակայն նկատի ունենալով հետագա զարգացումները, հարց է առաջանում, թե արդյոք արդարացվա՞ծ էին Բյուզանդիայի վատնած ահռելի ջանքերն ու հսկայական ծախսերը, եւ արդյոք այդ թվացյալ հաջողությունները չէի՞ն նրա գալիք դժբախտությունների պատճառը։ Կարծում ենք՝ կասկածից վեր է, որ կայսրությունը շատ ավելի մեծ հաջողությունների կհասներ, եթե հայերին ու ֆրանկներին հակադրվելու փոխարեն, նրանց հետ միասնական ճակատ կազմած, փորձեր պայքարել փոքրասիական սելջուկների դեմ։ Բացառված չէ, որ նման քաղաքականության կիրառման պարագայում Մերձավոր Արեւելքի պատմությունը բոլորովին այլ ընթացք կարող էր ստանալ։ Ռազմավարական տեսակետից՝ հայերի եւ ֆրանկների դեմ Բյուզանդիայի մղած պայքարն, ըստ այդմ, շատ ավելի աններելի կարճատեսություն էր<a href="#_edn7" name="_ednref7" title="">[7]</a>, քան նույնիսկ XI դ. առաջին կեսում Մեծ Հայքի թագավորությունների բռնակցումը կայսրությանը, քանի որ այդ ժամանակ դեռեւս ոչ ոք ի վիճակի չէր պատկերացնել սելջուկ-թուրքերի առաջխաղացման վտանգի իրական չափը։ Մինչդեռ հետագայում Բյուզանդիայի կողմից այդ վտանգի համառ անտեսումն ու քրիստոնեական ուժերի ջլատումն արդեն ոչ այլ ինչ էր, եթե ոչ նրա արեւելյան քաղաքականության լիակատար սնանկության նշանավորումը։ Դառնալով իր աշխարհակալական գաղափարախոսության եւ կայսերական քաղաքականության գերին, Բյուզանդիան, փաստորեն, տարածաշրջանի միակ երկիրն էր, որն ինքնակամ կերպով իրեն զրկել էր Realpolitik-ի զինանոցից օգտվելու հնարավորությունից։</p> <p>Որքան էլ տարօրինակ թվա, հակառակ միջնադարյան ռիտորիկային, եւ հակառակ արդի պատմագիտության մեջ տարածված տեսակետին, մերձավորարեւելյան քաղաքականության դերակատարների մոտ գործնականում բացակայում էր նաեւ կրոնական համերաշխության գիտակցությունը, ինչն արդյունք էր մի կողմից՝ արդեն նշված իրավիճակային գործելակերպի, մյուս կողմից՝ հակամարտ ճամբարների դավանաբանական պառակտվածության (քրիստոնյաների պարագայում՝ կաթոլիկություն, ուղղափառություն, միաբնակություն, իսկ մահմեդականների պարագայում՝ սուննիզմ, շիիզմ եւ իսմայելիզմ)։ Թեեւ քրիստոնյաները մերթ ընդ մերթ կարողացան հակաիսլամական ճակատ ստեղծել (եւրոպական տարբեր երկրների կամավոր մասնակցությունը խաչակրաց արշավանքներին), սակայն նույն բանը մահմեդականներին երբեք չհաջողվեց։ Իսլամական երկրներն ի վիճակի եղան քրիստոնեության դեմ պայքարել միայն այն ժամանակ, երբ նրանցից մեկը, նվաճելով մյուսներին, կարողացավ ուժեղ կենտրոնացած պետություն ստեղծել (Զանգիդներ, Այուբյաններ, Մամլյուքներ)։ Շատ ավելի սովորական էր, երբ պատերազմների ժամանակ, զուտ հատվածական նկատառումներով, ձեւավորվում էին խայտաբղետ ռազմա-քաղաքական դաշինքներ՝ անկախ դրանց մասնակիցների կրոնական պատկանելության հանգամանքից։ Քրիստոնյա եւ մահմեդական պետությունների մի խումբ հաճախ մաքառում էր նույնպիսի կազմ ունեցող մի այլ խմբի դեմ։ Ո՛չ մահմեդական, ո՛չ էլ քրիստոնյա պետությունները չէին խորշում հարկ եղած դեպքում օգնության կանչել իրենց այլադավան հարեւաններին՝ նրանց մասնակից դարձնելով իրենց հավատակիցների դեմ մղվող պայքարում։ Նույնքան սովորական էին, սակայն, նաեւ հապճեպ ձեւավորված դաշինքների հանկարծակի փլուզումները, կնքված զինադադարների խախտումները, փոխադարձ դավաճանությունները, գերեվարումներն ու ավարառությունները։</p> <p>Փոքր պետությունները զրկված էին նաեւ կայուն եւ կանխատեսելի քաղաքական գործոններից օգտվելու հնարավորությունից, քանի որ երեկվա բարեկամը մյուս օրը կարող էր դառնալ թշնամի, կամ հակառակը։ Քաղաքական գործոններն, ըստ այդմ, բազմանշանակ էին՝ միաժամանակ պարունակելով թե՛ դրական, թե՛ բացասական տարրեր։ Այսպես, օրինակ, իտալական առեւտրային հանրապետությունները մի կողմից՝ մեծապես նպաստեցին խաչակրաց պետությունների ստեղծմանը, տնտեսական զարգացմանն ու Եւրոպայի հետ մշտական հաղորդակցության ապահովմանը, մյուս կողմից, սակայն, իրենց ձեռքբերած հսկայական արտոնություններով, հարատեւ մրցակցությամբ, վեճերով ու կռիվներով, ընդհուպ մինչեւ քաղաքացիական պատերազմների հրահրումով, թուլացրին այդ պետությունները<a href="#_edn8" name="_ednref8" title="">[8]</a>։ Նույնը վերաբերում է ռազմա-կրոնական միաբանություններին, որոնք լինելով լատին Արեւելքի պաշտպանության հիմնական ապավենը, միաժամանակ իրենց ինքնավար վիճակից բխող անկառավարելի գործողություններով, կենտրոնական իշխանություններին չենթարկվելու տրամադրությամբ եւ արկածախնդրական քայլերով նույնպես նպաստեցին խաչակրաց պետությունների տկարացմանը<a href="#_edn9" name="_ednref9" title="">[9]</a>։ Այս առումով բնութագրական են նաեւ հայերի եւ խաչակիրների ամենեւին ոչ միանշանակ հարաբերությունները։ Սկզբնական շրջանում վերջիններս ակամա մեծ ծառայություն մատուցեցին Ռուբինյան իշխանությանը՝ վերացնելով Դաշտային Կիլիկիայի քաղաքներում տեղակայված թուրքական կայազորները։ Բացի այդ, հիմնադրելով Եդեսիայի կոմսությունը եւ Անտիոքի իշխանապետությունը, խաչակիրները Կիլիկիայի արեւելյան եւ հարավային սահմաններից հեռացրին մահմեդական երկրներից սպառնացող անմիջական վտանգը<a href="#_edn10" name="_ednref10" title="">[10]</a>։ Սակայն մյուս կողմից՝ ոչնչացնելով Մերձեփրատյան երկրամասի հայկական իշխանությունները, հետագայում նրանք այդ սահմաններն ավելի խոցելի դարձրին։ Տվյալ երեւույթն, ի դեպ, հատուկ էր ոչ միայն քրիստոնյա, այլեւ մահմեդական պետություններին։ Այսպես, Հալեպի Զանգիդյան աթաբեկությունը մեծապես օգտվեց Այուբյան քրդերի ծառայությունից, բայց վերջիններս ժամանակի ընթացքում այնքան հզորացան, որ կործանեցին իրենց նախկին տերերին։ Իսկ հետագայում Այուբյաններն, իրենց հերթին, ապավինելով մամլյուքյան բանակներին, վերջիվերջո դարձան նրանց զոհը։ Գործոնների բազմանշանակության ամենացայտուն արտահայտությունը, սակայն, Կիպրոսի թագավորության օրինակն է, որի մասին ես մանրամասն խոսել եմ իմ &laquo;Խաչակիրները եւ հայերը&raquo; գրքի առաջին&nbsp;հատորում<a href="#_edn11" name="_ednref11" title="">[11]</a>։</p> <p>XI&ndash;XIV դդ. Մերձավոր Արեւելքի քաոսային թվացող այս վիճակի նկարագրությունը, բնականաբար, հարց կարող է առաջացնել, թե որն էր, այնուամենայնիվ, տարածաշրջանի փոքր պետությունների կենսունակության եւ երկարակեցության պատճառը։ Այդ պատճառը, մեր կարծիքով, պետք է որոնել նախ՝ գերտերությունների հակասությունների եւ ապա՝ փոքր պետությունների ուժերի հավասարակշռության ոլորտում։ Որքան էլ խայտաբղետ՝ փոքր պետությունների մարդկային, նյութական, զինական եւ պաշտպանական կարողություններն, այնուամենայնիվ, քիչ թե շատ համադրելի էին։ Մոտավորապես համադրելի էր նաեւ նրանց բանակների թվաքանակը։ Դրանք իրենց բնույթով ֆեոդալական բանակներ էին, կազմված պատերազմների ժամանակ վասալների տրամադրած զորքերից, որոնց թիվը, հակառակ միջնադարյան ժամանակագիրների չափազանցված տվյալներին, երբեք չէր անցնում քսան հազարից, ինչի վկայությունն են կոնկրետ ճակատամարտերի ու արշավանքների մասնակիցների թվաքանակի վերաբերյալ նույն ժամանակագիրների հաղորդած ավելի իրատեսական տեղեկությունները<a href="#_edn12" name="_ednref12" title="">[12]</a>։ Ֆեոդալական բանակներն ընդունակ էին հավասարը հավասարի պես պատերազմել միմյանց դեմ, սակայն անզոր էին չափվելու կայսերական (Բյուզանդիա), քոչվորական (սելջուկներ եւ մոնղոլներ) ու մամլյուքյան մշտական բանակների հետ։ Ուստի փոքր պետություններից ոչ մեկն, ըստ էության, ի վիճակի չէր միայնակ վերջ տալու մի այլ պետության գոյությանը։ Իսկ եթե նման մտադրություն ունեցող մի պետության, այնուամենայնիվ, հաջողվում էր դաշնակիցներ ձեռքբերել, ապա նրա ախոյանի շուրջ անմիջապես ձեւավորվում էր մի այլ դաշինք, ինչը վերականգնում էր հակամարտող կողմերի հավասարակշռությունը։ Փոքր երկրներին հատուկ էր նաեւ մյուսների հաշվին հզորացման ձգտող որեւէ պետության դեմ միավորվելու բնազդը։</p> <p>Փոքր պետությունների կենսունակության գաղտնիքը հասկանալու համար չպետք է մոռանալ, որ որքան էլ պատերազմներն ու հրոսակային հարձակումները հաճախադեպ լինեին, այնուամենայնիվ, խաղաղության շրջանները շատ ավելի տեւական էին, քան ռազմի տարիները։ Այդ կարեւոր հանգամանքը տարածաշրջանի ժողովուրդներին հնարավորություն էր տալիս վերականգնել իրենց ուժերը, զարգացնել սեփական երկրների տնտեսությունը եւ օգտվել միջազգային առեւտրի ընձեռած բարիքներից։ Խաղաղության առավելությունների գիտակցությունն ու բարգավաճման ձգտումը ժողովուրդների մոտ, համենայն դեպս, շատ ավելի ընդգծված էին, քան պատերազմելու ցանկությունը։ Որքան էլ միջնադարյան հեղինակները գովերգեին իրենց թագավորների կամ սուլթանների զինական առաքինություններն ու քաջագործությունները, նրանց կողմից, այդուհանդերձ, ավելի բարձր էին գնահատվում այն պետական այրերը, որոնք խաղաղություն եւ բարօրություն էին պարգեւում իրենց ժողովուրդներին, թեկուզ դրանք նվաճված լինեին փոխզիջումների ու նույնիսկ ոչ այնքան ձեռնտու պայմանագրերի գնով։ Այսպես, օրինակ, Հովհաննես Երզնկացին այդ առթիվ գրում է. &laquo;Իշխանին պիտոյ (է)... զժամանակն ճանաչել պատերազմի եւ խաղաղութեան։ Զի թէ գիտէ թէ ոչ կարէ մարտնչել,... ապա... հրեշտակութիւն առաքեալ աղաչեսցէ ի խաղաղութիւն, է՛ զի եւ գանձս տացէ, զի վասն այնորիկ են գանձք, եւ ամենայնիւ հնարեսցի զփրկութիւն երկրի&raquo;<a href="#_edn13" name="_ednref13" title="">[13]</a>։ Իսկ հիշատակագիրներից մեկը, նկատի ունենալով Հայոց Հեթում Ա թագավորի կողմից մոնղոլների գերիշխանությունը ճանաչելու եւ դրա շնորհիվ իր երկրի անվտանգությունն ապահովելու փաստը, գոհունակությամբ արձանագրում է. &laquo;Արդ ի սոյն այս բազմավրդով ժամանակի, ի ձեռն վերոյ նշանակեալ թագաւորին Հեթմոյ խորագէտ իմաստութեան եւ նախահոգակ հանճարեղութեան, մեք մնամք ի խաղաղութեան՝ որպէս կղզի ինչ ի յալեաց մնացեալ յանդորր&raquo;<a href="#_edn14" name="_ednref14" title="">[14]</a>։ Այս առումով ավելի միանշանակ է Արիստակես Լաստիվերտցու հետեւյալ միտքը. &laquo;Թագաւորաց օրէն է աշխարհի խաղաղութիւն եւ շինութիւն հոգալ&raquo;<a href="#_edn15" name="_ednref15" title="">[15]</a>։</p> <p>Սակայն արտաքին գործոններից առավել, փոքր պետությունների կենսունակության հիմնական ակունքը պետք է համարել նրանց ներքին կայունությունը, ժողովրդագրական եւ դավանական միատարրությունը, պետական համակարգի ամրությունը, բարձր մշակույթ ստեղծելու կարողությունը, ինչպես նաեւ միջնադարին անհարիր թվացող այնպիսի վերացական գաղափարի առկայությունը, որպիսին ազգային գիտակցությունն էր։ Ըստ այդմ, առ ի չգոյե այլ միջոցների, հետազոտողների համար միեւնույն պայմաններում գոյակցած պետությունների կենսունակության չափանիշ է ծառայում նրանց երկարակեցությունը<a href="#_edn16" name="_ednref16" title="">[16]</a>։ Այս չափանիշով գնահատելիս, ստացվում է, որ XI&ndash;XV դարերում Մերձավոր Արեւելքի քաղաքական համակարգը կազմող քրիստոնյա թե մահմեդական պետությունների շարքում ամենակենսունակներից մեկը Կիլիկյան Հայաստանն էր, որի կյանքը տեւեց շուրջ 300 տարի՝ ավելի, քան նույնիսկ Մամլյուքյան Եգիպտոսի, Ռումի սուլթանության կամ Կիպրոսի թագավորության տեւողությունը<a href="#_edn17" name="_ednref17" title="">[17]</a>։</p> <p>Կիլիկիո Հայոց պետության երկարակեցությունը բացատրող գործոններից ամենավճռորոշն, իհարկե, դեմոգրաֆիան էր։ Չնայած որոշակի թվով հույն, ասորի եւ ֆրանկ քաղաքացիների գոյությանը, հայերը կազմում էին երկրի բնակչության ճնշող, եթե չասենք միատարրության հասնող, մեծամասնությունը։ Հայոց պետությունը համարյա նույնքան միատարր էր նաեւ կրոնական առումով, եթե նկատի ունենանք, որ առնվազն մինչեւ XIV դ. սկիզբը հայերի մեջ, ինչ-ինչ տարաձայնությունների առկայությամբ հանդերձ, դավանաբանական պառակտումներ գոյություն չունեին։ Նշված հանգամանքները Կիլիկիան շեշտակիորեն առանձնացնում էին Մերձավոր Արեւելքի մնացյալ պետություններից, որոնք բոլորն էլ այս կամ այն չափով բազմազգ եւ բազմադավան էին, իսկ նրանցից շատերում իշխանությունը գտնվում էր փոքրամասնություն կազմող ազգերի ձեռքում։ Այս առումով ամենաբնութագրականը խաչակրաց պետությունների օրինակն է, որոնցից յուրաքանչյուրում ֆրանկները, տիրապետող ազգ լինելով հանդերձ, կազմում էին բնակչության չնչին փոքրամասնությունը, ինչը վերջիվերջո պիտի դառնար նրանց կործանման գլխավոր պատճառը<a href="#_edn18" name="_ednref18" title="">[18]</a>։ Բավական է թեկուզ նշել, որ 1180‑ական թվականների սկզբում Երուսաղեմի թագավորության 400&ndash;500 հազար բնակիչներից լատին էին միայն 120 հազարը<a href="#_edn19" name="_ednref19" title="">[19]</a>։</p> <p>Ժողովրդագրական եւ դավանական միատարրությունն, անշուշտ, պարարտ հող էր ազգային մշակույթի զարգացման եւ, ինչու չէ, նաեւ ազգային գիտակցության ու արժանապատվության ձեւավորման համար։ Չծանրանալով կիլիկյան բարձրակարգ մշակույթի վրա, ինչը հանրածանոթ իրողություն է, հարկ ենք համարում, թեկուզ հարցադրման կարգով, համառոտակի անդրադառնալ երկրորդ խնդրին։ Թեեւ միջնադարում ազգ հասկացությունը, սովորաբար, նույնացվում էր դավանական պատկանելությանը, ինչի պատճառով, օրինակ, վրացադավան կամ հունադավան հայերը կոչվում էին վրացի կամ հույն<a href="#_edn20" name="_ednref20" title="">[20]</a>, սակայն կիլիկյան շրջանում, կարծես թե, արդեն սկսում էր տարբերություն դրվել ազգության եւ դավանանքի միջեւ։ Դրա ամենացայտուն վկայությունը Ներսես Շնորհալու՝ Լեւոն Ա‑ին վերաբերող &laquo;որ էր հայ ըստ ազգի եւ հաւատոյ&raquo; արտահայտությունն է<a href="#_edn21" name="_ednref21" title="">[21]</a>։ Սրան հավասարազոր են Սյունյաց իշխան Սմբատ Օրբելյանի՝ Մանգու խանի առջեւ արտասանած հետեւյալ խոսքերը. &laquo;Հաւատով քրիստոնեայ եմ եւ ազգաւ հայ&raquo;<a href="#_edn22" name="_ednref22" title="">[22]</a>։ Նույն մտայնության դրսեւորումն է նաեւ այն, որ հայ հեղինակները, տեղյակ լինելով բյուզանդական որոշ պաշտոնյաների, ինչպես, օրինակ, Փիլարտոսի եւ Թաթուլի հունադավան լինելու իրողությանը, նրանց, այնուամենայնիվ, &laquo;ազգաւ հայ&raquo; են կոչում<a href="#_edn23" name="_ednref23" title="">[23]</a>։ Այսառումով ամենաբնութագրականը Մատթեոս Ուռհայեցու՝ Փիլարտոսին վերաբերող հետեւյալ վկայությունն է. &laquo;Վարքն եւ կրօնքն զՀոռոմոցն ունէր, եւ հայրենեօքն եւ մայրենեօքն Հայ էր&raquo;<a href="#_edn24" name="_ednref24" title="">[24]</a>։ Դավանանքի եւ ազգության տարբերությունն զգացվում է նաեւ Սմբատ Սպարապետի ու Վարդան Արեւելցու այն տեղեկություններում, որոնց համաձայն՝ Փիլիպոս Անտիոքացուն թագադրելուց առաջ նրա առջեւ պայման էր դրվել՝ &laquo;որ հայենակ կենայր&raquo; կամ &laquo;հայադաւան եւ հայասէր լինել&raquo;<a href="#_edn25" name="_ednref25" title="">[25]</a>։ Ինչ վերաբերում է ազգային արժանապատվության դրսեւորումներին, ապա դրանց մասին տեղեկությունները նույնպես հազվագյուտ չեն հայկական աղբյուրներում։ Այդ առումով հատկապես ուշագրավ է Գագիկ Բ թագավորի հույն դահիճների՝ Մանդալեի որդիների հետ Թորոս Ա իշխանի տեսած հաշվեհարդարի դրվագը։ Երբ նրանցից մեկը հանդիմանում է վերջինիս, ասելով՝ &laquo;Դու հայ մարդ ես, եւ մեք Հոռոմի իշխանք, զի՞նչ կամիս պատասխանի տալ Հոռոմոց թագաւորին&raquo;, Թորոսը հակադարձում է. &laquo;Ո՞վ էիք դուք, որ զայր հզօր եւ զօծեալ թագաւոր Հայոց սպանանէիք, եւ կամ զի՞նչ պատասխանի ետուք ազգին Հայոց&raquo;<a href="#_edn26" name="_ednref26" title="">[26]</a>։ Նման մի փաստ կապված է նաեւ Թորոս Բ‑ի անվան հետ։ Երբ Պաղեստինը տասնյակ հազարավոր հայ ընտանիքներով բնակեցնելու նրա առաջարկի դիմաց լատին կղերականները պայման են դնում նրանցից գլխահարկ գանձել, Հայոց իշխանը վրդովված հայտարարում է. &laquo;Ստրուկ դառնալու համար չէ, որ հայերը ուրիշ երկիր պիտի գնան&raquo;<a href="#_edn27" name="_ednref27" title="">[27]</a>։</p> <p>Կիլիկիայում ազգային գիտակցության ձեւավորման խթաններից մեկը պետք է համարել Բագրատունյաց թագավորության հիշատակի թարմությունն ու կորուսյալ պետականության վերականգնման երազանքը։ Անիի անկումից (1045 թ.) մինչեւ Կիլիկիո հայկական իշխանության սկզբնավորումն (1080 թ.) ընկած երեսունհինգամյա ժամանակաշրջանում, քանի դեռ ողջ էր ազգային պետության խորհրդանիշը հանդիսացող Գագիկ Բ գահազուրկ թագավորը, հայությունը դեռեւս չէր կորցրել սեփական հայրենիք ունենալու հույսերը, որոնք ամրապնդվում էին կապադովկյան աքսորում վերջինիս ծավալած բուռն գործունեությամբ<a href="#_edn28" name="_ednref28" title="">[28]</a>։ Այս առումով ուշագրավ է մանավանդ Մատթեոս Ուռհայեցու այն տեղեկությունը, որ Հայոց թագավորությունը վերականգնելու նպատակով Գագիկը նույնիսկ մտադրվել էր դիմել Սելջուկյան սուլթան Ալփ‑Արսլանի օգնությանը<a href="#_edn29" name="_ednref29" title="">[29]</a>։ Նույնքան ուշագրավ պետք է համարել այն, որ Գագիկի ողբերգական վախճանը ոչ թե հուսալքող, այլ համախմբող նշանակություն ունեցավ Հայոց իշխանների եւ Բագրատունյաց բանակի մնացորդների համար<a href="#_edn30" name="_ednref30" title="">[30]</a>, որոնք ապաստանելով Կիլիկիայում եւ Կոմագենեում<a href="#_edn31" name="_ednref31" title="">[31]</a>, նոր եռանդով լծվեցին օտար եզերքներում ազգային պետականության վերականգնման գործին։ Ռուբինյաններն ու Հյուսիսային Ասորիքում հաստատված հայ իշխաններն, այսպիսով, ոչ թե ինքնակոչ բախտախնդիրներ էին, ինչպես երբեմն նրանք ներկայացվում են արդի պատմագիտության մեջ<a href="#_edn32" name="_ednref32" title="">[32]</a>, այլ հայրենիքի անկախությունը ճաշակած վերջին սերնդի ներկայացուցիչներ՝ օժտված ակնբախ պետական մտածողությամբ, ինչը պիտի արտահայտվեր նրանց հետագա գործունեության ամեն քայլափոխում։ Բագրատունյաց թագավորության եւ Կիլիկիո Հայոց պետության կապն, ըստ այդմ, խորհրդանշականից ավելին էր՝ միանգամայն առարկայական ու շոշափելի։</p> <p>Եւ վերջապես, միջնադարյան միապետությունների կայունության եւ կենսունակության կարեւորագույն գործոններից մեկն էլ հստակ կանոնակարգված գահաժառանգության իրավունքի առկայությունն ու իշխանության օրինական փոխանցման ապահովումն էր<a href="#_edn33" name="_ednref33" title="">[33]</a>, որը թույլ էր տալիս երկիրը զերծ պահել ներքին գահակալական ցնցումներից եւ մանավանդ արտաքին միջամտություններից։ Կիլիկյան Հայաստանի պատմության մեջ հայտնի չէ որեւէ դեպք, երբ գահակալության խնդիրը դառնար արտաքին ուժերի լուրջ միջամտության առարկան։ Ընդհակառակը, առնվազն երկու անգամ Հայոց պետությունն ինքն է խառնվել հարեւան երկրներից մեկի՝ Անտիոքի իշխանապետության գահակալական վեճերին։ 1160 թվականին, երբ Անտիոքի դքսուհի Կոնստանսը, ոտնահարելով իր տասնվեցամյա որդու՝ Բոհեմունդ III‑ի իրավունքը, փորձեց բյուզանդացիների աջակցությամբ զավթել իշխանությունը, վերջինիս կողմնակիցներն, իրենց հերթին, դիմեցին Հայոց Թորոս Բ իշխանի օգնությանը, որը փութալով Անտիոք, լուծեց այդ վեճը՝ օրինական գահաժառանգի օգտին<a href="#_edn34" name="_ednref34" title="">[34]</a>։ Իսկ 1216 թվականին, երկարատեւ պայքարից ու բազմաթիվ ձախողված փորձերից հետո, Հայոց Լեւոն Բ (I) թագավորն Անտիոքի իշխանապետության գահին բազմեցրեց իր զարմիկ Ռայմոնդ‑Ռուբենին<a href="#_edn35" name="_ednref35" title="">[35]</a>։</p> <p>Սակայն Կիլիկիայի պարագայում իշխանության &laquo;լեգիտիմության&raquo; խնդիրը չի սահմանափակվել միայն գահաժառանգության կանոնակարգված իրավունքի գործադրմամբ, որն ընդամենը ապահովել է իշխանության փոխանցման օրինական ընթացքը իշխող արքայատոհմի ներսում։ Դրանից բացի, Ռուբինյանները բախվել են իրենց &laquo;լեգիտիմության&raquo; հետ կապված եւս երկու լուրջ խնդիրների, առաջին՝ հույներից զավթված երկրին տիրելու իրավունքի ճանաչումը, որն ի վերջո իրականություն պիտի դառնար Կիլիկիայի եւ Բյուզանդիայի միջեւ ուժերի հարաբերակցության փոփոխության արդյունքում, եւ երկրորդ՝ Կիլիկիայում հաստատված մյուս հայ իշխանների վրա իրենց գերակայությունը տարածելու օրինականության հիմնավորումը, որին մասնավորապես ծառայել են Գագիկ թագավորի հետ Ռուբինյանների նախնու ունեցած մերձավորության իրողությունը եւ նրա արքայական ծագման մասին հետագայում հորինված լեգենդը<a href="#_edn36" name="_ednref36" title="">[36]</a>։</p> <hr /> <div> <div id="edn1"> <p><a href="#_ednref1" name="_edn1" title="">[1]</a> Հմմտ<strong>. Ղեւոնդ Ալիշան, </strong>Սիսուան<strong>.</strong> Համագրութիւն Հայկական Կիլիկիոյ եւ Լեւոն Մեծագործ, Վենետիկ, 1885 (այսուհետեւ<strong>՝ Ալիշան</strong>, Սիսուան), էջ 455։</p> </div> <div id="edn2"> <p><a href="#_ednref2" name="_edn2" title="">[2]</a> Տե՛ս <strong>Մատթէոս Ուռհայեցի</strong>, Ժամանակագրութիւն, աշխատասիրութեամբ Մամբրէ վարդապետ Մէլիք-Ադամեանի եւ Ներսէս սարկաւագ Տէր-Միքայէլեանի, Վաղարշապատ, 1898 (այսուհետեւ՝ <strong>Մատթէոս Ուռհայեցի</strong>, Ժամանակագրութիւն), էջ 402&ndash;407<strong>;Սմբատ Սպարապետ</strong>, Տարեգիրք, աշխատասիրութեամբ Կարապետ Վարդապետ Շահնազարեանցի, Փարիզ, 1859 (այսուհետեւ՝ <strong>Սմբատ</strong>, Տարեգիրք, Փարիզ), էջ 97&ndash;98; Վենետիկ, էջ 171-173;<strong>Վահրամ Րաբունի</strong>, Ոտանաւոր պատմութիւն Ռուբենեանց, աշխատասիրութեամբ Կարապետ Վարդապետ Շահնազարեանցի, Փարիզ, 1859 (կցված է Սմբատ Սպարապետի Տարեգրքի տպագրությանը), էջ 207&ndash;208;Հեթում արքայորդու 1286թ. Ճաշոցի հիշատակարանը. Ա. Մաթեւոսյան, Հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ (ԺԳ դար), Երեւան, 1984, էջ 585;Սամուէլի քահանայի Անեցւոյ Հաւաքմունք ի գրոց պատմագրաց, աշխատասիրութեամբ Արշակ Տէր-Միքելեանի, Վաղարշապատ, 1893, էջ 133։</p> </div> <div id="edn3"> <p><a href="#_ednref3" name="_edn3" title="">[3]</a>Տե՛սGuillaume de Tyr et ses continuateurs, texte français du XIIIe siècle, revu et annoté par M. Paulin Paris, t. 1&ndash;2, Paris, 1879&ndash;1880, t. 2, p. 209.</p> </div> <div id="edn4"> <p><a href="#_ednref4" name="_edn4" title="">[4]</a> Տե՛ս<strong> Անանու</strong>ն, &laquo;Պատմութիւն սրբոց հարցն մերոց որք առ Քրիստոս փոխեցան&raquo;.<strong>Լ. Տեր‑Պետրոսյան</strong>, Խաչակիրներըեւհայերը, հտ. 2, Երեւան, 2007 (այսուհետեւ՝ <strong>Լ. Տեր‑Պետրոսյան</strong>, Խաչակիրներըեւհայերը, հտ. 2), էջ 525։</p> </div> <div id="edn5"> <p><a href="#_ednref5" name="_edn5" title="">[5]</a>Հմմտ.<strong> Ferdinand Chalandon</strong>, Les Comnène: Études sur l&rsquo;empire Byzantin aux XIe et XIIe siècles, Paris, t. I, 1900, t. II (1&ndash;2), 1912 (այսուհետեւ՝<strong> Chalandon</strong>, Les Comnène), II, p. 446 (հայերեն թարգմանությունը<strong>՝Լեւոն Տեր‑Պետրոսյան</strong>, Խաչակիրները եւ հայերը, հտ. Ա. Ուսումնասիրություն եւ թարգմանություններ, Երեւան, 2005 (այսուհետեւ՝ <strong>Տեր‑Պետրոսյան</strong>, Խաչակիրները եւ հայերը, հտ. 1), էջ 184)։</p> </div> <div id="edn6"> <p><a href="#_ednref6" name="_edn6" title="">[6]</a>Ֆ. Շալանդոնն, օրինակ, Հովհաննես կայսեր արշավանքը համարում է &laquo;կատարյալ հաջողություն&raquo;, իսկ Մանուելինը՝ &laquo;նրա ամենամեծ քաղաքական հաջողություններից մեկը&raquo;. <strong>Chalandon</strong>, Les Comnène, II, p. 117, 418 (հայերեն թարգմանությունը՝<strong> Տեր‑Պետրոսյան</strong>, Խաչակիրները եւ հայերը, հտ. 1, էջ 163&ndash;164)։</p> </div> <div id="edn7"> <p><a href="#_ednref7" name="_edn7" title="">[7]</a>Մասնավորապես ֆրանկների հանդեպ Բյուզանդիայի որդեգրած այս ձախորդ ու վերջին հաշվով իր համար կործանարար ռազմավարության քննությանն է նվիրված հետեւյալ արժեքավոր մենագրությունը.<strong> Jonathan Harris, Byzantium and the</strong> Crusades, London-New York, 2003.</p> </div> <div id="edn8"> <p><a href="#_ednref8" name="_edn8" title="">[8]</a>Հմմտ. <strong>René Grousset</strong>, Histoire des Croisades et du royaume franc de Jérusalem, Paris, v. I, 1934; v. II, 1935, v. III, 1936 (այսուհետեւ՝ Grousset, Histoire), III, p. 197, 534&ndash;535;<strong>René Grousset</strong>, L&rsquo;Empire du Levant: Histoire de la question d&rsquo;Orient, Nouvelle édition revue, Paris, 1949 (այսուհետեւ՝ <strong>Grousset,</strong> L&rsquo;Empire), p. 319&ndash;323.</p> </div> <div id="edn9"> <p><a href="#_ednref9" name="_edn9" title="">[9]</a>Հմմտ.<strong> Grousset</strong>, L&rsquo;Empire, p. 294&ndash;295<strong>;Hans Eberhard Mayer</strong>, Geschichte der Kreuzzüge, Neunte, verbesserte und erweiterte Auflage, Stuttgart, 2000, p. 77&ndash;78.</p> </div> <div id="edn10"> <p><a href="#_ednref10" name="_edn10" title="">[10]</a><strong>Եղիա Ներսէսեան</strong>, Կիլիկեան Հայաստանի արաբէրենով կրկնադրոշմուած դրամները, &laquo;Հայկազեան հայագիտական հանդէս&raquo;, հտ. 20, Բեյրութ, 2000, էջ 155։</p> </div> <div id="edn11"> <p><a href="#_ednref11" name="_edn11" title="">[11]</a>Տե՛ս <strong>Տեր‑Պետրոսյան</strong>, Խաչակիրները եւ հայերը, հտ. 1, էջ 130&ndash;131։</p> </div> <div id="edn12"> <p><a href="#_ednref12" name="_edn12" title="">[12]</a>Հմմտ.<strong> Steven Runciman</strong>, A History of the Crusades, London, v. I, 1951; v. II, 1952; v. III, 1954 (այսուհետեւ՝<strong> Runciman</strong>, A History, I, II, III), I, p. 339. Խաչակրաց բանակների կազմի, թվաքանակի եւ մարտավարության մասին մանրամասն տե՛ս<strong> Raymond C. Smail,</strong> Crusading Warfare (1097&ndash;1193), Cambridge, 1987;<strong>Christopher Marshall</strong>, Warfare in the Latin East (1192&ndash;1291), Cambridge, 1996;<strong>Anneliese Lüders</strong>, Die Kreuzzüge im Urteil Syrischer und Armenischer Quellen, Berlin, 1964, S. 31&ndash;49. Կիլիկիո եւ Խաչակրաց բանակների թվաքանակի համեմատությունը տե՛ս<strong> Բակուրան</strong> (Վահան Քյուրքճյան), Մի տեսութիւն Կիլիկիոյ հայկական իշխանութեան վրայ, Նիկոսիա, 1904 (այսուհետեւ՝<strong> Բակուրան</strong>, Մի տեսութիւն), էջ 81։ Ըստ Է. Բաղդասարյանի՝ Կիլիկիայում, Խաչակրաց Արեւելքի օրինակով, նաեւ ասպետական միաբանություն է ստեղծվել<strong>.Էդվարդ Բաղդասարյան,</strong> Հովհաննես Երզնկացին Կիլիկիայի զինվորական կազմակերպությունների մասին, &laquo;Բանբեր Մատենադարանի&raquo;, 16, Երեւան, 1994, էջ 44&ndash;55։</p> </div> <div id="edn13"> <p><a href="#_ednref13" name="_edn13" title="">[13]</a><strong>Յովհաննէս Երզնկացի</strong>, Ի բանն Առաքելոյ, <strong>Մաշտոցի անվան Մատենադարան</strong>, ձեռ. Թ. 2173 (ԺԴ դ.), էջ 96ա։</p> </div> <div id="edn14"> <p><a href="#_ednref14" name="_edn14" title="">[14]</a>Հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ (ԺԳ դար), կազմեց Ա. Ս. Մաթեւոսյան, Երեւան, 1984, էջ 233։</p> </div> <div id="edn15"> <p><a href="#_ednref15" name="_edn15" title="">[15]</a><strong>Արիստակէս Լաստիվերտցի</strong>, Պատմութիւն, աշխատասիրությամբ Կ. Ն. Յուզբաշյանի, Երեւան, 1963, էջ 95։</p> </div> <div id="edn16"> <p><a href="#_ednref16" name="_edn16" title="">[16]</a>Հմմտ. <strong>Grousset</strong>, Histoire, III, p. XII.</p> </div> <div id="edn17"> <p><a href="#_ednref17" name="_edn17" title="">[17]</a> Հմմտ. <strong>Բակուրան</strong>, Մի տեսութիւն, էջ 157, 161։</p> </div> <div id="edn18"> <p><a href="#_ednref18" name="_edn18" title="">[18]</a>Հմմտ.<strong> Grousset</strong>, L&rsquo;Empire, p. 202, 213, 314;<strong> Runciman</strong>, A History, II, p. 291, 294;J. Prawer, Histoire du royaume latin de Jérusalem, t. 1&ndash;2, Seconde édition, Paris, 1975, I, p. 505;<strong>Joshua Prawer</strong>, The Crusaders&rsquo; Kingdom: European colonialism in the Middle Ages, London, 2001, p. 356&ndash;358;<strong>Hans Eberhard Mayer,</strong> The Crusades, translated by John Gillingham, second edition, Oxford, 1990, p. 186;<strong>Jonathan Riley-Smith</strong>, The Crusades: A short history, New Haven and London, 1987, p. 50, 63.</p> </div> <div id="edn19"> <p><a href="#_ednref19" name="_edn19" title="">[19]</a>Տե՛ս<strong> Hellen Nicholson</strong>, <strong>David Nicolle</strong>, God&rsquo;s Warriors: Crusaders, Saracens and the Battle for Jerusalem, Oxford-New York, 2005, p. 9.</p> </div> <div id="edn20"> <p><a href="#_ednref20" name="_edn20" title="">[20]</a> Տե՛ս <strong>Աշոտ Հովհաննիսյան</strong>, Դրվագներ հայ ազատագրական մտքի պատմության, հտ. 1&ndash;2, Երեւան, 1957&ndash;1959, հտ. 1, էջ 112&ndash;116։ Հմմտ. նաեւ Ժ. Լորանի եւ Ժ.‑Պ. Մահեի՝ այդ խնդրին նվիրված ուշագրավ աշխատությունները.<strong>J</strong>. <strong>Laurent</strong>, L&rsquo;Arménie entre Byzance et l&rsquo;Islam depuis la conquête Arabe jusqu&rsquo;en 886, nouvelle édition revue et mise à jour par M. Canard, Lisbonne, 1980, p. 175&ndash;191;<strong>Nina G. Garsoïan</strong> <strong>et</strong> <strong>Jean-Pierre Mahé</strong>, Des Parthes au Califat: Quatre leçons sur la formation de L&rsquo;identité arménienne, Paris, 1997, p. 59&ndash;78.</p> </div> <div id="edn21"> <p><a href="#_ednref21" name="_edn21" title="">[21]</a>Հայերեն ձեռագրերի հիշատակարաններ (Ե&ndash;ԺԲդդ.), աշխատասիրությամբ Ա. Ս. Մաթեւոսյանի, Երեւան, 1988, էջ 162։</p> </div> <div id="edn22"> <p><a href="#_ednref22" name="_edn22" title="">[22]</a><strong>Ստեփաննոս Օրբէլեան,</strong> Պատմութիւն նահանգին Սիսական, ի լոյս ընծայեաց Կ.Շահնազարեանց, հտ. 1&ndash;2, Փարիզ, 1859, հտ. 2, էջ 154։</p> </div> <div id="edn23"> <p><a href="#_ednref23" name="_edn23" title="">[23]</a>Հաւաքումն պատմութեան Վարդանայ Վարդապետի լուսաբանեալ, աշխատասիրութեամբ Հ. Ղեւոնդ Ալիշանի, Վենետիկ, 1862 (այսուհետեւ՝<strong> Վարդան Վարդապետ</strong>,Հաւաքումն), էջ 104;<strong>Սմբատ</strong>, Տարեգիրք, Վենետիկ, էջ 114։ Տե՛ս նաեւ՝<strong> Աւետիք Տիգրանակերտց</strong>ի,Գիրք պատմութեանց որ կոչի Գաւազանագիրք, հրատ.<strong> Լ. Տեր‑Պետրոսյան</strong>, Խաչակիրները եւ հայերը, հտ. 2, էջ 564։</p> </div> <div id="edn24"> <p><a href="#_ednref24" name="_edn24" title="">[24]</a><strong>Մատթէոս Ուռհայեցի</strong>, Ժամանակագրութիւն, էջ 206։</p> </div> <div id="edn25"> <p><a href="#_ednref25" name="_edn25" title="">[25]</a><strong>Սմբատ</strong>, Տարեգիրք, Փարիզ, էջ 121;<strong>Վարդան Վարդապետ</strong>, Հաւաքումն, էջ 176։</p> </div> <div id="edn26"> <p><a href="#_ednref26" name="_edn26" title="">[26]</a><strong>Մատթէոս Ուռհայեցի</strong>, Ժամանակագրութիւն, էջ 320։ Այս առումով ուշագրավ է նաեւ Մանդալեի որդիների դեմ Փիլարտոսի ընդվզման փաստը, որի մասին տեղեկացնում է նույն ժամանակագիրը. &laquo;Եւ յայնժամ յղարկեալ առ նոսա անօրէն Փիլառտոսն եւ ասէր, եթէ՝ Զիա՞րդ համարձակեցայք զայդ գործել ընդ առն թագաւորի. եթէ թողոյք եւ եթէ ոչ, ձեզ կորուստ գործեցիք զայդ&raquo; (<strong>Մատթէոս Ուռհայեցի</strong>, Ժամանակագրութիւն, էջ 220. նույնը՝ <strong>Սմբատ</strong>, Տարեգիրք, Փարիզ էջ 86&ndash;87)։ Սա ցույց է տալիս, որ թեեւ Փիլարտոսը հունադավան էր եւ գոնե առերես Բյուզանդական կայսեր հպատակը, բայց էությամբ լիարժեք հայ էր եւ հայոց իրավունքների ու արժանապատվության կրողն ու պաշտպանը։ Ավելի մանրամասն տե՛ս <strong>Տեր‑Պետրոսյան</strong>, Խաչակիրները եւ հայերը, հտ. 1, էջ 430, ծանոթ. 39։</p> </div> <div id="edn27"> <p><a href="#_ednref27" name="_edn27" title="">[27]</a>Սուրբ Երկրում հայերի վերաբնակեցման այդ ծրագրի մասին մանրամասն տե՛ս<strong> Grousset</strong>, <strong>Histoire</strong>, II, p. 602&ndash;604; <strong>Տեր‑Պետրոսյան</strong>, Խաչակիրները եւ հայերը, հտ. 1, էջ 279&ndash;281;<strong>Gérard Dédéyan</strong>, Un projet de colonisation arménienne dans le royaume latin de Jérusalem sous Amaury Ier (1162&ndash;1174), &ldquo;Le partage du monde. Echanges et colonisation dans la Méditerranée médiévale&rdquo;, Paris, 1998, p. 101&ndash;140.</p> </div> <div id="edn28"> <p><a href="#_ednref28" name="_edn28" title="">[28]</a>Այդ մասին մանրամասն տե՛ս<strong> Մատթէոս Ուռհայեցի</strong>, Ժամանակագրութիւն, էջ 95, 161&ndash;163, 180&ndash;183։Հմմտ. նաեւ՝<strong>René Grousset</strong>, Histoire de l&rsquo;Arménie des origines à 1071, Paris, 1947 (այսուհետեւ՝<strong> Grousset, L&rsquo;Arménie</strong>), p. 618&ndash;622, 630&ndash;631<strong>;Gérard Dédéyan</strong>, L&rsquo;immigration arménienne en Cappadoce au XIe siècle, &ldquo;Byzantion&rdquo;, t. XLV, Bruxelles, 1975, p. 67&ndash;68, 91&ndash;92.</p> </div> <div id="edn29"> <p><a href="#_ednref29" name="_edn29" title="">[29]</a>&laquo;Խորհեցաւ գնալ առ Աբասլան սուլտանն Պարսից եւ տիրանալ աթոռոյ թագաւորութեան տանն Հայոց, զի բազում անգամ կոչէր զԳագիկ սուլտանն, եւ նա յաղագս քրիստոնէական հաւատոյ արգելեալ լինէր&raquo;. <strong>Մատթէոս Ուռհայեցի,</strong> Ժամանակագրութիւն, էջ 180։ Հմմտ.<strong> Dédéyan, L&rsquo;immigration</strong>, p. 110&ndash;111.</p> </div> <div id="edn30"> <p><a href="#_ednref30" name="_edn30" title="">[30]</a>Տե՛ս<strong> Մատթէոս Ուռհայեց</strong>ի, Ժամանակագրութիւն, էջ 220։</p> </div> <div id="edn31"> <p><a href="#_ednref31" name="_edn31" title="">[31]</a><strong>Անդ</strong>,էջ 323։</p> </div> <div id="edn32"> <p><a href="#_ednref32" name="_edn32" title="">[32]</a>Հմմտ. Grousset, Histoire, I, p. XLII, XLIII, 50, 59 (հայերեն թարգմանությունը՝<strong> Տեր‑Պետրոսյան</strong>, Խաչակիրները եւ հայերը, հտ. 1, էջ 197, 198, 202, 216)։</p> </div> <div id="edn33"> <p><a href="#_ednref33" name="_edn33" title="">[33]</a> Ի դեպ, տվյալ իրողության կարեւորությունը լիովին գիտակցվել է նաեւ միջնադարում, մասնավորապես Վահրամ Րաբունու աշխատություններից մեկում, որում գահաժառանգության օրինականությունը դիտվում է որպես պետության կայունության երեք գլխավոր գործոններից մեկը՝ թագավորի բարեպաշտության եւ իմաստուն ղեկավարության կողքին. տե՛ս Վահրամայ վարդապետի, ատենադպրի Լեւոնի արքայի՝ Բան&nbsp;ի Յայտնութիւն Տեառն եւ&nbsp;յօծումն Լեւոնի Գ. արքայի, Երուսաղէմ, 1875, էջ 53&ndash;54։</p> </div> <div id="edn34"> <p><a href="#_ednref34" name="_edn34" title="">[34]</a>&laquo;Իսկ պարոն Թորոս յետ գերութեան Ռնաղտին եկն յԱնտաք, եւ կացոյց բրինձ Անտաքու զորդի նորա զՊամուդն՝ ո՛չ կամելով մօրն&raquo;.Տեառն Միխայէլի պատրիարքի ասորւոց ժամանակագրութիւն,Երուսաղէմ, 1870, էջ 450։ Տե՛ս նաեւ՝<strong>Gregorii Barhebraei </strong>Chronicon Ecclesiasticum, ed. J.-B. Abbeloos et Th. J. Lamy, t. I&ndash;III, Lovanii, 1872&ndash;1877, p. 329;Ernest A. Wallis Budge, <strong>The Chronography of Gregory Abu&rsquo;l-Faraj</strong> (1225&ndash;1286), the son of Aaron, the hebrew physician, commonly known as Bar Hebraeus, v. I: English translation; v. II: Syriac texts; first published London 1932, reprinted Amsterdam 1976, p. 288.</p> </div> <div id="edn35"> <p><a href="#_ednref35" name="_edn35" title="">[35]</a> Այդ մասին մանրամասն տե՛ս<strong> Լ. Տեր‑Պետրոսյան</strong>, Խաչակիրները եւ հայերը, հտ. 2 &laquo;Ռայմոնդ-Ռուբեն՝ գահակից-թագավոր Հայոց (1211&ndash;1216 թթ.) եւ Անտիոքի պրինց (1216&ndash;1219 թթ.)&raquo; ենթագլխում, էջ 210&ndash;235։</p> </div> <div id="edn36"> <p><a href="#_ednref36" name="_edn36" title="">[36]</a>Հմմտ. Grousset, L&rsquo;Arménie, p. 633&ndash;634.</p> <p><a href="https://newsline.am/search/%D4%BF%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%AF%D5%B5%D5%A1%D5%B6%20%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B6/" target="_blank"><strong>Կիլիկյան Հայաստան</strong></a></p> </div> </div> https://newsline.am/news/lewon_ter_petrosyan_kilikyan_hayastani_erkarakecowtyan_gaghtniqy/2026-07-06-13122 Հայաստան ivaadamyan https://newsline.am/news/lewon_ter_petrosyan_kilikyan_hayastani_erkarakecowtyan_gaghtniqy/2026-07-06-13122 Mon, 06 Jul 2026 17:03:31 GMT <p>Ընտրական օրենսգրքում կատարված փոփոխությունների վերաբերյալ</p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>ՀԱՅ ԱԶԳԱՅԻՆ ԿՈՆԳՐԵՍ<br /> ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Ընտրական օրենսգրքում կատարված փոփոխությունների վերաբերյալ</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">2026 թվականի հունիսի 7-ի Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի ընտրությունների արդյունքները համակարգային և զանգվածային խախտումներով կեղծած իշխանությունը, շարունակում է Հայաստանի Հանրապետության պետական և սահմանադրական կարգի հետևողական ապամոնտաժումը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Նույնիսկ համատարած ընտրակեղծիքների պայմաններում չապահովելով սահմանադրական մեծամասնություն նոր ձևավորված Ազգային ժողովում, իշխանությունը 2026 թվականի հուլիսի 1-3-ն ընկած ժամանակահատվածում գործող Ազգային ժողովին ստիպեց արտահերթ և հապշտապ կարգով ընդունել &laquo;Հայաստանի Հանրապետության ընտրական օրենսգիրք&raquo; սահմանադրական օրենքում փոփոխություններ, որոնք էապես փոխում են Հայաստանի ընտրական համակարգի հիմքերը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մասնավորապես, ընդունված փոփոխություններով սահմանվել է, որ համապետական ընտրություններին և հանրաքվեներին մասնակցելու իրավունք ունեն Հայաստանի Հանրապետությանմիայն այն քաղաքացիները, որոնք օրենքով սահմանված ժամանակահատվածում փաստացի բնակվել են Հայաստանում՝ այսպիսով ընտրական իրավունքի իրացման համար սահմանելով նստակեցության (բնակության) ցենզ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մեր համոզմամբ, այս փոփոխությունները հակասում են Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությանը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Սահմանադրության 48-րդ հոդվածը երաշխավորում է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների՝ պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններին և հանրաքվեներին մասնակցելու իրավունքը՝ որպես հիմնարար քաղաքական իրավունք։ Ընդ որում, ՀՀ Սահմանադրության 48-րդ հոդվածը ոչ միայն իմպերատիվ ամրագրում է, որ Ազգային ժողովի ընտրության կամ հանրաքվեի օրը 18 տարին լրացած ՀՀ քաղաքացիներն ունեն ընտրելու իրավունք, այլև նույն հոդվածի 4-րդ մասում սպառիչ կերպով սահմանում է նաև այն անձանց շրջանակը, որոնք այդ իրավունքից զրկված են։ Այդ ցանկում բացակայում է Հայաստանի Հանրապետությունում որոշակի ժամանակահատված բնակվելու կամ փաստացի գտնվելու պահանջը։ Հետևաբար օրենքով ընտրական իրավունքի համար նոր՝ նստակեցության ցենզ սահմանելը, ըստ էության, Սահմանադրությամբ չնախատեսված լրացուցիչ սահմանափակում է։ Սահմանադրության 2-րդ հոդվածը սահմանում է, որ իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին, որն այն իրականացնում է, ի թիվս այլնի, ազատ ընտրությունների և հանրաքվեների միջոցով։ Սահմանադրության 77-րդ հոդվածի համաձայն՝ հիմնարար իրավունքների սահմանափակումը պետք է նախատեսված լինի Սահմանադրությամբ, հետապնդի սահմանադրորեն թույլատրելի նպատակ և համապատասխանի համաչափության սկզբունքին։ Մինչդեռ Սահմանադրությունը Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացու ընտրական իրավունքը չի պայմանավորում Հայաստանի տարածքում որոշակի ժամանակահատված բնակվելու հանգամանքով և օրենսդրին նման լրացուցիչ սահմանափակում դնելու լիազորություն չի վերապահում։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հետևաբար, օրենքով ընտրական իրավունքի համար լրացուցիչ նախապայման սահմանելը դուրս է Սահմանադրությամբ թույլատրելի կարգավորման շրջանակներից և խախտում է համընդհանուր և հավասար ընտրական իրավունքի սահմանադրական սկզբունքները։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մեր համոզմամբ, այս փոփոխությունների իրական նպատակը քաղաքական է։ Դրանք կոչված են արհեստականորեն նվազեցնելու հանրաքվեի դրված հարցի ընդունման համար անհրաժեշտ՝ մասնակցության իրավունք ունեցողների մեկ քառորդի կողմ քվեների շեմը, և դրանով իսկ դյուրացնելու Ադրբեջանի կողմից առաջ քաշվող Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության փոփոխության պահանջի կատարումը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Եթե այս փոփոխությունները Սահմանադրական դատարանի կողմից չճանաչվեն հակասահմանադրական, ապա ապագայում բոլոր հանրաքվեները և համապետական ընտրությունները կանցկացվեն հակասահմանադրական իրավական հիմքի վրա, իսկ դրանց արդյունքում ձևավորվող իշխանությունների լեգիտիմությունը մշտապես կդրվի կասկածի տակ՝ ստեղծելով շարունակական սահմանադրական ճգնաժամ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Արտաքին աջակցությամբ իշխանությունը պահպանելու մոլուցքով առաջնորդվող ռեժիմը հանուն սեփական քաղաքական գոյատևման պատրաստ է քայքայել Հայաստանի Հանրապետության սահմանադրական և պետական ինստիտուտները՝ երկիրը պահելով մշտական ներքաղաքական և իրավական ճգնաժամի պայմաններում։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այս իրավիճակում կոչ ենք անում Հայաստանի Հանրապետության Մարդու իրավունքների պաշտպանին, ինչպես նաև Ազգային ժողովի ընդդիմադիր խմբակցություններին անհետաձգելիորեն դիմել Սահմանադրական դատարան՝ պահանջելով &laquo;Հայաստանի Հանրապետության ընտրական օրենսգիրք&raquo; սահմանադրական օրենքում կատարված փոփոխությունները ճանաչել Սահմանադրությանը հակասող և անվավեր։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Միաժամանակ համոզված ենք, որ Հայաստանի պետականության, սահմանադրական կարգի և ժողովրդավարության պաշտպանությունն ապահովելու նպատակով անհրաժեշտ է ձևավորել հասարակական-քաղաքական դիմադրության լայն ճակատ, որը կկարողանա օրինական և սահմանադրական ճանապարհով կասեցնել պետական ինստիտուտների քայքայման գործընթացը։ Հակառակ պարագայում, գործող ռեժիմը շարունակելու է իր աղետաբեր քաղաքականությունը՝ խորացնելով Հայաստանի Հանրապետության ներքին ճգնաժամը և թուլացնելով նրա պետական դիմադրողականությունը։</span></p> https://newsline.am/news/hay_azgayin_kongresi_haytararowtyowny_yntrakan_orensgrqowm_katarvac_popoxowtyownneri_veraberyal/2026-07-06-14620 Կարեվոր armenlur https://newsline.am/news/hay_azgayin_kongresi_haytararowtyowny_yntrakan_orensgrqowm_katarvac_popoxowtyownneri_veraberyal/2026-07-06-14620 Mon, 06 Jul 2026 17:02:50 GMT <p><span style="font-size:14px;">Ամերիկացիները, երբ ներկա են լինում մեր հարևան երկրներում, իրենց հիմնական նպատակը Իրանին հարվածելն է լինում</span></p> <p><strong>Գոլամ-Ալի Հադադ-Ադելը Իրանում ազդեցիկ քաղաքական և հասարակական գործիչ է, փիլիսոփա։ 2004-2008 թվականներին զբաղեցրել է Իրանի Մեջլիսի նախագահի պաշտոնը։ Այժմ հանդիսանում է Նպատակահարմարության խորհրդի անդամ, ինչպես նաև Պարսկերեն լեզվի և գրականության ակադեմիայի ղեկավարը:</strong></p> <p><span style="font-size:16px;">ԱՄՆ-ի խոստումներին Հայաստանի ժողովուրդն ու իշխանությունը թող չհավատան․ <a href="https://abcmedia.am/khaghakhakanutyun/280439/" target="_blank">ABC Media-</a>ի՝ TRIPP-ի կարևորության և հայ-իրանական հարաբերությունների վրա դրա ազդեցության մասին հարցին ի պատասխան ասել է &laquo;Սաադի&raquo; հիմնադրամի նախագահ <strong>Հադդադ Ադելը</strong>, որի փեսան ԻԻՀ նոր հոգևոր առաջնորդ <strong>Մոջթաբա Խամենեին է</strong>։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">&laquo;ՀՀ-ի իշխանությունները մեզ վստահեցրել են, որ այդ պրոեկտը մեր շահերի դեմ չէ։ Հուսանք՝ այդպես է։ Բայց խորհուրդ ենք տալիս հայ ժողովրդին և իշխանությանը չխաբվել ԱՄՆ-ի խոստումներին։ Տեսաք՝ ինչ պատահեց արաբական պետությունների հետ պատերազմի ընթացքում, պետք է դաս քաղել։ Ամերիկացիները, երբ ներկա են լինում մեր հարևան երկրներում, իրենց հիմնական նպատակը Իրանին հարվածելն է լինում։ Հուսանք՝ այդ դեպքում նման բան մեր երկրի հետ չի կատարվի&raquo;,- ասել է Հադդադ Ադելը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայ-իրանական հարաբերություններին անդրադառնալով՝ Ադելը նշել է․</span></p> <p><span style="font-size:16px;">&laquo;Իրանն ու Հայաստանը հազարամյակների անցյալ ունեն։ Բարեբախտաբար այս հարաբերությունները սև էջեր չունեն, միշտ փայլուն էր։ Հայերը Իրանում սիրված ու հարգված փոքրամասնություն են։ Մեր հարևան երկրներից ոչ մեկը այնքան անհատներ չունեն, որ նվիրվել են մեր երկրին, որքան հայերը&raquo;։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հադդադ Ադելը շեշտել է՝ Իրանի համար կարևոր է Հյուսիս-հարավ ճանապարհը՝ հավելելով՝ Իրանի համար Եվրոպա տանող ամենակարճ ճանապարհը Հայաստանով է անցնում։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հադդադ Ադելը հանդիպել է ԻԻՀ ժամանած հայ պատվիրակների և ԶԼՄ ներկայացուցիչների հետ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Պատվիրակության շարքում են ՀԱԿ փոխնախագահը <strong>Լևոն Զուրաբյանը</strong>, Տուրիզմի հայկական ֆեդերացիայի նախագահ <strong>Մեխակ Ապրեսյանը,</strong> արևելագետ <strong>Քրիստինե Գրիգորյանը</strong>։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Նշենք, որ փետրվարի 28-ին Իրանի նախկին հոգևոր առաջնորդ Ալի Խամենեի հետ զոհվել են նաև հարսն ու թոռնիկը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ամբողջական` <a href="https://abcmedia.am/khaghakhakanutyun/280439/" target="_blank">սկզբնաղբյուրում</a>:<br /> Տեսանյութը՝ 5 TV-ի:</span></p> <div class="youtube-embed-wrapper" style="position:relative;padding-bottom:56.25%;padding-top:30px;height:0;overflow:hidden"><iframe allowfullscreen="" frameborder="0" height="360" src="https://www.youtube.com/embed/HsVt053EEYU" style="position:absolute;top:0;left:0;width:100%;height:100%" width="640"></iframe></div> <p>&nbsp;</p> https://newsline.am/news/zgowshacowm_iranic_hayastanin_ow_hay_jhoghovrdin_i_nch_e_taqnvac_tripp_i_tak_tesanyowt/2026-07-06-14622 Քաղաքական armenlur https://newsline.am/news/zgowshacowm_iranic_hayastanin_ow_hay_jhoghovrdin_i_nch_e_taqnvac_tripp_i_tak_tesanyowt/2026-07-06-14622 Mon, 06 Jul 2026 15:30:08 GMT <p>Տարիներ տևած պրոպագանդայի պայմաններում, Ղարաբաղն արմատավորվել էր որպես &laquo;հող&raquo;, որպես &laquo;տարածք&raquo;, որը կարելի է &laquo;ազատագրել&raquo;, ինչու չէ, նաև &laquo;հանձնել&raquo;</p> <p>Գիտե՞ք, ինչու, ըստ էության, մեր ժողովրդի ճնշող մեծամասնության, կներեք, ոտերին չի Ղարաբաղի կորուստը։ Եվ ինչո՞ւ են բոլորն այդպես հանգիստ համակերպվել։ Բացի տարբեր օբյեկտիվ ու սուբյեկիվ պատճառներից, իմ համոզմամբ, գլխավոր խնդիրը կայանում է նրանում, որ տարիներ տևած պրոպագանդայի պայմաններում, Ղարաբաղն արմատավորվել էր որպես &laquo;հող&raquo;։ Ղարաբաղն ընկալվել է որպես &laquo;հող&raquo;, որպես &laquo;տարածք&raquo;, որը կարելի է &laquo;ազատագրել&raquo;, ինչու չէ, նաև &laquo;հանձնել&raquo;։</p> <p>Խոսքն ամենևին նրա մասին չի, որ Ղարաբաղը չի ընկալվել որպես &laquo;սուրբ հայրենիք&raquo;, կամ որպես &laquo;պատմական իրավունք&raquo;։ Ինչը և պրոպագանդվում էր 1998 թվականից ի վեր․ նույնիսկ այդ արժևորումներն են ուրացվել։ Խոսքն այն մասին է, որ մեր ժողովուրդը մինչև հիմա չի ընկալել, կամ, ավելի ճիշտ, ժողովրդի պատկերացումներում խեղաթյուրված է Ղարաբաղյան շարժման ողջ բովանդակությունը:</p> <p>1988 թվականի Շարժման &laquo;Միացում&raquo;-ն ու &laquo;Ղարաբաղը մերն է&raquo;-ն կարգախոսներ էին, բայց դրանց բովանդակությունը &nbsp;ԻՆՔՆՈՐՈՇՄԱՆ իրավունքի պաշտպանությունն էր։ Ու տարիներ տևած այն հիմնազուրկ խոսակցությունները, թե՝ &laquo;&laquo;Միացում&raquo;-ով եկան, բայց սկսեցին &laquo;անկախացնել&raquo; Ղարաբաղը&raquo;, կամ &laquo;Ղարաբաղին որոշիչ դեր տալը նշանակում է Ղարաբաղին միայնակ թողնել&raquo;, հենց այդ իրողությունն են ապացուցում․ որ նախևառաջ հենց բուն՝ Ղարաբաղյան խնդրի բովանդակությունն է խեղաթյուրվել։ Եթե այդպես չլիներ, նման խոսակցությունները չէին կարող տարածվածություն ստանալ։</p> <p>&laquo;Միացումն&raquo; ու &laquo;անկախացումը&raquo; ընդամենը միջոցներ էին, իսկ նպատակը՝ ինքնորոշման իրացումն էր։ Կամ, այլ կերպ ասած, &laquo;միացումն&raquo; ու &laquo;անկախացումը&raquo; ընդամենը գործիք էին՝ ինքնորոշման հասնելու ճանապարհին։&nbsp;<br /> Բացի բնազդային-ինքնապաշտպանական տվայտանքներից, հենց խեղաթյուրված իրողության արձանագրումով է բացատրվում այն հանգամանքը, որ Ղարաբաղի կորստի հետ առաջինը համակերպվեցին հենց այն մարդիկ, որոնք ամենաշատն էին գոռում՝ &laquo;ոչ մի թիզ հող&raquo;։ Տվյալ դեպքում, ես քաղաքական վերնախավի մասին չեմ խոսում, նրանց հետ ամեն ինչ պարզ էր շատ վաղուց, այլ քաղհասարակական շրջանակների և հասարակ անհատների։</p> <p>Ղարաբաղն ամայի &laquo;հող&raquo; կամ &laquo;տարածք&raquo; չէր, որն &laquo;ազատագրվեց&raquo;։ Ղարաբաղը 150․000 հայ բնակչությունն էր, որի &nbsp;տարրական իրավունքները պաշտպանելու համար ձևավորվեց Շարժումը, իսկ նորանկախ Հայաստանի իշխանությունները վճռականություն դրսևորեցին և, թեկուզ Հայաստանին ծանր դրության մատնելով, կանխեցին Ղարաբաղին սպառնացող ցեղասպանական վտանգը։</p> <p>&laquo;Ղարաբաղ&raquo; կոմիտեն, Հայոց համազգային շարժումը, Ղարաբաղի ղեկավարությունը որքան էլ վճռականություն դրսևորած լինեին, այն չէր կարող անցնել արկածախնդրության սահմանը։ Ու դա զուտ միայն այն պատճառով, որ նրանք իրենց գործողություններն իրականացնում էին քաղաքական հաշվարկի ու առկա հնարավորությունների վրա։ Նրանց կողմից արված հրապարակային բոլոր հայտարարություններն ու դիրքորոշումները դրա լավագույն ապացույցն են։</p> <p>Նրանց պայքարը ոչ կռիվ-կռիվ խաղալու ցանկությամբ է պայմանավորված եղել, ոչ ինչ-որ &laquo;թիզ հող&raquo;-եր գրավելու, և ոչ էլ &laquo;պատմական սուրբ հայրենիք&raquo; ազատագրելու մոլուցքով։ Թե՛ բուն ԼՂԻՄ-ի պաշտպանությունը, թե՛ հարակից շրջանների գրավումը թելադրված են եղել բացառապես Ղարաբաղի բնակչությանը ադրբեջանական հարձակումներից պաշտպանելու հրամայականով։ Կրկնում եմ․ նրանք &laquo;հող&raquo; չեն գրավել, նրանք պաշտպանել են 150․000 մարդու հիմնարար իրավունքներն ու ապահովել են նրանց ֆիզիակական գոյությունն իրենց հազարամյա հողում՝ միջազգայնորեն նրանց օժտելով իրենց բախտը տնօրինելու մանդատով։ Թե ինչ է եղել հետագայում, դա լրիվ այլ օպերայից է։</p> <p>Իսկ խեղաթյուրողները հենց սա են խեղաթյուրում, ուրացողներն էլ հենց սա են ուրանում։</p> <p><em>Լուսանկարում՝ Հանրահավաք Ստեփանակերտում, Լեռնային Ղարաբաղ, 1989թ ։</em></p> <p><strong><a href="https://www.facebook.com/harut.uloyan/posts/pfbid0T7ffufmq7WoWaca9R4gixzRS5i6GKeSoLzzKpv3J9wRRWH8mo815o5bjQdqH8Z3Ll" target="_blank">Հարութ Ուլոյան</a></strong></p> https://newsline.am/news/harowt_owloyan_xeghatyowroghnery_henc_sa_en_xeghatyowrowm_owracoghnern_el_henc_sa_en_owranowm/2026-07-06-14621 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/harowt_owloyan_xeghatyowroghnery_henc_sa_en_xeghatyowrowm_owracoghnern_el_henc_sa_en_owranowm/2026-07-06-14621 Mon, 06 Jul 2026 05:00:32 GMT <p><span style="font-size:16px;">ՀՀ Առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ելույթը Հայաստանի Հանրապետության Ազգային Ժողովի անդրանիկ նիստում</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>ՀՀ Առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ելույթը Հայաստանի Հանրապետության Ազգային Ժողովի անդրանիկ նիստում</strong><br /> <br /> &laquo;Վեհափառ Տեր,&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մեծարգո պարոն նախագահ,&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մեծարգո պատգամավորներ,&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Տիկնայք եւ պարոնայք,&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ինձ համար մեծ պատիվ է՝ այս բարձր ամբիոնից ողջունել Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի առաջին գումարման պատգամավորներին, ովքեր օրերս կայացած ընտրություններում արժանացել են ժողովրդի վստահության քվեին։&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ուզում եմ նաեւ, հանձինս ձեզ, շնորհավորել մեր ողջ ժողովրդին՝ Հայաստանի Հանրապետության <strong><a href="https://newsline.am/news/howlisi_5_in_hayastanowm_nshvowm_e_sahmanadrowtyan_ory/2026-07-05-10650" target="_blank">Սահմանադրության ընդունման</a></strong> պատմական իրողության առթիվ, վստահություն հայտնելով, որ տասնամյակների հեռանկարով այն կդառնա Հայոց պետականության կայունության ապահովման վճռական գործոն, ինչպես նաեւ ժողովրդավարական հաստատությունների ձեւավորման, քաղաքացիական հասարակության ստեղծման եւ շուկայական տնտեսության զարգացման իրավական երաշխիք։&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Սահմանադրության հռչակումով փաստորեն իր տրամաբանական հանգուցալուծմանը հանգեց 1988 թվականի հուժկու ազգային-ազատագրական շարժմամբ սկսված անկախ պետականության կայացման գործընթացի առաջին, բախտորոշ հանգրվանը, որի դաժան քննությանը պատվով դիմացավ հայ ժողովուրդը՝ խուսափելով ետկոմունիստական հասարակություններից շատերին բաժին ընկած ներքին ցնցումներից եւ դառը փորձություններից։ Պետության կայացման առաջնահերթ խնդրի կողքին ես ուզում եմ հավասարապես կարեւորել նաեւ Սահմանադրության մեջ համամարդկային արժեքների, մարդու իրավունքների եւ ազատությունների գերակայության ամրագրումը, որը մեր ժառանգած իրականության խորքային շերտում հիմնովին փոխում է պետություն &ndash; քաղաքացի, հասարակություն &ndash; անհատ հարաբերությունների ողջ փիլիսոփայությունը։ Պետաիրավական այս կտրուկ շրջադարձը ենթադրում է, անշուշտ, նաեւ պատմականորեն ձեւավորված հոգեբանական պայմանականությունների հաղթահարման մի ծանր շրջան, որը կարող է տեւել երկար տարիներ։&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Սահմանադրության ընդունումն, այսպիսով, ավարտը դառնալով մեր պատմական զարգացման մի կարեւոր հանգրվանի, միաժամանակ սկիզբն է մարմնավորում թերեւս ոչ պակաս կարեւոր, գուցե եւ ավելի պատասխանատու ժամանակաշրջանի։ Մեր ազգային պարտքն է՝ լիովին կյանքի կոչել Սահմանադրության հիմնարար սկզբունքները՝ ի կերտումն հիրավի ինքնիշխան, իրավական պետության, արդար, քաղաքացիական հասարակության եւ ապահով, բարեկեցիկ կյանքի։&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Գալով Ազգային ժողովի ընտրության առիթին, նախ եւ առաջ պարտք եմ համարում մեր ժողովրդի անունից շնորհակալություն հայտնել Հայաստանի Հանրապետության առաջին խորհրդարանի բոլոր անդամներին, ովքեր անցման շրջանի դժվարագույն տարիներին քայլ առ քայլ դրին նորանկախ պետության հաստատուն հիմքերը, ստեղծեցին օրենսդրական այն անհրաժեշտ դաշտը, որն ապահովեց հանրապետության կայունությունն ու բնականոն կենսագործունեությունը։&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Բոլոր հայտնի վերապահումներով ու թերակարծություններով հանդերձ, այսօր իսկ, սակայն, արդեն ակնհայտ է, որ առաջին խորհրդարանին վիճակված էր պատմական դեր խաղալ Հայոց պետականության վերականգնման, ժողովրդավարական կարգերի հաստատման եւ տնտեսական բարեփոխումների իրականացման գործում՝ մի դեր, որն, ըստ էության եւ ամբողջ տարողությամբ դեռեւս գնահատվելու է հետագայում՝ քաղաքական կրքերի հանդարտումից եւ կոնյունկտուրային նկատառումների վերացումից հետո։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ազգային ժողովի մեծարգո պատգամավորներդ, ըստ այդմ, բարեբախտությունն ունեք ձեր գործունեությունը հիմնելու նախորդ խորհրդարանի կատարած հսկայածավալ օրենսդրական աշխատանքի եւ կուտակած հարուստ փորձի վրա, դրանով իսկ հնարավորություն ունենալով ապահովելու խորհրդարանական գործունեության ժառանգականությունը, մանավանդ որ ձեզանից շատերը եղել են Հայաստանի Հանրապետության առաջին գումարման Գերագույն խորհրդի պատգամավորներ։&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Շուտով դուք կհաստատեք ձեր օրենսդրական գործունեության քառամյա ծրագիրը, որի էությունն է լինելու Սահմանադրությամբ նախատեսված օրենքների փաթեթի ընդունումը։ Իհարկե, այսօր դեռեւս վաղ է խոսել ողջ փաթեթի մասին, բայց թերեւս ավելորդ չէ ընդգծել օրենսդրական հրատապ կարգավորում պահանջող երկու բնագավառների առաջնահերթությունը։ Կարծում եմ, դժվար չէ գուշակել, որ խոսքը վերաբերում է տարածքային կառավարման ու տեղական ինքնակառավարման, ինչպես նաեւ դատական համակարգի բարեփոխման բնագավառներին, որոնց կարգավորմանն ուղղված օրենքները կոչված են ամբողջացնելու պետական իշխանության կառույցների վերջնական ձեւավորումը։&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Անդրադառնալով ընտրությունների քաղաքական արդյունքներին՝ կուզեի ձեր ուշադրությունը հրավիրել մի քանի հանգամանքների վրա։&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ընտրությունների ամենակարեւոր, կարելի է ասել պատմական նշանակություն ունեցող արդյունքը, ես համարում եմ այն, որ Հայաստանը փաստորեն դարձավ նախկին կոմունիստական համակարգի երկրներից միակը, որտեղ կոմունիստները չկարողացան ռեւանշ վերցնել, ավելին՝ նրանք իրենց դիրքերը զգալիորեն զիջեցին անգամ նախորդ խորհրդարանում ունեցած ներկայության համեմատ։&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Սա լրացուցիչ եւ թերեւս ամենապերճախոս ապացույցն է պատմական այն անհերքելի ճշմարտության, որ կոմունիստական գաղափարախոսությունը Հայաստանում ոչ թե հիմնված է եղել ազգային արմատների վրա, այլ բռնությամբ պարտադրվել է օտար ուժերի կողմից եւ ծառայել բացառապես նրանց նպատակներին։&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ընտրությունների երկրորդ կարեւոր արդյունքը ազատական-ժողովրդավարական աջ ուժերի համոզիչ հաղթանակն էր, որը նշանակում է.&nbsp;</span></p> <ul> <li><span style="font-size:16px;">կառավարության որդեգրած սոցիալ-տնտեսական ծրագրի իրականացման քաղաքական երաշխիք,</span></li> <li><span style="font-size:16px;">ժողովրդավարության խորացման եւ ժողովրդավարական հաստատությունների վերջնական ձեւավորման պատեհություն,</span></li> <li><span style="font-size:16px;">Լեռնային Ղարաբաղի հարցի քաղաքական կարգավորման գործընթացի շարունակում,</span></li> <li><span style="font-size:16px;">կառուցողական մասնակցություն տարածաշրջանային եւ միջազգային ինտեգրացիոն գործընթացներին,&nbsp;</span></li> <li><span style="font-size:16px;">հավասարակշռված, խաղաղասիրական արտաքին քաղաքական կուրսի պահպանում,</span></li> <li><span style="font-size:16px;">կարճ ասած՝ Հայաստանի իշխանությունների մինչ այժմ իրականացրած քաղաքական եւ սոցիալ-տնտեսական գործունեության շարունակականության1 ապահովում՝ հիմնված հստակ, իրագործելի ծրագրի եւ զարգացման կանխատեսելի հեռանկարի վրա։&nbsp; </span></li> </ul> <p><span style="font-size:16px;">Եւ վերջապես, ընտրությունների երրորդ նշանակալից արդյունքը պետք է համարել Հայաստանի կանանց, մասնավորապես՝ &laquo;Շամիրամ&raquo; միության հաջողությունը, որը հասարակական կյանքում կանանց դերի բարձրացման պերճախոս վկայությունն է։ Բավական է նշել, որ եթե նախորդ խորհրդարանում կանայք կազմում էին պատգամավորների միայն 2,5 տոկոսը, ապա Ազգային ժողովում նրանք ներկայացված են արդեն 5,5 տոկոսով։ Չեմ կասկածում, որ հարգելի տիկնայք ոչ միայն արդյունավետ կերպով կզբաղվեն օրենսդրական աշխատանքով, այլեւ խորհրդարանում կստեղծեն նուրբ եւ գեղեցիկ քաղաքական մթնոլորտ։&nbsp;</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Վերջում եւս մեկ անգամ շնորհավորելով ձեզ՝ ժողովրդի վստահության բարձր պատվին արժանանալու եւ Հայաստանի Հանրապետության Ազգային ժողովի առաջին նստաշրջանի բացման առթիվ, մաղթում եմ ձեզ առողջություն եւ անձնական երջանկություն, հանդարտ, շինարար, ստեղծագործական աշխատանք&raquo;։</span></p> <p><strong><span style="font-size:16px;">27 հուլիսի, 1995 թ.</span></strong></p> <p><span style="font-size:14px;"><em>Հատված.&nbsp;Լևոն Sեր-Պետրnսյան, &laquo;Ընտրանի: Ելnւյթներ, hnդվածներ, hարցազրnւյցներ&raquo; գրքից (Երևան, 2006)</em></span></p> <p><span style="font-size:14px;"><em>&laquo;Հայաստանի Հանրապետություն&raquo;, 28 հուլիսի, 1995 թ.։ Հրատարակված՝ &laquo;Մաղթում եմ հանդարտ, շինարար, ստեղծագործական աշխատանք&raquo; վերնագրով։ ՀՀԱՆԱ, 28/27.07.95։ Բնագիր։ Ինքնագիր։</em></span></p> <hr /> <p><span style="font-size:16px;">Նաև ներկայացնում ենք&nbsp;Հիմնադիր նախագահ <strong><a href="https://newsline.am/news/naxagah_l_on_ter_petrisyani_elowyty_gx_artahert_nistowm_sahmanadrowtyan_naxagci_artiv_1994t/2026-07-05-10652" target="_blank">Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ելույթը ԳԽ արտահերթ նիստում Սահմանադրության նախագծի առթիվ</a></strong>. 1994թ<strong><a href="https://newsline.am/news/naxagah_l_on_ter_petrisyani_elowyty_gx_artahert_nistowm_sahmanadrowtyan_naxagci_artiv_1994t/2026-07-05-10652" target="_blank">.</a></strong></span></p> https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_mer_az_gayin_partqn_e_lio_vin_kyan_qi_ko_chel_sahmanadrowtyan_him_na_rar_skzbownq_ne_ry/2026-07-05-14619 Կարեվոր armenlur https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_mer_az_gayin_partqn_e_lio_vin_kyan_qi_ko_chel_sahmanadrowtyan_him_na_rar_skzbownq_ne_ry/2026-07-05-14619 Sun, 05 Jul 2026 15:06:18 GMT <p><span style="font-size:14px;">&laquo;Հայաստանում ժողովրդավարությունն անշրջելի դարձնելու&nbsp;միակ ճանապարհը՝&nbsp; &nbsp;նախագահական֊խորհրդարանական կառավարման մոդելն է&raquo;</span></p> <div class="youtube-embed-wrapper" style="position:relative;padding-bottom:56.25%;padding-top:30px;height:0;overflow:hidden"><iframe allowfullscreen="" frameborder="0" height="360" src="https://www.youtube.com/embed/DUbwdOYwItw" style="position:absolute;top:0;left:0;width:100%;height:100%" width="640"></iframe></div> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Հայ Ազգային Կոնգրես կուսակցության փոխնախագահ Լևոն Զուրաբյանը <a href="https://www.facebook.com/levon.zourabian/posts/3066732723404966" target="_blank">ֆեյսբուքյան </a>իր էջում գրել&nbsp;է.</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Սահմանադրության օրվա առթիվ շնորհավորում եմ Հայաստանի Հանրապետության բոլոր քաղաքացիներին եւ ցանկանում այդ կապակցությամբ անել, իմ կարծիքով, կարեւոր մի շեշտադրում։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ժողովրդավարական երկրում սահմանադրության գլխավոր առաքելությունն է՝ ի սկզբանե եւ ընդմիշտ սահմանել սահմանադրական կառավարման այնպիսի մոդել, որը մեկընդմիշտ գծում է քաղաքական պայքարի խաղի կանոնները։ Այդ կանոնները մեկ անգամ ընդունվելուց հետո դառնում են պետության համար սուրբ եւ անդրդվելի հիմք, որը ենթակա չէ փոփոխման։ Հետեւաբար, իշխանության գլուխ որեւէ քաղաքական ուժ չի կարող ծառայեցնել սահմանադրությունը իր նեղ քաղաքական կամ անձնական նպատակներին, փոփոխելով սահմանադրական կառավարման մոդելը իշխանությունը երկարաձգելու կամ գերկենտրոնացնելու նպատակով։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Կրկնում եմ,</span><em><span style="font-size:16px;"> Սահմանադրության ընտրված կառավարման մոդելի ԱՆՓՈՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆԸ ժողովրդավարության գլխավոր եւ ամենակարեւոր երաշխիքն է։</span></em></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայաստանում 1991 թվականի օգոստոսի 1֊ին խորհրդարանաի կողմից, բոլոր քաղաքական ուժերի կոնսենսուսով, ընդունվել է &laquo;Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի&raquo; մասին սահմանադրական օրենքը, որը որպես Հայաստանի կառավարման սահմանադրական մոդել սահմանում է նախագահական֊խորդրդարանական (նաեւ հայտնի որպես կիսանախագահական) կառավարման մոդելը։ Այդ նույն մոդելը այնուհետեւ ամրապնդվեց 1995 թվականի հուլիսի 5֊ին հանրաքվեով ընդունված Սահմանադրությամբ։ Եթե անգամ երբեմն կասկածներ են հնչում հանրաքվեի արդունքների վերաբերյալ, դրանք որեւէ կերպ չեն կարող վերաբերվել սահմանադրական կառարման մոդելի ընդունմանը, քանի որ այն ընդունվել է 1991 թվականին այնպիսի քաղաքական գործընթացների արդյունքում, որոնց լեգիտիմությունն երբեք կասկած չի հարուցել։ Նախագահական֊խորհրդարանական կառավարման մոդելը ընդունվել է Հայաստանի Հանրապետության առաջին խորհրդարանի կողմից, արտահայտել է հայ ժողովրդի եւ նրան առաջնորդող բոլոր քաղաքական ուժերի կամքը եւ ունի անկասկածելի լեգիտիմություն։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այսօր գործող սահմանադրական խորհրդարանական մոդելը, ընդհակառակը, ընդունվել է 2015֊ին 500 000 ընտրողների ձայների ապացուցված կեղծիքով, այն էլ բացարձակապես այդ ժամանակվա նախագահ Սերժ Սարգսյանի իշխանության հավերժացման նպատակով։ Բացի նրանից, որ Հայաստանի պես երկրի համար խորհրդարանական կառավարման մոդելն ունի ժգանաժամածին բազմաթիվ թերություններ, այն ընդունվել է հակառակ ժողովրդի կամքին եւ խախտել է 1991 թվականին ժողովրդի եւ խորհրդարանում նրա ներկայացուցիչների միաձայն եւ աներկբա կամքը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայաստանում ժողովրդավարությունն անշրջելի դարձնելու, սահմանադրական կառավարման մոդելի անփոփոխության հիմնարար սկզբունքն ամրագրելու եւ որեւէ, այդ թվում նաեւ գործող իշխանության կողմից սահմանադրության փոփոխության կամ նոր սահմանադրության ընդունման ծառայեցնելը սեփական նպատակներին բացառելու միակ ճանապարհն է՝ վերականգնել 1991 թվականին անկախ պետականության առաջին իսկ սահմանադրաստեղծ ակտերից մեկով ընդունված նախագահական֊խորհրդարանական կառավարման մոդելը։ Որեւէ այլ ճանապարհ չի լուծելու սահմանադրական լեգիտիմության ճգնաժամը մեր երկրում, այլ դառնալու է ընդամենը եւս մեկ փորձ սահմանադրության փոփոխությունը կամ նոր սահմանադրության ընդունումը իշխանության քաղաքական ամբիցիաներին ծառայեցնելու ուղղությամբ։</span></p> <p><strong><span style="font-size:16px;">Հուլիսի 5, 2020թ.</span></strong></p> https://newsline.am/news/zowrabyan_sahmanadrowtyan_yntrvac_karavarman_modeli_anpopoxowtyowny_jhoghovrdavarowtyan_glxavor_amenakar_or_erashxiqn_e/2026-07-05-7156 Խոսք ivaadamyan https://newsline.am/news/zowrabyan_sahmanadrowtyan_yntrvac_karavarman_modeli_anpopoxowtyowny_jhoghovrdavarowtyan_glxavor_amenakar_or_erashxiqn_e/2026-07-05-7156 Sun, 05 Jul 2026 10:34:04 GMT <p><span style="font-size:14px;">&laquo;Առնվազն առաջիկա մի քանի տասնամյակների հեռանկարում ՀՀ-ում կառավարման նախագահական համակարգն այլընտրանք չունի&raquo;</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><em>&laquo;...Այսպիսով, ըստ ամենայնի, առնվազն առաջիկա մի քանի տասնամյակների հեռանկարում Հայաստան ի Հանրապետությունում կառավարման նախագահական համակարգն այլընտրանք չունի։ Եթե անգամ հանգամանքների բերումով Հայաստանում վերականգնվի խորհրդարանական կառավարումը, ապա միեւնույն է, մի քանի տարի հետո մեր հանրապետությունը կրկին վերադառնալու է նախագահական համակարգին, բայց անհուն զրկանքների ու անհամար վնասների գնով։ Վստահ եմ սակայն, որ մեր ժողովուրդը թույլ չի տա այդ անհեթեթ սխալը&raquo;.</em>&nbsp;Լևոն Տեր-Պետրոսյան:</span></p> <p style="text-align: center;"><span style="font-size:16px;"><strong>Առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ելույթը &nbsp;Հայաստանի Հանրապետության Գերագույն խորհրդի արտահերթ նիստում՝ Սահմանադրության նախագծի մասին</strong></span></p> <p><span style="font-size: 16px;">&laquo;Մեծարգո նախագահ,</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Մեծարգո պատգամավորներ,</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Պատիվ ունեմ ձեր ուշադրությանը ներկայացնելու հանրապետության Գերագույն խորհրդի Սահմանադրական հանձնաժողովի մշակած Սահմանադրության նախագծի հիմնադրույթները՝ կենտրոնանալով բացառապես կարեւորագույն սկզբունքների եւ մեթոդոլոգիական խնդիրների վրա, որոնք, կարծում եմ, ընդհանուր են բոլոր սահմանադրությունների համար[1]։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Մեթոդոլոգիական տեսակետից՝ Սահմանադրական հանձնաժողովի նախագծի հիմքում ընկած են հետեւյալ գլխավոր սկզբունքները. Սահմանադրությունը դիտելով որպես պետության տեւական կայունությունն ու արդյունավետ կենսագործ ունեությունն ապահովելու կոչված զուտ իրավական փաստաթուղթ՝ հրաժարվել իրավիճակային, կոնյունկտուրային լուծումներից, տուրք չտալ քաղաքական կոմպրոմիսների, առաջնորդվել բացառապես իրավագիտական նկատառումներով՝ հիմնվելով միջազգային փորձի եւ մեր նորանկախ պետության օրենսդրական ավանդույթի վրա։ Նույնքան կարեւոր է նաեւ այն սկզբունքը, որ պետության եւ հասարակության կյանքում պետք է բացառված լինի որեւէ ճգնաժամային իրավիճակ, որը չունի սահմանադրական լուծում։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Նախ՝վիրավիճակային, կոնյունկտուրային լուծումների եւ քաղաքական կոմպրոմիսների մասին. գաղտնիք չէ, եւ այդ մասին երբեմն նույնիսկ բացահայտ խոսվում է, որ Սահմանադրության ընդունման ամենահեշտ ճանապարհը կլիներ հարմարվել խորհրդարանում ներկայացված քաղաքական ուժերի ներկա հարաբերակցությանը եւ փորձել ինչ-որ փոխզիջումային տարբերակ գտնել։<br /> Սա իսկապես կլիներ ամենահեշտ, բայց միաժամանակ՝ պետության համար ամենավտանգավոր ճանապարհը, որովհետեւ, նկատի ունենալով քաղաքական ուժերի հարաբերակցության փոփոխականությունը, դժվար չէ գուշակել, թե հետագայում ինչպիսի ցնցումների պատճառ կարող էր դառնալ նման ձեւով ընդունված Սահմանադրությունը։ Յուրաքանչյուր նորընտիր խորհրդարանի առաջին գործը կլիներ Սահմանադրությունն անմիջապես հարմարեցնել քաղաքական ուժերի նոր հարաբերակցությանը, եւ այդպես շարունակ։ Այսինքն, օրենսդիր եւ գործադիր իշխանությունների՝ միմյանցից լիազորություններ կորզելու ներկա պայքարը, որ հատուկ է բոլոր նորանկախ պետություններին, կդառնար ապակայունացման մշտական գործոն՝ իր ակնհայտ բացասական հետեւանքներով։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Փոխզիջումը մինչդեռ խրախուսելի եւ անհրաժեշտ է հասարակական համակեցության, քաղաքական գործելակերպի եւ դիվանագիտության ոլորտներում, ապա միանգամայն խոտելի է գաղափարախոսության եւ մանավանդ իրավագիտության բնագավառներում, հետեւաբար Սահմանադրության համար, որ միանշանակ պատկանում է վերջին բնագավառին, քաղաքական կոմպրոմիսի հնարավորությունը եւ նպատակահարմարությունը բացառված պետք է համարել։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Մենք իրավունք չունենք, առաջնորդվելով առժամյա, թեկուզեւ հարմար նկատառումներով, վտանգել պետության ապագա կայունությունը։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Իրավագիտության բնագավառին պատկանելու հանգամանքը, մյուս կողմից, որեւէ Սահմանադրության համար գրեթե պարտադիր է դարձնում հաջորդ սկզբունքի՝ միջազգային փորձի յուրացման անհրաժեշտությունը, տրված լինելով, որ արդի իրավունքը պատմականորեն ձեւավորվել է որպես մարդկության հավաքական մտքի արգասիք։ Այս առումով, Սահմանադրական հանձնաժողովի նախագծում համարյա լիակատար կերպով արտացոլվել են պետական ինքնիշխանության սկզբունքներին, մարդու եւ քաղաքացու իրավունքներին վերաբերող միջազգային օրենքների բոլոր հիմնական դրույթները, ինչպես նաեւ ժամանակակից ժողովրդավարական երկրների պետական կառույցների ներդաշնակ գործունեության մշակված մեխանիզմներն ու հակակշիռների համակարգը։<br /> Ինչ վերաբերում է Հայոց նորանկախ պետության օրենսդրական ավանդույթին, ապա Սահմանադրության առկա նախագծի համար ելակետային փաստաթղթեր են հանդիսացել Հայաստանի անկախության հռչակագիրը, Հանրապետության Նախագահի եւ Գերագույն խորհրդի մասին օրենքները, Անկախ պետականության հիմնադրույթներին վերաբերող օրենքը։ Նշված փաստաթղթերը, որոնք արդյունք են բացառապես ներկա խորհրդարանի գործունեության, Սահմանադրական հանձնաժողովի նախագծում արտացոլված են, իհարկե, ոչ բացարձակ նույնությամբ, այլ ենթարկված լուրջ փոփոխությունների՝ թե՛ ժամանակի պահանջներից ելնելով, թե՛ պատշաճեցվելով մեր իրավական եւ քաղաքական հասունության արդի մակարդակին։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Նկատի ունենալով այս հանգամանքը՝ պարտք եմ համարում շեշտել, որ ես ոչ միայն ամենեւին հակված չեմ Սահմանադրության բացակայության անցած չորս տարիները գնահատել որպես կորած ժամանակ, այլեւ ընդհակառակը՝ այդ ժամանակը դիտել որպես նոր պետական կառույցների ձեւավորման, համապատասխան օրենսդրական դաշտի ստեղծման եւ ընդունված օր ենքների փորձարկման արդյունավետ տարիներ, որոնք, անկասկած, կունենան իրենց բարերար ազդեցությունը հանրապետության ապագա Սահմանադրության վրա։ Եւ որքան էլ այսօր խորհրդարանում գերիշխեն հոռետեսական կամ ժխտական տրամադրությունները, այնուամենայնիվ, պատմական կտրվածքով նրա դերը Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության մշակման գործում արդեն իսկ անուրանալի է։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Առկա նախագծում, կարծում եմ, ամենայն հետեւողականությամբ կիրառված է նաեւ պետության ու հասարակության կյանքի բոլոր հնարավոր ճգնաժամային իրավիճակների համար սահմանադրական լուծում նախատեսելու սկզբունքը, որը միակ երաշխիքն է խուսափելու ներքաղաքական պայքարի անցանկալի դրսեւորումներից եւ, ինչո՞ւ չէ՝</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">նաեւ [2] քաղաքացիական պատերազմից։ Ենթադրում եմ, որ առանձնապես կարիք չկա լուսաբանելու այդ վտանգը, որովհետեւ նրա լավագույն լուսաբանությունը ներկա իրադրությունն է. ակնհայտ է, որ թե՛ Հայաստանում, թե՛ նախկին Միության մյուս հանրապետություններում տիրող ներքաղաքական լարվածությունը մեծապես արդյունք է այն պարզ իրողության, որ սահմանադրություններն ու օրենքները չեն ապահովում ճգնաժամային իրավիճակների օրինական ելքերը։<br /> Սահմանադրական հանձնաժողովի նախագծում, ըստ իս, այդ խնդիրը լիովին հաղթահարված է։ Մասնավորապես՝ բացառված է կառավարության ներկայացրած կարեւորագույն օրենքների, այդ թվում՝ պետական բյուջեի ընդունման վիժեցումը, ի հակակշիռ որի հեշտացված է կառավարությանն անվստահություն հայտնելու կարգը։ Մանրամասն մշակված է ծանր հանցագործություն կատարելու դեպքում Հանրապետության Նախագահին պաշտոնանկ անելու մեխանիզմը։ Եւ վերջապես, որպես ճգնաժամային իրավիճակի հաղթահարման ծայրահեղ միջոց՝ նախատեսված է Ազգային ժողովի արձակման եւ արտահերթ ընտրությունների նշանակման հնարավորությունը։ Կարեւոր է այս առումով նշել նաեւ, որ Ազգային ժողովն ու Հանրապետության Նախագահը հավասարապես օժտված են հանրաքվե նշանակելու բացառիկ իրավունքով, որը հնարավորություն է ապահովում խուսափել անհարկի առճակատումներից եւ ծագած հակասությունները հանձնել ժողովրդի դատին։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Բոլոր քննարկված սկզբունքները, սակայն, որոնք դժվար թե լուրջ առարկությունների տեղիք տան, առայժմ կիրառված են միայն թղթի վրա, եւ հասկանալի է, որ նրանց իրական գործադրումը դեռեւս կապված է մեծ դժվարությունների հետ։ Այստեղ մենք կրկին բախվում ենք Սահմանադրության ընդունման կարգին վերաբերող չարաբաստիկ խնդրին։ Ընկած ստալինա-բրեժնեւյան Սահմանադրության նվաստացուցիչ ծուղակը՝ մի՞թե մեր մեջ ուժ չենք գտնելու կտրել գորդյան հանգույցը։ Կասկած կա՞, արդյոք, որ խորհրդարանի կողմից Սահմանադրության ընդունման դեպքում բոլոր նշված սկզբունքները ենթարկվելու են քաղաքական կոնյունկտուրայի պահանջներին՝ դանդաղ գործողության ռումբ տեղադրելով մեր պետության հիմքում։ Ուստի հարկադրված եմ նորից ու նորից կրկնել, որ ստեղծված քաղաքական իրադրության պայմաններում պետության կայունության հուսալի երաշխիքը կարող է լինել միայն ժողովրդական հանրաքվեի միջոցով ընդունված Սահմանադրությունը, պայմանով, որ նրա հետագա փոփոխությունները նույնպես կատարվեն միայն հանրաքվեի միջոցով։<br /> * * *<br /> Իսկ այժմ Սահմանադրական հանձնաժողովի նախագծի բուն բովանդակության էական կողմերի մասին։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Նախ եւ առաջ հարկ է անմիջապես նշել, որ տվյալ նախագծում նախատեսված է պահպանել հանրապետության կառավարման նախագահական համակարգը։ Հարկ է նշել անմիջապես, քանի որ, ըստ էության, սա է Սահմանադրության շուրջ ընթացող բուռն բանավեճերի հիմնական առարկան։ Եւ այս դրությունը լիովին հասկանալի է, քանի որ Սահմանադրության ճակատագիրը վերջին հաշվով կախված է այն հարցից, թե կառավարման ինչպիսի համակարգ պետք է որդեգրի Հայաստանի Հանրապետությունը՝ նախագահական, թե՞ խորհրդարանական։ Նաեւ միանգամայն որոշակի է, որ այս հարցի շուրջ կոնսենսուսի ձեռքբերման դեպքում Սահմանադրության ընդունման կարգը կվերածվի զուտ տեխնիկական եւ հեշտ լուծելի խնդրի։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Ընդունելով հանդերձ տվյալ երկընտրանքի առկայության լրջությունն ու հիմնավորվածությունը, ես միանգամայն խոտելի եմ համարում այն էժանագին ամբոխավարական հնարքը, որով փորձ է արվում նախագահական համակարգը ներկայացնել որպես բռնապետական, իսկ խորհրդարանականը՝ որպես ժողովրդավարական վարչաձեւ։ Համենայն դեպս, պատմության փորձը ցույց է տվել, որ խորհրդարանական հանրապետություններից ավելի հաճախ են բռնապետություններ ու նույնիսկ[3] ֆաշիստական վարչակարգեր ծնվել, քան նախագահական հանրապետություններից։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Այնպես որ, ժողովրդավարության հիմունքներով՝ նախագահական եւ խորհրդարանական համակարգերի հակադրումը պետք է համարել ի բնե սխալ եւ մերժելի։ Պետության ժողովրդավարության չափանիշը ոչ թե կառավարման համակարգի նախագահական կամ խորհրդարանական բնույթն է, այլ այն հանգամանքը, թե այդ վարչաձեւերը հաստատվել են ազատ ընտրությունների միջոցով, թե՝ ոչ։ Ժողովրդավարության էությունը վերջին հաշվով ոչ այլ ինչ է, եթե ոչ ազատ ընտրություններ, որոնց միջոցով ժողովուրդը հնարավորություն ունի եթե ոչ ընտրելու անպայման լավ իշխանություններ, ապա գոնե ազատվելու վատ իշխանություններից։<br /> Այսպիսով, ժողովրդավարության տեսակետից պետություններն իրարից տարբերվում են ոչ թե կառավարման համակարգերի հատկանիշով, այլ՝ իշխանությունների ընտրյալ կամ ոչ ընտրյալ լինելու հանգամանքով։ Ըստ այդմ, հավասարապես ժողովրդավարական են թե՛ նախագահական, թե՛ խորհրդարանական համակարգերը, եթե նրանք հաստատված են ազատ ընտրությունների միջոցով, եւ, համապատասխանաբար, ոչ ժողովրդավարական են այլ ճանապարհներով հաստատված բռնապետությունները եւ միապետությունները։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Ես հարկադրված էի զայրույթ պատճառելու հանդգնությամբ մանրամասն կանգ առնել այս պարզ ու ծեծված ճշմարտությունների վրա, որովհետեւ նախագահական համակարգը որպես բռնապետություն ներկայացնելու միտումն արդեն սպառնում էր դառնալ մոլորեցուցիչ շահարկումների առարկա։ Իսկ ըստ էության՝ կառավարման նախագահական կամ խորհրդարանական համակարգի ընտրությունը կապված է ոչ թե ժողովրդավարության հանգամանքի, այլ այն հարց ի հետ, թե որքանով է այդ համակարգերից մեկը համապատասխանում տվյալ պետության պահանջներին ու առանձնահատկություններին եւ որքանով է այն ի զորու լուծելու տվյալ պետության առջեւ կանգնած խնդիրները։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Նման հարցադրումն, ահա, կլիներ միանգամայն տեղին ու առարկայական՝ դառնալով ոչ թե մտացածին, այլ լուրջ, հայեցակարգային բանավեճի նյութ։ Դժվար է, իհարկե, ընդհանուր բնույթի սույն ելույթի սահմաններում այս կարեւոր հարցի շուրջ հանդես գալ համակողմանիորեն փաստարկված վերլուծությամբ, ուստի առայժմ կփորձեմ բավարարվել միայն մի քանի հիմնական դրույթների մատուցմամբ, որոնք թեեւ կարող են ձեզ համար որեւէ նորություն չպարունակել։ Այս կապակցությամբ, նախ, նորից ստիպված եմ ձեր ուշադրությունը հրավիրել մի կեղծ մտավարժանքի վրա, որով փորձ է արվում նախագահական կամ խորհրդարանական համակարգերից մեկի նախընտրումը վերածել ազգային, հոգեբանական գործոնի։ Հաճախ կարելի է լսել. &laquo;մեր ազգային նկարագրին կամ մեր ազգային հոգեբանությանն ավելի համապատասխանում է խորհրդարանական, քան նախագահական համակարգը&raquo; եւ հակառակ հայտարարությունները, որոնց հիմնազրկությունը ակնհայտ է առաջին իսկ հայացքից։<br /> Նախագահական կամ խորհրդարանական համակարգերից մեկի նախընտրումը իրականում կապված է ոչ թե ազգային կամ հոգեբանական գործոնների, այլ պետական ավանդույթների, քաղաքացիական հասարակության զարգացման մակարդակի, ժողովրդավարական ինստիտուտների ձեւավորման աստիճանի հետ։ Ուստի հարցի քննարկումը կարող է իմաստալից դառնալ միայ ն այս տեսանկյունով եւ միասնական մեթոդոլոգիական ելակետ սահմանելու պայմանով։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Իսկ այդ միասնական տեսակետն, իմ կարծիքով, հանգում է հետեւյալին. պետականության եւ հասարակության զարգացման կոնկրետ կտրվածքում կառավարման նախընտրելի համակարգը որքանով է ի վիճակի ապահովելու օրենսդիր եւ գործադիր իշխանությունների արդյունավետ ու անխափան գործունեությունը եւ երրորդ՝ դատական իշխանության անկախությունը։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Մինչեւ այդ հարցի քննարկմանն անցնելը, սակայն, ըստ երեւույթին, արժե պարզել, թե որն է կառավարման նախագահական եւ խորհրդարանական համակարգերի էական, սկզբունքային տարբերությունը։ Խոսքն ամենեւին տերմիններին չի վերաբերում. պետությունը կարող էունենալ խորհրդարանի կողմից կամ նույնիսկ համաժողովրդական քվեարկությամբ ընտրված Նախագահ, բայց իրականում չլինել նախագահական։ Ամբողջ հարցն, ըստ էության, այն է, թե իշխանության ո՛ր մարմինն է ձեւավորում կառավարությունը. եթե դա կատարում է Նախագահը, ապա մենք գործ ունենք զուտ նախագահական համակարգի հետ, իսկ եթե նշված իրավունքը վերապահված է խորհրդարանին, ապա տվյալ հանրապետությունը խորհրդարանական է՝ անկախ այն բանից՝ նա ունի Նախագահ, թե ոչ։ Իրավաբանական նրբություններն այստեղ որեւէ դեր չեն խաղում։<br /> Ձեւական տեսակետից խորհրդարանական հանրապետություններում խախտված է իշխանությունների տարանջատման թեեւ ոչ բացարձակ, բայց համենայն դեպս հիմնարար սկզբունքը, քանի որ գործադիր իշխանությունը համարյա ամբողջությամբ կախված է օրենսդիր իշխանությունից։ Ձեւական կողմն, իհարկե, նշանակություն չէր ունենա, եթե այդ կախվածությունը որեւէ բացասական ազդեցություն չգործեր կառավարման համակարգի կենսունակության եւ՝ օրենսդիր ու գործադիր իշխանությունների գործունեության արդյունավետության վրա։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Ոչ ոք չի կարող ժխտել, իհարկե, խորհրդարանական համակարգի կենսունակությունը, սակայն ոչ ոք չի կարող ժխտել նաեւ, որ խորհրդարանական համակարգը կենսունակ է միայն այն պետություններում, որտեղ պատմականորեն ձեւավորված են մեկ կամ առավելագույնը երկու-երեք լուրջ, զանգվածային կուսակցություն, որոնցից յուրաքանչյուրն ընդունակ է կազմել խորհրդարանական մեծամասնություն եւ դրա շնորհիվ ապահովել կառավարության արդյունավետ գործունեությունը։ Իսկ խայտաբղետ, բազմակուսակցական խորհրդարանների ընտրության դեպքերում խորհրդարանական համակարգը հանգեցնում է թույլ կոալիցիոն կառավարությունների ձե ւավորմանն ու հարատեւ ներքին ցնցումների, որոնք շատ հաճախ ավարտվում են պետական հեղաշրջումներով եւ բռնատիրությամբ, կամ ոչ հազվադեպ՝ նաեւ օտար միջամտությամբ։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Խորհրդարանական համակարգի հաստատման դեպքում, իմ խորին համոզմամբ, Հայաստանին սպասում է, ահա, այս տխուր եւ ազգակործան ճակատագիրը, որովհետեւ մեզ մոտ մեկ կամ երկու-երեք լուրջ զանգվածային կուսակցություններ կարող են ձեւավորվել լավագույն դեպքում միայն տասնյակ տարիներ հետո։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Ավելորդ եմ համարում այս համոզումը հիմնավորել պատմական փաստերով, որոնք անչափ առատ են։ Թերեւս արժե այդ առումով հիշեցնել միայն Հայաստանի առաջին հանրապետության փորձը, որի գոյության երկուսուկես տարիների ընթ ացքում փոխվեց չորս կառավարություն։ Կարծում եմ, դեռեւս չեն մոռացվել նաեւ ետկոմունիստական Հայաստանի պատմության առաջին տասներեք ամիսները, որոնք պետք է գնահատվեն որպես հանրապետության խորհրդարանի եւ կառավարության առճակատման ամենաթեժ ժամանակաշրջան, որովհետեւ կարճատեւ միջոցում նախ խորհրդարանը կամովին զրկվեց կառավարության ձեւավորման լիազորությունից, իսկ այնուհետեւ հերթը հասավ կառավարության հրաժարականին։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Այսպիսով, ըստ ամենայնի, առնվազն առաջիկա մի քանի տասնամյակների հեռանկարում Հայաստան ի Հանրապետությունում կառավարման նախագահական համակարգն այլընտրանք չունի։ Եթե անգամ հանգամանքների բերումով Հայաստանում վերականգնվի խորհրդարանական կառավարումը, ապա միեւնույն է, մի քանի տարի հետո մեր հանրապետությունը կրկին վերադառնալու է նախագահական համակարգին, բայց անհուն զրկանքների ու անհամար վնասների գնով։ Վստահ եմ սակայն, որ մեր ժողովուրդը թույլ չի տա այդ անհեթեթ սխալը։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Ասվեց արդեն, որ որեւէ պետության կառավարման համակարգի կենսունակությունը պայմանավորված է նրանով, թե որքանով է այն ապահովում օրենսդիր եւ գործադիր իշխանությունների արդյունավետ գործունեությունն ու երրորդ՝ դատական իշխանության անկախությունը։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Խորհրդարանի եւ կառավարության արդյունավետ գործունեությունն ապահովող եւ միմյանց լիովին հակակշռող հստակ մեխանիզմների մշակումից բացի, Սահմանադրական հանձնաժողովի նախագիծն, ըստ իս, հաջողությամբ լուծել է դա տական իշխանության անկախության ապահովման խնդիրը։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Դատական իշխանության անկախության հիմնական երաշխիքն, ըստ այդ նախագծի, դատավորի անփոփոխելիության կարգավիճակն է։ Այդ երաշխիքը զգալիորեն ամրապնդված է նաեւ դատական իշխանության համակարգում երկու նոր ինստիտուտների՝ Արդարադատության խորհրդի եւ Սահմանադրական դատարանի ներմուծմամբ, որոնք համամասնական հիմունքներով ձեւավորվում են Հանրապետության Նախագահի եւ Ազգային ժողովի կողմից։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Արդարադատության խորհուրդն է Հանրապետության Նախագահին առաջարկում Գերագույն դատարանի նախագահի, տեղակալների, Գերագույն դատարանի անդամների թեկնածությունները, եզրակացություն տալիս, դատավորների թեկնածությունների եւ դատավորի լիազորությունները դադարեցնելու կամ կասեցնելու վերաբերյալ։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Իսկ Սահմանադրական դատարանի հիմնական իրավասությունն է՝ որոշել օրենքների, Ազգային ժողովի որոշումների, Հանրապետության Նախագահի հրամանագրերի համապատասխանությունը Սահմանադրությանը։ Սահմանադրական դատարանի անկախության ամենացայտուն վկայությունն է այն, որ նրա որոշումները վերջնական են եւ վերանայման ենթակա չեն, ինչը բացառում է նրա նկատմամբ ճնշում գործադրելու որեւէ հնարավորություն թե՛ Հանրապետության Նախագահի, թե՛ Ազգային ժողովի կողմից։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Սահմանադրական հանձնաժողովի նախագծի ամենալուրջ նվաճումներից մեկը պետք է համարել նա եւ տարածքային կառավարման եւ տեղական ինքնակառավարման հարցերին վերաբերող գլուխը, որի էությունը հրաժարումն է տարածքային ինքնակառավարման՝ Հայաստանի համար անհարիր գաղափարից։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Առաջին հայացքից ապշեցուցիչ թվացող այս նորամուծությունը, սակայն, հիմնված է մեր երկրի առանձնահատկություններից բխող եզակի իրականության եւ կուռ փաստարկների վրա։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Վարչատարածքային միավորների ձեւավորումը, որպես կանոն, արդյունք է ավատական մասնատվածության հետեւանքով առաջացած պատմական գործընթացների կամ բազմազգ պետությունների բնակչության տեղաբաշխումից բխող բաժանումների։ Չի կարելի բացառել, իհարկե, որ վարչատարածքային միավորների ձեւավորման գործում որոշ դեր են խաղացել նաեւ աշխարհագրական եւ տնտեսական գործոնները։ Բոլոր դեպքերում, սակայն, վճռորոշը պատմական եւ էթնիկական գործոններն են եղել, մանավանդ որ տնտեսաաշխարհագրական միավորները շատ հաճախ համընկել են ավատական կամ էթնիկական տիրույթների սահմաններին։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Տարածքային ինքնակառավարումն , այսպիսով, թեկուզ ամենաժողովրդավարական երկրներում, ոչ թե բխում է համապետական շահերից կամ կառավարման նպատակահարմարությունից, այլ պարզապես պահպանվում է որպես պատմական բեռ, որը երբեմն հանգեցնում է պետական եւ տեղական շահերի լուրջ բախումների։ Տարածքային ինքնակառավարումը՝ օժտված յուրահատուկ տեղական շահերով, սեփական բյուջեով եւ այլ առանձնաշնորհումներով, անխուսափելիորեն իր խորքում պարունակում է ֆեդերացիայի տարր, որն անհարիր է ունի տար պետությունների ձեւավորման հարաճուն ձգտումներին։ Քանի դեռ այդ ձգտումները չեն արդարանում, պետությունները փորձում են օրենքների միջոցով գոնե նվազագույնի հասցնել պետական եւ տեղական շահերի միջեւ գոյություն ունեցող հակասությունները, բայց այդ շահերի լիակատար ներդաշնակություն միայն քչերին է հաջողվում ստեղծել, այն էլ, որպես կանոն, ժամանակավոր։</span></p> <p><span style="font-size: 16px;">Հայաստանն, ազատ լինելով պատմական այդ բեռից, եւ մանավանդ իր միատարր ազգային կազմով, թերեւս աշխարհում եզակի հնարավորություն ունի կառուցելու դասական ունիտար պետություն, որը կարող է դառնալ նրա կայունության, տարածքային ամբողջականության եւ լիակատար ինքնիշխանության ամենահուսալի երաշխիքը&raquo;։</span></p> <p><strong><span style="font-size:16px;">Լևոն Տեր-Պետրոսյան</span></strong></p> <p><strong><span style="font-size:16px;">13.06.1994</span></strong></p> <hr /> <p><span style="font-size:16px;">1995 թվականի հուլիսի 5-ին երկրում իշխող Հայոց համազգային շարժում (ՀՀՇ) կուսակցության կողմից պատրաստված Հիմնական օրենքի նախագիծը դրվեց համազգային հանրաքվեի և հավանության արժանացավ հայ ժողովրդի կողմից: Այն դարձավ անկախ Հայաստանի առաջին սահմանադրությունը:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայ ժողովուրդը, հիմք ընդունելով Հայաստանի անկախության մասին հռչակագրում հաստատագրված հայոց պետականության հիմնարար սկզբունքները և համազգային նպատակները, իրականացրած ինքնիշխան պետության վերականգնման իր ազատասեր նախնիների սուրբ պատգամը, նվիրված հայրենիքի հզորացմանը և բարգավաճմանը, ապահովելու համար սերունդների ազատությունը, ընդհանուր բարեկեցությունը, քաղաքացիական համերաշխությունը, հավաստելով հավատարմությունը համամարդկային արժեքներին, ընդունում է <strong><a href="https://newsline.am/news/howlisi_5_in_hayastanowm_nshvowm_e_sahmanadrowtyan_ory/2026-07-05-10650" target="_blank">Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը</a></strong>:</span></p> https://newsline.am/news/naxagah_l_on_ter_petrisyani_elowyty_gx_artahert_nistowm_sahmanadrowtyan_naxagci_artiv_1994t/2026-07-05-10652 Կարեվոր ivaadamyan https://newsline.am/news/naxagah_l_on_ter_petrisyani_elowyty_gx_artahert_nistowm_sahmanadrowtyan_naxagci_artiv_1994t/2026-07-05-10652 Sun, 05 Jul 2026 10:01:17 GMT <p><span style="font-size:14px;">Այն դարձավ անկախ Հայաստանի առաջին սահմանադրությունը, որով էլ մինչ այսօր առաջնորդվում է Հայաստանի Հանրապետությունը</span></p> <p><span style="font-size:16px;">1995 թվականի հուլիսի 5-ին երկրում իշխող Հայոց համազգային շարժում (ՀՀՇ) կուսակցության կողմից պատրաստված Հիմնական օրենքի նախագիծը դրվեց համազգային հանրաքվեի և հավանության արժանացավ հայ ժողովրդի կողմից: Այն դարձավ անկախ Հայաստանի առաջին սահմանադրությունը:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայ ժողովուրդը, հիմք ընդունելով Հայաստանի անկախության մասին հռչակագրում հաստատագրված հայոց պետականության հիմնարար սկզբունքները և համազգային նպատակները, իրականացրած ինքնիշխան պետության վերականգնման իր ազատասեր նախնիների սուրբ պատգամը, նվիրված հայրենիքի հզորացմանը և բարգավաճմանը, ապահովելու համար սերունդների ազատությունը, ընդհանուր բարեկեցությունը, քաղաքացիական համերաշխությունը, հավաստելով հավատարմությունը համամարդկային արժեքներին, ընդունում է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը:</span></p> <p><strong><span style="font-size:16px;">Գ Լ ՈՒ Խ &nbsp;1</span></strong></p> <p><strong><span style="font-size:16px;">ՍԱՀՄԱՆԱԴՐԱԿԱՆ ԿԱՐԳԻ ՀԻՄՈՒՆՔՆԵՐԸ</span></strong></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Հոդված 1.</strong> Հայաստանի Հանրապետությունը ինքնիշխան, ժողովրդավարական, սոցիալական, իրավական պետություն է:</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Հոդված 2</strong>. Հայաստանի Հանրապետությունում իշխանությունը պատկանում է ժողովրդին:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ժողովուրդն իր իշխանությունն իրականացնում է ազատ ընտրությունների, հանրաքվեների, ինչպես նաև Սահմանադրությամբ նախատեսված պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինների ու պաշտոնատար անձանց միջոցով:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Իշխանության յուրացումը որևէ կազմակերպության կամ անհատի կողմից հանցագործություն է:</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Հոդված 3</strong>. Հայաստանի Հանրապետության Նախագահի, Ազգային ժողովի, տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունները, ինչպես նաև հանրաքվեներն անցկացվում են ընդհանուր, հավասար, ուղղակի ընտրական իրավունքի հիման վրա` գաղտնի քվեարկությամբ:</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Հոդված 4.</strong> Պետությունն ապահովում է մարդու իրավունքների և ազատությունների պաշտպանությունը Սահմանադրության և օրենքների հիման վրա` միջազգային իրավունքի սկզբունքներին ու նորմերին համապատասխան:</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Հոդված 5</strong>. Պետական իշխանությունն իրականացվում է Սահմանադրությանը և օրենքներին համապատասխան` օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների տարանջատման սկզբունքի հիման վրա:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Պետական մարմինները և պաշտոնատար անձինք իրավասու են կատարել միայն այնպիսի գործողություններ, որոնց համար լիազորված են օրենսդրությամբ:</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Հոդված 6.</strong> Հայաստանի Հանրապետությունում երաշխավորվում է օրենքի գերակայությունը:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հանրապետության Սահմանադրությունն ունի բարձրագույն իրավաբանական ուժ, և նրա նորմերը գործում են անմիջականորեն:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Սահմանադրությանը հակասող ճանաչված օրենքները, ինչպես նաև Սահմանադրությանը և օրենքներին հակասող ճանաչված այլ իրավական ակտերը իրավաբանական ուժ չունեն:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Օրենքները կիրառվում են միայն պաշտոնական հրապարակումից հետո: Մարդու իրավունքներին, ազատություններին և պարտականություններին վերաբերող չհրապարակված իրավական ակտերը իրավաբանական ուժ չունեն:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայաստանի Հանրապետության անունից կնքված միջազգային պայմանագրերը կիրառվում են միայն վավերացվելուց հետո: Վավերացված միջազգային պայմանագրերը Հանրապետության իրավական համակարգի բաղկացուցիչ մասն են: Եթե նրանցում սահմանված են այլ նորմեր, քան նախատեսված են օրենքներով, ապա կիրառվում են պայմանագրի նորմերը:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Սահմանադրությանը հակասող միջազգային պայմանագրերը կարող են վավերացվել Սահմանադրության մեջ համապատասխան փոփոխություն կատարելուց հետո:</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Հոդված 7.</strong> Հայաստանի Հանրապետությունում ճանաչվում է բազմակուսակցությունը:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Կուսակցությունները կազմավորվում են ազատորեն, նպաստում ժողովրդի քաղաքական կամքի ձևավորմանն ու արտահայտմանը: Նրանց գործունեությունը չի կարող հակասել Սահմանադրությանը և օրենքներին, իսկ կառուցվածքն ու գործելակերպը` ժողովրդավարության սկզբունքներին:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Կուսակցությունները ապահովում են իրենց ֆինանսական գործունեության հրապարակայնությունը:</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Հոդված 8. </strong>Հայաստանի Հանրապետությունում ճանաչվում և պաշտպանվում է սեփականության իրավունքը:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Սեփականատերը իր հայեցողությամբ տիրապետում, օգտագործում և տնօրինում է իրեն պատկանող գույքը: Սեփականության իրավունքի իրականացումը չպետք է վնաս պատճառի շրջակա միջավայրին, խախտի այլ անձանց, հանրության և պետության իրավունքներն ու օրինական շահերը:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Պետությունը երաշխավորում է սեփականության բոլոր ձևերի ազատ զարգացումը և հավասար իրավական պաշտպանությունը, տնտեսական գործունեության ազատությունը, ազատ տնտեսական մրցակցությունը:</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Հոդված 9.</strong> Հայաստանի Հանրապետության արտաքին քաղաքականությունը իրականացվում է միջազգային իրավունքի նորմերին համապատասխան` բոլոր պետությունների հետ բարիդրացիական, փոխշահավետ հարաբերություններ հաստատելու նպատակով:</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Հոդված 10.</strong> Պետությունը ապահովում է շրջակա միջավայրի պահպանությունը և վերարտադրությունը, բնական պաշարների բանական օգտագործումը:</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Հոդված 11.</strong> Պատմության և մշակույթի հուշարձանները, մշակութային այլ արժեքները գտնվում են պետության հոգածության և պաշտպանության ներքո:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայաստանի Հանրապետությունը միջազգային իրավունքի սկզբունքների և նորմերի շրջանակներում նպաստում է այլ պետություններում գտնվող հայկական պատմական և մշակութային արժեքների պահպանմանը, աջակցում հայ կրթական և մշակութային կյանքի զարգացմանը:</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Հոդված 12.</strong> Հայաստանի Հանրապետության պետական լեզուն հայերենն է:</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Հոդված 13.</strong> Հայաստանի Հանրապետության դրոշը եռագույն է` կարմիր, կապույտ, նարնջագույն` հորիզոնական հավասար շերտերով:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայաստանի Հանրապետության զինանշանն է. կենտրոնում, վահանի վրա, պատկերված են Արարատ լեռը` Նոյյան տապանով և պատմական Հայաստանի չորս թագավորությունների զինանշանները: Վահանը պահում են արծիվը և առյուծը, իսկ վահանից ներքև պատկերված են սուր, ճյուղ, հասկերի խուրձ, շղթա և ժապավեն:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայաստանի Հանրապետության օրհներգը &laquo;Մեր Հայրենիքն&raquo; է:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայաստանի Հանրապետության մայրաքաղաքը Երևանն է:</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><a href="https://www.arlis.am/hy/acts/143723?fbclid=IwY2xjawLVokxleHRuA2FlbQIxMQABHhFb0vVmXCxu0uBxGF3WekzkjVy8g6lU2J9OXKfY_mCx8C52YYrRYua7wq_J_aem_Qv0tLSdNJ3aN70VfrR9hWw"><font color="#0000ff"><b>ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆ</b></font></a></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Տեսանյութը պատրաստել է Հարութ Ուլոյանը:</span></p> <div class="youtube-embed-wrapper" style="position:relative;padding-bottom:56.25%;padding-top:30px;height:0;overflow:hidden"><iframe allowfullscreen="" frameborder="0" height="360" src="https://www.youtube.com/embed/qKp7EtybU3Q" style="position:absolute;top:0;left:0;width:100%;height:100%" width="640"></iframe></div> <p>&nbsp;</p> https://newsline.am/news/howlisi_5_in_hayastanowm_nshvowm_e_sahmanadrowtyan_ory/2026-07-05-10650 Կարեվոր ivaadamyan https://newsline.am/news/howlisi_5_in_hayastanowm_nshvowm_e_sahmanadrowtyan_ory/2026-07-05-10650 Sun, 05 Jul 2026 09:19:59 GMT <p><span style="font-size:16px;">Քննարկումներից բխած հետագա քայլերի, այդ թվում՝ համատեղ հնարավոր ծրագրերի մասին կտեղեկացնենք առաջիկայում</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>ՀԱՄԱՏԵՂ ՀԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹՅՈՒՆ</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այսօր Սահմանադրական դատարանը հրապարակեց անցած խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքները վիճարկող հայցերի վերաբերյալ որոշումը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Սահմանադրական դատարանի այս որոշումը.</span></p> <ul> <li><span style="font-size:16px;">չի լուծում ձևավորվող իշխանության լեգիտիմության հարցը. նման պայմաններում ու արձանագրված արդյունքներով ձևավորված իշխանությունը զուրկ է լեգիտիմությունից.</span></li> <li><span style="font-size:16px;">չի սրբագրում ընտրական կեղծիքներն ու չի վերացնում զանգվածային ընտրախախտումները և չի լուծում երկրում առկա խորքային քաղաքական ու իրավական ճգնաժամը։</span></li> </ul> <p><span style="font-size:16px;">Ընդհակառակը, վերջին իրավական ատյանի կողմից խախտումների արձանագրումից ուղիղ հրաժարվելը խորացնում է երկրում առկա ճգնաժամը, չի նպաստում ներազգային համերաշխության մթնոլորտի ձևավորմանը և պայքարը տեղափոխում է քաղաքական դիմադրության դաշտ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ուստի առկա քաղաքական ճգնաժամի հաղթահարման և սահմանադրական կարգի վերականգնման նպատակով՝ ներքոստորագրյալ քաղաքական ուժերը հայտարարում են հետևյալ սկզբունքային ուղղությունների շուրջ համախոհության և միասնական քաղաքական օրակարգ ձևավորելու վերաբերյալ.</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>1․</strong> <strong>Հայաստանի Սահմանադրության պարտադրված փոփոխությունների կանխում.</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Գործող վարչախմբի կողմից նախապատրաստվող սահմանադրական փոփոխությունները դիտարկելով որպես արտաքին պարտադրանք՝ մենք օգտագործելու ենք օրենսդրական, հանրային և քաղաքական բոլոր միջոցները՝ թույլ չտալու համար Մայր օրենքի փոփոխությունը, ինչն ուղղակի և անդառնալի հարված է ՀՀ ինքնիշխանությանը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>2․</strong> <strong>Հայաստանյաց Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու պաշտպանություն.</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հաշվի առնելով եկեղեցու, Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի դեմ իրականացվող համակարգված ապօրինի արշավը՝ մեր քաղաքական օրակարգի անկյունաքարն է լինելու Սահմանադրության 18-րդ հոդվածով երաշխավորված՝ Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու բացառիկ առաքելության, նրա իրավունքների, գույքի և հեղինակության պաշտպանությունը ցանկացած ոտնձգություններից։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>3․ Քաղբանտարկյալների իրավունքների պաշտպանություն.</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հետընտրական շրջանում մեկնարկել է քաղաքական բռնաճնշումների նոր ալիք։ Ընտրական և քաղաքական գործընթացներին զուգահեռ երկրում ծավալված ռեպրեսիվ պրակտիկան հանգեցրել է քաղբանտարկյալների թվի շեշտակի աճին։ Մեր միասնական քայլերն ուղղված են լինելու նրանց իրավունքների պաշտպանությանը և անհապաղ ազատ արձակման պահանջին</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>4․</strong> <strong>Գործող իշխանության հեռացում</strong>.</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Սահմանադրական դատարանում ընդդիմադիր ուժերի բողոքների քննությունը միայն փաստեց, որ գործող վարչախմբի հեռացումն այլընտրանք չունեցող հրամայական է։ Ուստի իշխանափոխությունը և նոր որակի ազգային իշխանության ձևավորումը մնում է երկրում սահմանադրական կարգի վերականգնման, համերաշխության հաստատման և անվտանգության ապահովման միակ նախապայմանը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մենք գիտակցում ենք, որ իրավական ինստիտուտների կազմաքանդման պայմաններում պետության և սահմանադրական կարգի պահպանման միակ երաշխավորը մնում է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացին։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ուստի, սիրելի՛ քաղաքացիներ,<br /> <strong>Սահմանադրական դատարանի այս որոշումը ոչ թե պայքարի ավարտն է, այլ նոր՝ ավելի համակարգված, ինստիտուցիոնալ և լայնածավալ քաղաքական դիմադրության փուլի սկիզբը։</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Վերոնշված կետերի շուրջ ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի միջև անելիքների վերաբերյալ քննարկումները շարունակվում են։ Քննարկումներից բխած հետագա քայլերի, այդ թվում՝ համատեղ հնարավոր ծրագրերի մասին կտեղեկացնենք առաջիկայում։</span></p> <p><em><span style="font-size:16px;"><strong>&laquo;Ուժեղ Հայաստան&raquo; կուսակցությունների դաշինք<br /> &laquo;Հայաստան&raquo; կուսակցությունների դաշինք<br /> &laquo;Բարգավաճ Հայաստան&raquo; կուսակցություն<br /> &laquo;Հայ Ազգային Կոնգրես&raquo; կուսակցություն<br /> &laquo;Ազգային ժողովրդավարական բևեռ&raquo; կուսակցություն</strong></span></em></p> https://newsline.am/news/ynddimadir_owjheri_hamategh_haytararowtyowny/2026-07-04-14618 Կարեվոր armenlur https://newsline.am/news/ynddimadir_owjheri_hamategh_haytararowtyowny/2026-07-04-14618 Sat, 04 Jul 2026 17:26:09 GMT <p>Այս հոդվածը քաղված է հեղինակի՝<strong>&nbsp; </strong>Առաջին նախագահ<strong>&nbsp;</strong>Լևոն Տեր-Պետրոսյանի &laquo;Խաչակիրները եւ հայերը&raquo; գրքի 2-րդ հատորից&nbsp;</p> <p><span style="font-size:16px;"><strong><em>Նախորդ հոդվածը՝<a href="https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_arqayakan_gaghaparaxosowtyan_ishxanowtyan_orinakargowtyan_hayecakargy_kilikyan_hayastanowm/2023-05-09-12971" target="_blank"> ԱՅՍՏԵՂ</a>:</em></strong></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="font-size:16px;"><strong>Լեւոն Տեր-Պետրոսյան. </strong></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="font-size:16px;"><strong>Կիլիկյան Հայաստանը աշխարհաքաղաքական առճակատումների&nbsp;հորձանուտում<br /> (XI&ndash;XIV դդ.)</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;"><em>(Ընթերցող լայն հասարակության համար նախատեսված այս հոդվածը քաղված է հեղինակի &laquo;Խաչակիրները եւ հայերը&raquo; գրքի 2-րդ հատորից (&laquo;Փրինթինֆո&raquo;, Երեւան, 2007, էջ 5&ndash;25)։ Հոդվածը չծանրաբեռնելու նպատակով բաց են թողնված բնագրերի գրաբարյան աղբյուրների հղումները, որոնց հետաքրքրասեր ընթերցողները կարող են ծանոթանալ նշված էջերի տողատակյա ծանոթագրություններում։)</em></span></p> <p style="text-align: center;"><span style="font-size:16px;">________________________</span></p> <p><span style="font-size:16px;">XI&ndash;XIV դդ. մերձավորարեւելյան իրադարձությունները հետահայաց քաղաքագիտության (ретроспективная политология) տեսակետից դիտարկելիս՝ Կիլիկյան Հայաստանի եւ Արեւելքում հիմնված խաչակրաց պետությունների պատմության տիպաբանական ընդհանրությունն աչքի է զարնում առաջին իսկ հայացքից։ Թե՛ մեկը, թե՛ մյուսները, ստեղծված լինելով օտար ժողովուրդներից նվաճված տարածքներում, հարկադրված էին գոյատեւել հարակա թշնամական միջավայրում, դրանից բխող քաղաքական վարքագծի նմանօրինակ դրսեւորումներով՝ աշխարհագրական դիրքի առավելությունների օգտագործում, ապավինում բերդերի պաշտպանական համակարգին, ժամանակավոր ռազմական դաշինքների հաստատում, Արեւմուտքի օգնության ակնկալում, ներքին կայունության ապահովում եւ այլն։ Նույնն էր նաեւ միջազգային իրավունքի սկզբունքների այն դաշտը, որով, այդ պետությունների կամքից անկախ, նախասահմանված էր նրանց կենսագործունեության հարկադրական շրջանակը։<br /> Հարկ ենք համարում միանգամից նշել, որ &laquo;միջազգային իրավունք&raquo; եզրույթը մենք գործածում ենք պայմանականորեն, քանի որ այդ իրավունքը միջնադարում սահմանվում էր ոչ թե Ազգերի Լիգայի, ՄԱԿ ի կամ ԵԱՀԿ ի տիպի կազմակերպությունների կողմից, այլ մեծ պետությունների անհատական ջանքերով։ Յուրաքանչյուր գերտերություն ինքնուրույնաբար հռչակում էր սեփական քաղաքական դավանանքը (դոկտրինան) եւ դրա հիման վրա որոշում իր եւ մնացյալ աշխարհի հարաբերությունների կանոնները։ Այլ կերպ ասած, թեեւ անցյալում եւս, ինչպես մեր օրերում, միջազգային իրավունքը սահմանվում էր գերտերությունների կողմից, բայց դա տեղի էր ունենում ոչ թե համապատասխան կազմակերպությունների մակարդակով, այլ կայսրությունների որդեգրած եսակենտրոն հայեցակարգերի հռչակման միջոցով, փույթ չէ, թե դրանք ի բնե կհակասեին միմյանց եւ ազգերի համակեցությունը կարգավորելու փոխարեն, աշխարհը կվերածեին անհաշտ թշնամանքի թատերաբեմի։ Գերտերությունների քաղաքական դավանանքների&nbsp;եսակենտրոնությունն արտահայտվում էր նրանում, որ նրանցից յուրաքանչյուրն իրեն համարում էր աշխարհի միակ օրինական պետությունը՝ դրանով հիմնավորելով համաշխարհային տիրապետության իր հավակնությունը։ Մեզ հետաքրքրող ժամանակաշրջանում &laquo;միջազգային իրավունքի&raquo; սկզբունքների սահմանման ու գործադրման մենաշնորհը պատկանում էր չորս հակոտնյա ուժերի՝ Բյուզանդական կայսրությանը, Արեւմտյան Եւրոպային, իսլամական հասարակապետությանը եւ մոնղոլներին, ինչը դրսեւորվում էր նրանց աշխարհաքաղաքական դավանությունների հետեւյալ հայեցակարգային դրույթներում։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Բյուզանդիա.</strong> Աշխարհի միակ օրինական պետությունը լինելու Բյուզանդիայի ինքնագիտակցությունը բխում էր Հռոմեական կայսրության իրավահաջորդը հանդիսանալու իրողությունից եւ Կոստանդնուպոլսիպատրիարքարանի ենթադրյալ նախաթոռության հանգամանքից։ Դա նրան հիմք էր տալիս եթե ոչ անպայման հավակնելու համաշխարհային տիրապետության, ապա գոնե ձգտելու իր իշխանությունը տարածել Հռոմեական կայսրության նախկին տարածքների ու քրիստոնյա աշխարհի վրա։ Աշխարհակալական այսպիսի նկրտումների ամրապնդմանը նպաստել էին մի կողմից՝ X&ndash;XI դարերում Հարավային Եւրոպայի, Ասորիքի, Միջագետքի եւ Մեծ Հայքի ուղղությամբ Բյուզանդիայի կատարած տպավորիչ վերանվաճումները, իսկ մյուս կողմից՝ Բալկանյան երկրներում եւ Կիեւյան Ռուսիայում Հույն Ուղղափառ Եկեղեցու հաջողությամբ պսակված առաքելությունները։ Իշխող մտայնության ամենացայտուն արտահայտությունը բյուզանդական կայսրերի &beta;&alpha;&sigma;&iota;&lambda;&epsilon;ύ&sigmaf; (վասիլեւս) տիտղոսն էր, որը չէր հատկացվում ոչ մի այլ տիրակալի։ Կայսրը, դիտվելով Աստծու ընտրյալը, ըստ էության, պետության մարմնավորումն էր, որի զորությունը տարածվում էր ինչպես ծովի ու ցամաքի, այնպես էլ՝ ողջ մարդկային ցեղի վրա։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ավելորդ չէ նշել, որ Բյուզանդական կայսրերի, նույնն է թե՝ Բյուզանդական կայսրության զորության համաշխարհային տարողության պատկերացումն արտացոլվել է նաեւ հայ իրականության մեջ։ Այսպես, Ներսես Շնորհալին Մանուել I Կոմնենոսին կոչում է ոչ այլ կերպ, քան &laquo;<em>Երկնաւորին յերկրի անուանակիր եւ աթոռակալ&raquo;</em> կամ՝ <em>&laquo;Պարունակող գերապատուութեամբ ընդհանուր թագաւորութեանց, որ ի ներքոյ երկնից&raquo;</em>, իսկ Գրիգոր Տղան՝<em> &laquo;Արքայ Հոռոմոց, որ նստի գլուխ ընդհանուր տիեզերաց, ծայրագոյն պատուով եւ իշխանութեամբ&raquo;</em>։ Այս առումով շատավելի պերճախոս է Հովհաննես Դրասխանակերտցին, որը Բյուզանդական կայսրերին համարում է՝ <em>&laquo;յԱստուածուստ պսակեալ եւ պերճացեալ մեծ եւ բարեյաղթ թագաւորք տիեզերաց, աստուածասէրք եւ բարեպաշտք, ի հանդիսի կենացս հասարակաց լուսաւորութեանց վերակացուք եւ հանուրց եղելոցս ճշմարիտ խաղաղարարք, երկնացեղիկ ինն դասուցն համեմատք եւ շինութեան հոգեւորի առիթք. այսքանեաց եւ այսպիսեաց ազգաց եւ ազանց ստուգապէս առաջնորդք, աստուածային արդարեւ արմաւենիք ի տան Տեառն տնկեալք</em>&raquo;։ Իսկ Ասողիկի &laquo;Պատմութեան&raquo; մեջ պահպանված VII դ. հայկական մի վավերագիր Բյուզանդական կայսրությունը բնութագրում է հետեւյալ խոսքերով.<em> &laquo;Թագաւորութիւն մեծ եւ հզօրագոյն քան զամենայն թագաւորութիւնս, որ ոչ մարդկային ձեռամբ, այլ աստուածային աջովն է &nbsp;պսակեալ, զոր ոչ երբէք կարասցէ փոխանորդել, բայց միայն Քրիստոսի թագաւորութիւնն&raquo;։</em></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մեր քննության առարկան հանդիսացող խնդրի տեսակետից առավել հետաքրքրական է, սակայն, բյուզանդացիների աշխարհակալական իրավագիտակցության մի մասնակի դրսեւորումը, որը վերաբերում է սելջուկների կողմից զավթված կայսերական տարածքների կարգավիճակին։ 1097 թվականին Ալեքսիոս կայսեր եւ խաչակիրների միջեւ Կոստանդնուպոլսում կնքված պայմանագրի համաձայն՝ վերջիններս պարտավորվում էին Բյուզանդիային վերադարձնել թուրքերից գրավվելիք այն բոլոր տարածքները, որոնք սելջուկյան ասպատակությունների նախօրյակին պատկանել էին կայսրությանը։ Ի դեպ, այդ պայմանագրի բովանդակությանը քաջապես ծանոթ է նաեւ Մատթեոս Ուռհայեցին, որն այդ առթիվ գրում է. <em>&laquo;Եւ թագաւորն Ալէքս արար սէր եւ միաբանութիւն ընդ ամենայն իշխանսն Փռանգաց, եւ տարաւ զնոսա ի սուրբն Սոփի, եւ ետ նոցա բազում տուրս ոսկւոյ եւ արծաթոյ. եւ նոքա երդուան նմա, զի զամենայն գաւառսն, որ յառաջ լեալ էր Հոռոմոց, թափեն ի Պարսից եւ տան զայն թագաւորին Ալէքսին, եւ աշխարհն Պարսից եւ Արապկաց եղիցին ազգին Փռանգաց. եւ այսպիսի դաւանութեամբս, խաչով եւ աւետարանով կապեցին զերդումնն անլուծանելի կապանօք&raquo;</em>։ Պայմանագիրը, որն առաջին հերթին վերաբերում էր Կիլիկիային, Անտիոքի իշխանապետությանը եւ Եդեսիայի կոմսությանը, հետագայում ծանր անդրադարձ պիտի ունենար այդ երկրների ճակատագրի վրա։ Խաչակիրներն սկզբնապես հարգեցին իրենց ստանձնած պարտավորությունը՝ մասնավորապես Բյուզանդիային զիջելով Նիկիա եւ Մարաշ քաղաքները, սակայն Եդեսիայի կոմսությունն ու Անտիոքի իշխանապետությունը հիմնադրելուց հետո հրաժարվեցին ճանաչել կայսեր գերիշխանությունը։ Բյուզանդիան երբեւէ չհամակերպվեց իրերի այդ դրության հետ եւ, պայմանագիրն իրավական հիմք ծառայեցնելով, շարունակ փորձեց վերականգնել կայսրության տարածքային ամբողջականությունը։ Մասնավորապես այդ պայմանագրի գործադրմանն էին միտված Հովհաննես եւ Մանուել Կոմնենոս կայսրերի ձեռնարկած 1136&ndash;1138, 1142&ndash;1143 եւ 1158&ndash;1159 թթ. արեւելյան արշավանքները։ Խաչակրաց պետությունների վրա իր գերիշխանությունը հաստատելու գլխավոր խոչընդոտը Բյուզանդիայի համար Ռուբինյան իշխանության գոյությունն էր։ Դրանով է բացատրվում, թե ինչու ավելի քան հարյուր տարի նա համառորեն չճանաչեց Հայոց պետության անկախությունը՝ նրա տարածքը դիտելով որպես կայսրության անբաժանելի մասը։ Ի տարբերություն Անտիոքի իշխանապետության եւ Եդեսիայի կոմսության, որտեղ Բյուզանդիան, աշխարհագրական նկատառումներով, հակված էր բավարարվել թեկուզ իր անվանական գերակայության ճանաչմամբ, Կիլիկիայում նրան հետաքրքրում էր միայն ուղղակի կառավարումը։ Արեւելքի ուղղությամբ Բյուզանդիայի աշխարհակալական հավակնություններին վերջ դրվեց միայն 1176 թվականին Միրիոկեֆալոնի ճակատամարտում սելջուկներից կրած նրա ջախջախիչ պարտությունից հետո։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Արեւմտյան Եւրոպա</strong>. Որպես քաղաքական գործոն Արեւմտյան Եւրոպան Մերձավոր Արեւելքի թատերաբեմում դերակատարություն ստանձնեց խաչակրաց արշավանքների սկզբնավորման շրջանից, թեեւ Հռոմեական կայսրության ժառանգորդն ու քրիստոնյա աշխարհի գերական լինելու Բյուզանդիայի աշխարհակալական մենաշնորհը նա սկսել էր վիճարկել դեռեւս Կառլոս Մեծի ժամանակներում։ 800 թվականին վերջինս Հռոմի պապ Լեւոն III ի (795&ndash;816 թթ.) կողմից հռչակվեց կայսր (imperator) եւ անմիջապես բանակցությունների մեջ մտավ Բյուզանդիայի հետ՝ օրինականացնելու համար իր այդ տիտղոսը։ Բյուզանդական կայսր Նիկեփորոս I ը (802&ndash;811 թթ.) կտրականապես հրաժարվեց անել դա, բայց նրա հաջորդը՝ Միքայել I ը (811&ndash;813 թթ.), քաղաքական նկատառումներով, 812 թվականին ճանաչեց Կառլոս Մեծի imperator տիտղոսը, որի համարժեքը հունարեն &beta;&alpha;&sigma;&iota;&lambda;&epsilon;ύ&sigmaf; ն էր։ Սա Բյուզանդիայի կողմից արեւմտաեւրոպական կայսրերի համար արված միակ բացառությունն էր։ Կարոլինգյան կայսրությունը գոյատեւեց մինչեւ 887 թվականը, որից հետո այն բաժանվեց յոթ անկախ թագավորությունների՝ Ֆրանսիա, Գերմանիա, Իտալիա, Պրովանս, Բուրգունդիա, Լոթարինգիա եւ Նավարա։ Բյուզանդիայի եւ Արեւմտյան Եւրոպայի իրավա քաղաքական այս տարաձայնությունը չհարթվեց նաեւ այն բանից հետո, երբ Գերմանիայի թագավոր Օտոն I ը 962 թվականին Հռոմի պապ Հովհաննես XII ի (955&ndash;964 թթ.) կողմից հռչակվեց կայսր եւ հիմնադրեց, այսպես կոչված, Սրբազան Հռոմեական կայսրությունը։ Հարկ է նշել, սակայն, որ խնդրո առարկա ներհակության մեջ Բյուզանդիայի անզիջողականությունը միակողմանի չէր. Արեւմուտքն, իր հերթին, միեւնույն համառությամբ բյուզանդական ինքնակալներին համարում էր ոչ թե Հռոմեական, այլ Ուղղափառների, Նոր Հռոմի, Կոստանդնուպոլսի, կամ էլ՝ Հույների կայսրեր։ Այս առումով խիստ հատկանշական է Ֆրիդրիխ Շիկամորուսի կողմից Մանուել կայսերն ուղարկված մի նամակ, որում նա բացեիբաց հայտարարում է, որ գերմանական կայսրերը, իրենց իշխանությունն ստացած լինելով Հռոմեական փառապանծ կայսրերից, իրավասու են տիրելու ոչ միայն Հռոմեական կայսրությանը, այլեւ &laquo;Հույների թագավորությանը&raquo;։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ուշադրության արժանի է եւս մեկ կարեւոր հանգամանք. եթե Հույն Ուղղափառ Եկեղեցին, Բյուզանդիայի պետական շահերի տեսակետից, հանդես էր գալիս որպես կայսերական իշխանության հուսալի գործընկեր եւ հենարան, ապա Հռոմի Աթոռն, ընդհակառակը, քրիստոնյա աշխարհի վրա գերակայություն հաստատելու հարցում անհաշտ մրցակցության մեջ էր արեւմտյան կայսրերի հետ։ Հակասության գլխավոր աղբյուրն, այսպես կոչված, investitura ի (տվչության) խնդիրն էր, այսինքն այն, թե ում էր վերապահված հոգեւորականությանը, մասնավորապես, եպիսկոպոսներին իշխանություն շնորհելու իրավունքը՝ աշխարհիկ տերերին, թե՞ Եկեղեցուն։ Ինվեստիտուրայի խնդրի կարեւորությունը բացատրվում էր այն հանգամանքով, որ ի տարբերություն Բյուզանդիայի, որտեղ երկրի կառավարումն իրականացնում էին քաղաքացիական պաշտոնյաները, Արեւմտյան Եւրոպայի միապետերը դա կատարում էին եպիսկոպոսների միջոցով, որոնք միաժամանակ թե՛ հոգեւոր, եւ թե՛ վարչական պաշտոնյաներ էին։ Սկզբնապես առավելությունը կայսրերի կողմն էր, որոնք ոչ միայն ինքնակամ կերպով նշանակում եւ ազատում էին եպիսկոպոսներին, այլեւ վճռական դեր խաղում անգամ պապերի ընտրության հարցում։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Դրությունը փոխվեց XI դ. կեսերին Կլունիական վանականության գործունեության արդյունքում, որի նպատակը Կաթոլիկ Եկեղեցու հեղինակության բարձրացումն ու աշխարհիկ իշխանությունների նկատմամբ գերակայության հաստատումն էր։ Կլունիական գաղափարախոսության համաձայն՝ Հռոմի պապը պետք է լիներ ոչ միայն եպիսկոպոսների ու վանահայրերի, այլ նաեւ թագավորների ու կայսրերի առաջնորդը, այսինքն՝ ինչպես հոգին էր իշխում մարմնի վրա, այնպես էլ Եկեղեցին պետք է գերակայեր աշխարհիկ իշխանության նկատմամբ։ Կլունիական ծրագիրն իրականացվեց գլխավորապես կարդինալ Հիլդեբրանդի (ապագա Գրիգոր VII պապի) ձեռնարկած եկեղեցա քաղաքական բարեփոխումների շնորհիվ, որոնք իրենց արտահայտությունը գտան 1059 թվականին տեղի ունեցած Լատերանի ժողովի որոշումներում եւ 1073 թվականին նրա արձակած &laquo;Ընդհանրական կոնդակում&raquo;։ Լատերանի ժողովը սահմանեց կարդինալների կողմից պապի ընտրության կարգը եւ հոգեւորականների կուսակրոնության պահանջը, իսկ &laquo;Ընդհանրական կոնդակը&raquo; հռչակեց աշխարհիկ իշխանությունների գերական լինելու պապի հավակնությունն ու եպիսկոպոսներ նշանակելու նրա բացառիկ իրավասությունը։ Այս թվացյալ հանգուցալուծումը, սակայն, ոչ թե Հռոմի պապերի եւ Գերմանական կայսրերի հակամարտության վերջն էր, այլ սկիզբը, հակամարտություն, որը ոչ միայն չպիտի սահմանափակվեր բանադրանքներով ու գահընկեցություններով, այլեւ պիտի հանգեցներ արյունահեղ պատերազմների։ Խաչակրաց արշավանքների հետեւանքով այդ հակամարտությունը տեղափոխվեց նաեւ Մերձավոր Արեւելք, իր արտահայտությունը գտնելով մի կողմից՝ արեւելաքրիստոնեական եկեղեցիների վրա Հռոմի պապի գերակայությունը հաստատելու ձգտման, մյուս կողմից՝ Լեւանտում Սրբազան Հռոմեական կայսրության վասալ պետությունների՝ Կիպրոսի ու Կիլիկիայի թագավորությունների ստեղծման իրողության մեջ։ Ավելին, Կ. Կաենի կարծիքով՝ Ուրբանոս պապի կողմից առաջին խաչակրաց արշավանքի ձեռնարկման փաստն իսկ, միտված լինելով Հռոմի Աթոռի հեղինակության բարձրացմանը, մեծ հաշվով արդյունք էր տվյալ հակամարտության։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ինչպես Բյուզանդիայի պարագայում, Արեւմտյան Եւրոպայի տիեզերակալական հավակնությունները նույնպես որոշ արձագանք են գտել հայ իրականության մեջ, մասնավորապես հայ լատինասերների միջավայրում ստեղծված &laquo;Դաշանց թղթում&raquo;, որում Հռոմեական կայսրությունը կոչված է՝ <em>&laquo;Տիեզերատարած եւ աշխարհածաւալ, խրոխտ եւ անխոնարհելի իշխանութիւն&raquo;, իսկ Հռոմի պապը՝ &laquo;Աթոռակալ գլխաւորաց Առաքելոցս Պետրոսի եւ Պօղոսի, որ երկնաւոր եւ երկրաւոր բանալեօքս ունի իշխանութիւն յԱրեւմտից մինչեւ յԱրեւելս ի վերայ ամենայն ազգաց եւ ազանց եւ լեզուաց քրիստոսադաւանից, կապօղ եւ արձակօղ ի յերկինս եւ յերկրի եւ հրամանահան հզօր յընդհանուր յեկեղեցիս Քրիստոսի&raquo;։ Նույնքան բնութագրական է Հովհաննես Կոզեռնի տեսիլը, որում &laquo;գուշակված է&raquo;</em> Հռոմայեցիների (իմա՛ խաչակիրների) համաշխարհային տիրապետությունը. <em>&laquo;Եւ յայնժամ ելցեն ազգն արիականք, որք են Փռանգ, եւ բազմութեամբ զօրօք առցեն զսուրբ քաղաքն Երուսաղէմ, եւ ազատի ի գերութենէն սուրբ գերեզմանն Աստուածընկալ։ ...Եւ յայնժամ թագաւորն Հռոմայեցւոց տիրելով տիրէ ամենայն աշխարհի... եւ հաստատի ամենայն իշխանութիւն երկրի ի ներքոյ ձեռին թագաւորին Հռոմայեցւոց&raquo;։</em></span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Իսլամական հասարակապետություն (&rsquo;ummā)</strong>. Իսլամական տիեզերակալության տեսակետից աշխարհը բաժանվում էր երեք ոլորտների՝ <strong>Dār al &rsquo;Islām</strong> (Իսլամի տուն),<strong>Dār al Ḥarb&nbsp;</strong>(Պատերազմի տուն) եւ <strong>Dār al ‛Ahd&nbsp;</strong>կամ <strong>Dār al Sulḥ</strong>(Հաշտության կամ Զինադադարի տուն)։ Առաջինը՝ մահմեդականների տիրապետության տակ գտնվող տարածքներն էին, երկրորդը՝ նրանց կողմից դեռեւս չնվաճված տարածքները, իսկ երրորդն՝ այս երկուսի միջեւ գտնվող այն երկրները, որոնք թեեւ չէին նվաճվել մահմեդականների կողմից, սակայն հաշտության պայմանագրերով ճանաչել էին նրանց գերիշխանությունն ու հարկատու դարձել նրանց, կամ էլ՝ պարզապես ժամանակավոր զինադադար կնքել վերջիններիս հետ։ Հանգամանքների բերմամբ, այն է՝ ստանձնած պարտավորությունների կատարումը կամ խախտումը նկատի ունենալով, երրորդ տիպի կարգավիճակում գտնվող երկրները մահմեդական իրավագետների կողմից կարող էին դիտվել մերթ Իսլամի, մերթ Պատերազմի ոլորտում։ Իսլամի տան (Dār al &rsquo;Islām) գլուխը խալիֆն էր (Մուհամմեդի փոխանորդը), այլ կերպ կոչված &rsquo;Amīr al Mu&rsquo;minīn (Հավատացյալների հրամանատար), որը մարմ նավորում էր ինչպես հոգեւոր, այնպես էլ աշխարհիկ իշխանությունը։ Մահմեդական բոլոր տիրակալները (սուլթաններ, էմիրներ, մելիքներ եւ այլն) իրենց իշխանությունն ստանում էին նրանից։ Անգամ ապստամբության կամ պետական հեղաշրջման միջոցով մահմեդական աշխարհի զանազան երկրամասերին տիրած գահակալներն, իրենց իշխանությունը &laquo;լեգիտիմացնելու&raquo; նպատակով, ձգտում էին ստանալ խալիֆի հավանությունը։ Առաջինը սելջուկներին էր վիճակված հիմնավորապես խախտել իրերի այդ դրվածքը. 1055 թվականին նրանց առաջնորդ Տողրուլը, խալիֆի ձեռքով վավերացնելով դեռեւս 1038 ից ինքնակոչ կերպով կրած սուլթանի իր տիտղոսը, իր ձեռքում կենտրոնացրեց Իսլամի տան աշխարհիկ իշխանությունը, խալիֆի տնօրինության տակ թողնելով միայն մահմեդական հասարակապետության հոգեւոր գործերը։ Խալիֆի եւ սուլթանի հարաբերություններն, ըստ այդմ, թե՛ տեսական, թե՛ գործնական առումով, հիշեցնում են Հռոմի պապի եւ Գերմանական կայսեր հարաբերությունները, նկատի ունենալով մանավանդ այն հանգամանքը, որ ե՛ւ խալիֆը, ե՛ւ պապը, հոգեւոր իրավասություններից բացի, այնուամենայնիվ օժտված էին նաեւ որոշակի քաղաքական իշխանությամբ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Իսլամի գերագույն եւ վերջնական նպատակը ողջ աշխարհի նվաճումն էր, իսկ դրան հասնելու միջոցը՝ սրբազան պատերազմը (jihād), որը յուրաքանչյուր մահմեդականի գլխավոր պարտականություններից մեկն էր, հավատի հինգ հենասյուների՝ խոստովանության (šahādāt), աղոթքի (ṣalāt), ողորմության (zakāt), պահքի (ṣawm) եւ ուխտագնացության (ḥājj) կողքին։ Մահմեդական աշխարհում, հետեւաբար, մեծ համբավ եւ հեղինակություն էին վայելում այն տիրակալներն ու զորավարները, որոնք ռազմական նվաճումների կամ ասպատակությունների միջոցով ընդլայնում էին Իսլամի ոլորտը։ Քրիստոնյա ժողովուրդներից կամ հեթանոսներից հող գրաված մահմեդական առաջնորդներն օժտվում էին fātiḥ (նվաճող) կամ ġāzī(ասպատակիչ) պատվավոր տիտղոսներով։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մահմեդականների կողմից նվաճված երկրներում հեթանոսներն ընդհանրապես տեղ չունեին, իսկ սուրբգրական դավանության պատկանող ժողովուրդները՝ քրիստոնյաները, հուդայականները, ինչպես նաեւ զրադաշտականները, դատապարտված էին երկրորդ կարգի քաղաքացիների կամ հանդուրժված փոքրամասնության (ḏimma) ստորադաս վիճակի, դրանից բխող բոլոր սահմանափակումներով ու հարստահարություններով։ Ḏimma ի կամ Զիմմիի կարգավիճակում գտնվող քաղաքացիները, երաշխավորված ազատություն ունենալով հանդերձ դավանելու իրենց կրոնը, միաժամանակ պարտավոր էին՝ գլխահարկ (jizyat) վճարել, ձի չհեծնել, զենք չկրել, հագուստի վրա տարբերանշան փակցնել, չամուսնանալ մահմեդական կնոջ հետ, նոր եկեղեցիներ կամ աղոթատեղիներ չկառուցել, եկեղեցու զանգերը չհնչեցնել, արարողական թափորներ չկազմել եւ այլն։ Այսօրվա հեռավորությունից դաժան թվացող այդ վերաբերմունքը, սակայն, շատ ավելի մեղմ էր, քան Կաթոլիկ Եւրոպայում կամ Ուղղափառ Բյուզանդիայում, որոնց սահմաններում ոչ միայն ուրիշ կրոններ, այլեւ քրիստոնեական այլ դավանանքներ չէին հանդուրժվում։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մեր խնդրի տեսակետից, սակայն, ամենակարեւորը քննության առարկա տիեզերակալական գաղափարախոսության այն դրույթն էր, որ թեկուզ կարճ ժամանակով երբեւէ մահմեդականների տիրապետության տակ հայտնված ցանկացած տարածք հավիտենապես համարվում էր Իսլամի ոլորտի անբաժանելի մասը։ Ըստ այդմ, այդ &laquo;ռեւանշիստական&raquo; դրույթի գործողությունն ուղղակիորեն տարածվում էր Արեւելքում հիմնադրված խաչակրաց պետությունների, ինչպես նաեւ Կիլիկիո Հայոց թագավորության վրա։ Պատմական իրավունքի կամ պահանջատիրության (irredentism)նման ընկալումն, ինչպես տեսանք, հատուկ էր նաեւ Բյուզանդական կայսրությանն ու Արեւմտյան Եւրոպային։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայ մատենագրության մեջ իսլամական տիեզերակալության գաղափարն արձանագրվել է միայն Մովսես Կաղանկատվացու եւ Ղեւոնդ Վարդապետի պատմություններում։ Առաջինն արաբական խալիֆին կոչում է &laquo;տիեզերակալ պարծող&raquo; կամ &laquo;տիեզերապետ գոռոզ&raquo;, իսկ երկրորդը տալիս է հետեւյալ հստակ ձեւակերպումը.<em> &laquo;Զի զպատուէր օրինադրին իւրեանց ունէին օժանդակ, զոր պատուիրեացն որոմանց սերմանողի, թէ &laquo;Ելէ՛ք ի վերայ աշխարհաց, նուաճեցէ՛ք զնոսա ընդ ձեռամբ ձերով, զի մեզ, ասէ, տուեալ է ի վայելս զպարարտութիւն երկրի&raquo;</em>։ Մի այլ տեղում Ղեւոնդն ավելացնում է, որ Աստված տիեզերական տիրապետություն էր խոստացել դեռեւս արաբների նախնուն՝ Իսմայելին. <em>&laquo;Խոստացաւ տալ նմա զտիեզերս ի ծառայութիւն եւ ի հնազանդութիւն&raquo;</em>։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong>Մոնղոլներ</strong>. Մինչ այժմ ներկայացված տիեզերակալական գաղափարախոսություններից ոչ մեկը գործնական առումով այնքան հիմնավորված չէր, որքան մոնղոլներինը, որովհետեւ նրանց էր, որ հաջողվեց ստեղծել մարդկության պատմության ամենաընդարձակ ցամաքային կայսրությունը։ Բավական է նշել, որ Չինգիզ խանի մահվան պահին (1227 թ.) այն ընդգրկում էր ժամանակի հայտնի աշխարհի մոտավորապես կեսը։ Մոնղոլների տիեզերակալական պատկերացումների հիմքում ընկած էր երկնքում մեկ Աստված (Tengri), եւ երկրում մեկ տիրակալ սկզբունքը. նրանց իշխանությունն, ըստ այդմ, երկնապարգեւ էր, եւ նրանք Աստծու կողմից կոչված էին տիրելու ողջ աշխարհին։ Մյուս ազգերը պարտավոր էին հնազանդվել նրանց, իսկ դիմադրելու պարագայում ենթակա էին բնաջնջման։ Այսպիսի պատկերացման շրջանակում չէր տեղավորվում ոչ միայն թշնամական, այլեւ նույնիսկ դաշնակից պետությունների գոյությունը, քանի որ դաշինքը կողմերի հավասարություն էր ենթադրում։ &laquo;Պետք է իմանալ,&ndash; գրում է հայտնի ճանապարհորդ Պլանո Կարպինին,&ndash; որ նրանք ոչ ոքի հետ պայմանագիր չեն կնքում, եթե նրանք չեն հնազանդվում իրենց, որովհետեւ, ինչպես վերը հիշեցինք, նրանք ունեն Չինգիզ խանի հրամանը՝ հնարավորության դեպքում բոլոր ժողովուրդներին իրենց ենթարկել&raquo;։ Այս առումով ուշագրավ է հատկապես Ֆրանսիայի թագավոր Լյուդովիկոս IX ի կողմից մոնղոլների հետ դաշինք կնքելու փորձին վերաբերող դրվագը։ Երբ նրա դեսպան Ռուբրուկը 1254 թ. օգոստոսի 8 ին Մանգու խանին է ներկայացնում Լյուդովիկոսի առաջարկը, վերջինս պատասխանում է. &laquo;Այս էհավիտենական երկնքի հրահանգը. Երկնքում կա մեկ հավերժական Աստված, իսկերկրում մեկ տիրակալ՝ Չինգիզ խանը, Աստծու որդին... Ուստի եթե համաձայն եք մեզ ենթարկվել, ապա ուղարկեք ձեր դեսպաններին, որպեսզի համոզվենք՝ արդյոք մեզ հետ խաղաղությունհաստատելու, թե՞ պատերազմելու մտադրություն ունեք&raquo;։ Ինչպես այս հատվածից իրավացիորեն եզրակացնում են արդի հետազոտողները, սա ոչ այլ ինչ էր, եթե ոչ Ֆրանսիայի թագավորին ուղղված հնազանդության կոչ։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մոնղոլների տիրապետության աշխարհակալական բնույթը լիովին գիտակցվել է նաեւ հայ իրականության մեջ։ Նախ եւ առաջ հատկանշական է, որ հայկական ձեռագրերի թվագրման բանաձեւում այդ տիրապետությունը սովորաբար բնութագրվում է &laquo;տիեզերակալութիւն&raquo; կամ &laquo;աշխարհակալութիւն&raquo; բառերով, ինչպես, օրինակ.<em> &laquo;ի տիեզերակալութեան Ապաղա ղանին&raquo;, &laquo;ի տիեզերակալութեանն Ղուպիլա ղանին&raquo;, &laquo;յաշխարհակալութեան մեծի Նետօղաց, որոյ Արղուն անուն&raquo;, &laquo;յաշխարհակալութեան մեծի եւ ինքնակալ արքայի ղան Ղազանին, որդոյ Արղունին, ի տիրել տիեզերաց ցեղին Նետողաց&raquo;</em>։ Իսկ պատմագրական աղբյուրները բացահայտում են նաեւ մոնղոլական տիեզերակալության կամ աշխարհակալության գաղափարախոսական ակունքները։ Այսպես, Վարդան Արեւելցին, Միքայել Ասորու ժամանակագրության հայերեն թարգմանության հիշատակարանում, այդ առթիվ գրում է.<em> &laquo;Ուսան եւ ի մոգուց անտի զարուեստ կախարդութեան, եւ առեալ հրամանս ի դիւթաց անտի՝ եթէ տուեալ է նոցա յԱստուծոյ զաշխարհ ամենայն, ելցեն վստահութեամբ եւ ժառանգեսցեն զնա&raquo;</em>։ Գրիգոր Ակներցին նույն գաղափարը վերարտադրում է հետեւյալ ձեւով. <em>&laquo;Եւ ասաց հրեշտակն տիրել ի վերայ բազում աշխարհաց եւ գաւառաց, եւ բազմանալ նոցա անթիւ եւ անհամար բազմութեամբ, որ եւ եղեւն իսկ։ ... Իսկ յորժամ իմացան այլադեմ եւ գազանաբարոյ ազգն այն, թէ կամք է Աստուծոյ տիրել մեզ ի վերայ երկրի, ապա այնուհետեւ զաւրաժողով լեալ, գնացին ի վերայ Պարսից&raquo;</em>։ Թեեւ հակիրճ, բայց ավելի դիպուկ է Կիրակոս Գանձակեցու ձեւակերպումը. <em>&laquo;Սովորաբար զայս ասէին՝ զարքայն իւրեանց ազգակից Աստուծոյ, զերկինս առեալ Աստուծոյ իւր բաժին եւ զերկիրս տուեալ խաղանին&raquo;։ Իսկ մի այլ առիթով Գանձակեցին տեղեկացնում է, որ Չինգիզ խանն իր զորավարներին հրամայել էր &laquo;աւերել քանդել զամենայն աշխարհս եւ զթագաւորութիւնս տիեզերաց, եւ ոչ եւս դառնալ առ նա՝ մինչեւ բովանդակեսցեն զամենայն աշխարհս նուաճել ընդ տէրութեամբ նոցա&raquo;</em>։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Դժվար չէ նկատել, որ ներկայացված աշխարհակալական դավանանքների բախման գլխավոր թատերաբեմը Մերձավոր Արեւելքն էր, որտեղ առաջացած բազմաթիվ քրիստոնյա թե մահմեդական փոքր պետություններին մնում էր խուսանավել կայսրությունների իրարամերժ ներհակությունների հորձանուտում եւ գոյատեւել մերթ հանդուրժված բուֆերային գոտու, մերթ ըմբոստ հպատակի, մերթ նվաճողի, մերթ էլ վասալի կարգավիճակով։ Երկրամասը XI&ndash;XIV դարերում մանր ու մեծ թագավորությունների, իշխանությունների, սուլթանությունների ու էմիրությունների մի այնպիսի խառնարան էր, որը ոչ իսկ խճանկար (մոզաիկա), այլ գեղադիտակ (կալեյդոսկոպ) էր հիշեցնում՝ ծնվող եւ վերացող պետությունների անընդհատ հերթագայությամբ։ Բավական է թեկուզ նշել, որ իր գոյության շուրջ 300 տարիների ընթացքում Կիլիկիո Հայոց պետությունն ունեցել է միմյանց հաջորդած տասներեք սահմանակից-հարեւան՝ Բյուզանդական կայսրությունը (1080&ndash;1176 թթ.), Սելջուկյան սուլթանությունը (1077&ndash;1092 թթ.), Փիլարտոսի իշխանությունը (1072&ndash;1090 թթ.), Գող Վասիլի իշխանությունը (1082&ndash;1117 թթ.), Դանիշմենդյան էմիրությունը (1071&ndash;1174 թթ.), Ռումի սուլթանությունը (1077&ndash;1277 թթ.), Եդեսիայի կոմսությունը (1098&ndash;1150 թթ.), Անտիոքի իշխանապետությունը (1099&ndash;1268 թթ.), Հալեպի Զանգիդյան աթաբեկությունը (1150&ndash;1181 թթ.), Սիրիայի եւ Եգիպտոսի Այուբյան սուլթանությունը (1181&ndash;1268 թթ.), Եգիպտոսի Մամլյուքյան սուլթանությունը (1268&ndash;1375 թթ.), Իրանի Հուլավյան իլ-խանությունը (1277&ndash;1335 թթ.) եւ Կարամանյան էմիրությունը (1277&ndash;1375 թթ.)։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հասկանալի է, որ իրավիճակների այսպիսի փոփոխականությունը փոքր պետությունների համար անհնար էր դարձնում քաղաքական հաշվարկների վրա կառուցված երկարատեւռազմավարության գործադրումը։ Ռազմավարության բացակայությունն, ըստ այդմ, Մերձավոր Արեւելքի երկրների, այդ թվում Կիլիկյան Հայաստանի եւ խաչակրաց պետությունների ամենաբնորոշ հատկանիշն էր, եթե, իհարկե, ռազմավարություն չհամարենք ինքնապահպանության նախածին բնազդը եւ ուժերի նպաստավոր դասավորության դեպքում հարեւանների հաշվին սեփական տարածքներն ընդարձակելու ձգտումը։ Տվյալ պարագայում, հետեւաբար, առաջնային էին դառնում զուտ մարտավարական նշանակություն ունեցող գործնական (պրագմատիկ) նկատառումները։ Հակամարտող կողմերի երկարատեւ շահերը կարճատեսորեն ստորադասվում էին պահի թելադրանքով ակնկալված ձեռքբերումներին։ Գոյություն չուներ պետությունների քաղաքական վարքը կարգավորող որեւէ չափանիշ։ Ճարպկությունը, նենգությունը, երդմնազանցությունը, դավադրությունը, հակառակորդին խաբելու եւ ծուղակը գցելու ունակությունը ոչ միայն պախարակելի չէին, այլեւ առաքինություն էին համարվում։ Հաճախակի էին անգամ հյուրընկալության կանոնների եւ դեսպանների անձեռնմխելիության իրավունքի խախտումները։ Իսկ մարդկանց առեւանգման եւ փրկագնի դիմաց ազատ արձակելու երեւույթը հասել էր ահռելի չափերի։ Մի խոսքով, միջպետական հարաբերություններում տիրապետողը ջունգլիների օրենքն էր. ով ինչ կարողանում՝ գրավում էր, առանց մտածելու դրա հետեւանքների մասին, որոնք կարող էին կործանարար լինել հենց գրավողի համար։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Փոքր պետությունների քաղաքական վարքագծի տարերայնությունը խորանում էր այն հանգամանքով, որ նրանք հաճախ նաեւ դառնում էին աշխարհակալ տերությունների կույր գործիքը՝ օգտագործվելով իրենց վիճակակիցների դեմ ուղղված ծրագրերում։ &laquo;Բաժանիր, որ տիրես&raquo; սկզբունքը, որի էությունը փոքր պետություններին միմյանց դեմ լարելու եւ այդու նրանց հնարավոր համագործակցությունը վիժեցնելու ձգտումն էր, հատուկ էր բոլոր գերտերություններին։ Այս առումով ամենաբնորոշը, թերեւս, Մանուել I Կոմնենոս կայսեր վարած քաղաքականությունն էր Կիլիկիայի հանդեպ։ Ձգտելով կանխել Ռուբինյանների հզորացումը, Բյուզանդական կայսրը 1150-ական թվականներին նրանց դեմ դրդեց նախ՝ Ռումի սելջուկյան սուլթանությանը, ապա՝ Անտիոքի իշխանապետությանը։ Նույն կերպ, 1180-ական թվականներին, գերտերության հավակնություններ դրսեւորող նորաստեղծ Այուբյան սուլթանությունը փորձեց սեպ խրել Կիլիկիո հայկական իշխանության եւ Անտիոքի իշխանապետության միջեւ։ Ռազմավարական մտածողության բացակայությունը եւ անմիջական շահ ձեռքբերելու գայթակղությունն, այսպիսով, փոքր պետություններին թույլ չէր տալիս ընկալել գերտերությունների եսասիրական հաշիվների մեջ ներքաշվելու իրողության կործանարարությունը, եւ նրանք զարմանալի հետեւողականությամբ շարունակ ընկնում էին վերջիններիս լարած միեւնույն ծուղակը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Սա նշելով հանդերձ, հարկ է նկատի ունենալ, որ նույնիսկ աշխարհակալ պետությունների պարագայում ռազմավարական մտածողության ունակությունն ինքնին դեռեւս հաջողության գրավական չէր, քանի որ էականը ոչ թե սոսկ ռազմավարության առկայությունն էր, այլ ճիշտ ռազմավարության ընտրությունը։ Երեւույթի լուսաբանման տեսակետից կրկին ամենաբնութագրականը, թերեւս, կարելի է համարել Բյուզանդիայի օրինակը, նկատի առնելով նրա որդեգրած առճակատման քաղաքականությունը Կիլիկիայի եւ խաչակրաց պետությունների նկատմամբ։ Ըստ տարածված տեսակետի՝ այդ քաղաքականությունը բխում էր Բյուզանդիայի ազգային շահերից եւ ավանդական ռազմավարությունից, որի էությունը կայսրության հեղինակության եւ տարածքային ամբողջականության վերականգնումն էր։ Թվում է, թե Հովհաննես II եւ Մանուել I Կոմնենոս կայսրերի 1136&ndash;1138, 1142&ndash;1143 եւ 1158&ndash;1159 թթ. արեւելյան արշավանքների շնորհիվ Բյուզանդիան փայլուն հաջողությամբ լուծեց այդ խնդիրները։ Սակայն նկատի ունենալով հետագա զարգացումները, հարց է առաջանում, թե արդյոք արդարացվա՞ծ էին Բյուզանդիայի վատնած ահռելի ջանքերն ու հսկայական ծախսերը, եւ արդյոք այդ թվացյալ հաջողությունները չէի՞ն նրա գալիք դժբախտությունների պատճառը։ Կարծում ենք՝ կասկածից վեր է, որ կայսրությունը շատ ավելի մեծ հաջողությունների կհասներ, եթե հայերին ու ֆրանկներին հակադրվելու փոխարեն, նրանց հետ միասնական ճակատ կազմած, փորձեր պայքարել փոքրասիական սելջուկների դեմ։ Բացառված չէ, որ նման քաղաքականության կիրառման պարագայում Մերձավոր Արեւելքի պատմությունը բոլորովին այլ ընթացք կարող էր ստանալ։ Ռազմավարական տեսակետից՝ հայերի եւ ֆրանկների դեմ Բյուզանդիայի մղած պայքարն, ըստ այդմ, շատ ավելի աններելի կարճատեսություն էր, քան նույնիսկ XIդ. առաջին կեսում Մեծ Հայքի թագավորությունների բռնակցումը կայսրությանը, քանի որ այդ ժամանակ դեռեւս ոչ ոք ի վիճակի չէր պատկերացնել սելջուկ-թուրքերի առաջխաղացման վտանգի իրական չափը։ Մինչդեռ հետագայում Բյուզանդիայի կողմից այդ վտանգի համառ անտեսումն ու քրիստոնեական ուժերի ջլատումն արդեն ոչ այլ ինչ էր, եթե ոչ նրա արեւելյան քաղաքականության լիակատար սնանկության նշանավորումը։ Դառնալով իր աշխարհակալական գաղափարախոսության եւ կայսերական քաղաքականության գերին, Բյուզանդիան, փաստորեն, տարածաշրջանի միակ երկիրն էր, որն ինքնակամ կերպով իրեն զրկել էր Realpolitik-ի զինանոցից օգտվելու հնարավորությունից։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong><em>Հաջորդ հոդվածը՝</em><a href="https://newsline.am/news/lewon_ter_petrosyan_kilikyan_hayastani_erkarakecowtyan_gaghtniqy/2024-07-20-13122" target="_blank"><em> ԱՅՍՏԵՂ</em></a><em>:</em></strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;"><a href="https://newsline.am/search/%D4%BF%D5%AB%D5%AC%D5%AB%D5%AF%D5%B5%D5%A1%D5%B6%20%D5%80%D5%A1%D5%B5%D5%A1%D5%BD%D5%BF%D5%A1%D5%B6/" target="_blank"><strong>Կիլիկյան Հայաստան</strong></a></span></p> <p>&nbsp;</p> <p>&nbsp;</p> https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_kilikyan_hayastany_ashxarhaqaghaqakan_artwakatowmneri_kizaketowm/2026-07-04-13004 Կարեվոր ivaadamyan https://newsline.am/news/l_on_ter_petrosyan_kilikyan_hayastany_ashxarhaqaghaqakan_artwakatowmneri_kizaketowm/2026-07-04-13004 Sat, 04 Jul 2026 14:15:18 GMT <p><span style="font-size:16px;">Ես ՀԱԿ-ում եմ ոչ թե թվերի, այլ գաղափարների պատճառով</span></p> <p><span style="font-size:16px;">&laquo;Ես շարունակում եմ համոզված մնալ, որ &laquo;Ո՛Չ&raquo;-ի ճակատը պետք է ձևավորվի ոչ թե որևէ անձի, այլ գաղափարի շուրջ։ Ո՛Չ մեր պետականության հիմքերի թուլացմանը, Ո՛Չ ազգային հիշողության արժեզրկմանը, Ո՛Չ այն գործընթացներին, որոնք կարող են վտանգել Հայաստանի Հանրապետության ինքնությունը, &laquo;Առավոտի&raquo; զրուցակիցն է<strong> ՀԱԿ վարչության անդամ Թելման Պետրոսյանը:</strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">&nbsp;&laquo;...Եթե խոսենք, թե ինչու չկայացավ ՀԱԿ&ndash;&laquo;Ուժեղ Հայաստան&raquo; համագործակցությունը, ապա ուզում եմ ընդգծել մի կարևոր հանգամանք։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հայ ազգային կոնգրեսը բանակցություններին մասնակցում էր առանց որևէ կուսակցական նախապայմանի, առանց պաշտոնների, տեղերի կամ այլ քաղաքական պահանջների ակնկալիքի։ ՀԱԿ-ի համար առաջնայինը իշխանափոխության օրակարգի շուրջ հնարավորինս լայն համախմբումն էր, ոչ թե նեղ կուսակցական շահը։ Մենք չէինք փորձում ինչ-որ բան կորզել կամ պարտադրել, որովհետև հասկանում էինք, որ ստեղծված իրավիճակում գլխավոր խնդիրը ոչ թե առանձին կուսակցությունների հաջողությունն է, այլ միասնական ճակատի ձևավորումը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Իմ գնահատմամբ՝ համագործակցությունը չկայացավ, որովհետև որոշ քաղաքական դերակատարներ ավելի շատ հավատացին իրենց հաղթանակի անխուսափելիությանը, քան համախմբման անհրաժեշտությանը։ Իսկ քաղաքականությունը շատ հաճախ պատժում է հենց այդպիսի սխալ հաշվարկները։ Ես այդ մասին գրել եմ նաև իմ <strong><a href="https://www.facebook.com/Petrosyan4434/posts/pfbid0c8nMEk2zUtfeuv38Gf6YqcLqZH3KJiuBZw1nhoQsWJNrprSFc9dt9kJATwQS2hN3l" target="_blank">բաց նամակում</a></strong>։ Եթե քո դեմ աշխատում են վարչական ռեսուրսները, քարոզչական մեքենան և քաղաքական ճնշումները, ապա ուժերը միավորելը դառնում է ոչ թե ցանկալի, այլ պարտադիր պայման։ Ցավոք, այդ գիտակցումը ժամանակին չձևավորվեց, և արդյունքում ընդդիմադիր դաշտը ընտրություններին մասնակցեց մասնատված:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Այսօր մենք արդեն գործ ունենք հետընտրական իրողության հետ, և բնական է, որ շատերը փորձում են խոսել նոր համագործակցությունների մասին։ Այսօր արդեն կարող ենք արձանագրել, որ ընդդիմադիր դաշտի չկայացած կոնսոլիդացիան ընտրությունների կարևոր դասերից մեկն է։ Եվ եթե կա եզրակացություն, որ պետք է անեն բոլոր քաղաքական ուժերը, ապա այն է, որ պետական նշանակության հարցերում կուսակցական հաշվարկները պետք է զիջեն համազգային շահին։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Հենց այդ պատճառով էլ ես այսօր կոչ եմ անում բոլոր ուժերին միավորվել &laquo;Ո՛Չ&raquo;-ի պայքարի շուրջ։ Եթե երեկ չկարողացանք համախմբվել ընտրությունների համար, ապա առնվազն պետք է կարողանանք համախմբվել Հայաստանի պետականության, Անկախության հռչակագրի և մեր սահմանադրական հիմքերի պաշտպանության համար։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">...Ես ՀԱԿ-ում եմ ոչ թե թվերի, այլ գաղափարների պատճառով։ Եթե վաղը այդ գաղափարներին հավատարիմ մնա 100 մարդ, ես նույն համոզմամբ կլինեմ նրանց կողքին&raquo;:</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Ամբողջական հոդվածը՝ <strong><a href="https://www.aravot.am/2026/07/04/1567011/?fbclid=IwY2xjawS14sxleHRuA2FlbQIxMQBicmlkETEwVzRZQWV4ZTZ4N3dvdU5mc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHmH24kqI6He2cFU-w7XeOxVduJIgyxt7Md755zMjRQ1cOaBz_umDHcpvbl4C_aem_vD1wFnEtH61VFRDN3c-ygA" target="_blank">&laquo;Առավոտ&raquo;</a></strong> &ndash;ում:</span></p> https://newsline.am/news/telman_petrosyan_ynddimadir_dashti_chkayacac_konsolidacian_yntrowtyownneri_kar_or_daseric_mekn_e_aravot/2026-07-04-14617 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/telman_petrosyan_ynddimadir_dashti_chkayacac_konsolidacian_yntrowtyownneri_kar_or_daseric_mekn_e_aravot/2026-07-04-14617 Sat, 04 Jul 2026 13:22:30 GMT <p>Իշխանություններն անօրինականության են դիմում, որովհետեւ վախեցած են</p> <p><span style="font-size:16px;">Ոչ մի բացատրություն ու ոչ մի արդարացում չի կարող ունենալ քաղաքացուն քվեարկելու իրավունքից զրկելը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Իշխանությունները նման ծայրահեղ, նման դատապարտելի քայլի պատրաստվում են գնալ սեփական ծրագրերի իրականացման, դրսից հնչած թելադրանքները, ստանձնած պարտավորությունները կյանքի կոչելու նպատակով։ Նման քայլի լրջությունը, հավանբար, իրենք էլ են գիտակցում։ Իրենք էլ են, հավանաբար, գիտակցում, որ մեծ անօրինականության են դիմում։ Դիմում են, սակայն, որովհետեւ վախեցած են։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Վախենում են, որ խոստումները չեն կատարի, ինչի համար իրենց հաշիվ է ներկայացվելու, որը փակել չեն կարող։ Խոսքն առաջին հերթին դրսից պարտադրված, դրսի ճաշակին համապատասխան Սահմանադրության ընդունմանն է վերաբերվում։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մի կարեւոր հանգամանք, բայց, չեն գիտակցում։ Չեն գիտակցում, որ նաեւ երկրի ներսում է գալու պատասխան տալու օրը։ Այդ օրը ներկայացված հաշիվը պակաս չի լինելու։ Այս հանգամանքը շատ իշխանություններ ու շատ իշխանավորներ հաշվի չեն առել։ Նրանց թվացել է, թե հավերժ են, թե ինչ ցանկանան կարող են անել, թե այն ինչ տեղի է ունեցել այլոց հետ, իրենց չի սպառնում։ Իրականում, բայց, բոլորն էլ իրենց 2018 թվականն ունեն։ Իրականում, բայց, բոլորին էլ իրենց 2018 թվականն սպասում է։ Եւ ահա, երբ կգա անխուսափելի այդ օրը, այս իշխանություններին ներկայացված մեղադրանքների շարքում, որպես ամենամեծ մեղադրանք, անկասկած, լինելու է քաղաքացուն քվեարկելու իրավունքից զրկելը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մարդու իրավունքներին մատների արանքով նայողներին կամ իրավունքի հարցում քաղաքական նպատակահարմարությամբ առաջնորդվողների համար ավելացնեմ, որ քաղաքացուն իրավունքներ տալիս է Սահմանադրությունը, որոնք անքակտելի են։ Այս փաստը պետք է հաշվի առնել։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Եթե դրսում ապրող քաղաքացիների հետ խնդիր կա, ապա կարելի է հրաժարվել երկքաղաքացիության իրավունքից։ Բայց քաղաքացիներին բաժանել ըստ աշխարհագրության չի կարելի։</span></p> <p><span style="font-size:16px;"><strong><a href="https://www.facebook.com/vardan.harutyunyan.37/posts/pfbid027fCPcaH9KMowwKP8eppFXSYKEdnu6SqeG3WSD16ZPyRQa7LS8CcNMr2PxL7NKscql" target="_blank">Իրավապաշտպան&nbsp;Վարդան Հարությունյան</a></strong></span></p> <p><span style="font-size:16px;">Նշենք, որ Ազգային ժողովը երկրորդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ այսօր ընդունեց արտասահմանում ապրող Հայաստանի քաղաքացիների ընտրական իրավունքը սահմանափակող օրենքը, ըստ որի քվեարկելու իրավունքից զրկվում են Հայաստանի այն քաղաքացիները, որոնք ընտրացուցակները հրապարակելուց առաջ վերջին երկու տարվա առնվազն կեսը՝ մեկ տարին հայրենիքում չեն եղել։ Բացառություն է սահմանվում միայն ուսման մեկնածների և պետական գործուղումների համար։<br /> Կողմ քվեարկեցին միայն &laquo;Քաղաքացիական պայմանագրի&raquo; պատգամավորները և &laquo;Հայաստան&raquo; դաշինքից հեռացած Գեղամ Նազարյանը։</span></p> <p><span style="font-size:16px;">Մի շարք հասարակական կազմակերպություններ և անհատներ խիստ քննադատել են այս նախագիծը՝ պնդելով, որ օրենսդրական փոփոխությունները հակասահմանադրական են ու ընտրական իրավունքի անօրինական և անհամաչափ սահմանափակում՝ վտանգելով ժողովրդավարական սկզբունքները և խախտելով քաղաքացիների քաղաքական իրավունքները:</span></p> https://newsline.am/news/ishxanowtyownnery_chen_gitakcowm_or_galow_patasxan_talow_ory/2026-07-03-14616 Խոսք armenlur https://newsline.am/news/ishxanowtyownnery_chen_gitakcowm_or_galow_patasxan_talow_ory/2026-07-03-14616 Fri, 03 Jul 2026 18:00:21 GMT