Մամիկոն Կանոյան. Սա այն դեպքն է, երբ պատմության դատավճիռը արդեն գրված է
Պատմությունը միշտ ամեն ինչ իր տեղը դնում է, և որքան էլ ցանկացած իշխանություն փորձի իր համար հարմար իրականություն ստեղծել, ժամանակի ընթացքում մնում է միայն իրական պատկերը։ Այդ պատկերով «Քաղաքացիական պայմանագիրը» Հայաստանի պատմության մեջ կմնա որպես այն իշխանությունը, որի օրոք երկիրը անցավ ծանր կորուստների, խորքային ճգնաժամերի և պետականության թուլացման փուլով։
Այս իշխանության տարիներին կորցվեցին տարածքներ, արժեզրկվեցին երկար տարիների պայքարի արդյունքները, խաթարվեց անվտանգության համակարգը և զգալիորեն թուլացավ պետության սուբյեկտայնությունը։ Միաժամանակ այդ ամենի համար պատասխանատվությունը հետևողականորեն փորձ արվեց տեղափոխել այլոց վրա՝ խուսափելով սեփական սխալների ընդունումից և դրանցից հետևություններ անելուց։
Նրանք իշխանության եկան ուժի, արժանապատվության և ապագայի խոստումներով, սակայն իրականում թողեցին թուլացած պետություն, հասարակության մեջ խորացած բաժանումներ և վաղվա նկատմամբ աճող անվստահություն։
Ամենավտանգավոր հետևանքներից մեկը դարձավ այն, որ քաղաքական մշակույթում գրեթե նորմա դարձավ պատասխանատվության բացակայությունը և պարտությունների համար արդարացումներ գտնելը։
Պատմությունը չի հիշում բացատրությունները, այն հիշում է միայն այն, ինչ մնացել է դրանց հետո։ Եվ հենց այդով է ձևավորվելու այս իշխանության տեղը Հայաստանի պատմության մեջ՝ որպես ժամանակաշրջան, որը կգնահատվի ոչ թե խոսքերով, այլ իրական կորուստներով և դրանց հետևանքներով։
Սա այն դեպքն է, երբ պատմության դատավճիռը արդեն գրված է։ Մնացել է միայն, որ բոլորը վերջապես կարդան։
Մամիկոն Կանոյան
ՀԱԿ վարչության անդամ